Հա­յաս­տա­նը ար­դեն եղել է մի փու­լում, երբ երկ­րի ղե­կա­վա­րը պատ­րաստ էր լուրջ տա­րած­քա­յին զի­ջում­ներ կա­տա­րել թշնա­մուն

eurasia.expert-ը ««Երկու կրակի արանքում». ինչո՞վ է վտանգավոր «Բոլթոնի պլանը» Հայաստանի համար» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ այս տարվա ամռան սկզբին մեծ փոփոխություններ եղան Արցախի անվտանգության կառույցներում, որոնք, ըստ որոշ փորձագետների, պետք է գնահատել որպես ղարաբաղյան վերնախավի ռազմական թևի ներկայացուցիչների դիրքերի ամրապնդում: Համարվում է, որ այս կադրային փոխատեղումներն ապացուցում են ոչ միայն այն, որ երկրի ղեկավարությունը պատրաստվում է 2020 թվականի ապրիլին նախատեսված՝ խորհրդարանի ու նախագահի ընտրություններին, այլ նաև այն, որ պաշտոնական Ստեփանակերտը նպատակաուղղված կերպով ուժեղացնում է իր պաշտպանական ուժը:

Բակո Սահակյանը, ըստ Սահմանադրության, այլևս չի կարող դառնալ երկրի նախագահ, բայց նա պետք է ապահովի ազատ ընտրությունները, ընդ որում, այնպես, որ «պետական մեքենան» շարունակի հստակորեն աշխատել ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ սահմաններին՝ ապահովելով անվտանգությունը: Որոշ հայ փորձագետներ համարում են, որ կարևորագույն պաշտոններում ուժայինների նշանակումները պայմանավորված են նաև նրանով, որ Ստեփանակերտը այս կերպ ցուցադրում է իր անհամաձայնությունը առաջարկված, այսպես կոչված, «Բոլթոնի պլանին», որի հայկական բաղադրիչը հանդիսանում է ազատագրված շրջանների հանձնումը Ադրբեջանին:

Իսկ ո՞րն է «Բոլթոնի պլանի» էությունը: Ինչպես հայտնի է, Ջոն Բոլթոնը ամենահեղինակավոր իսրայելամետ ամերիկյան գործիչներից մեկն է: Նա փորձում է համոզել նախագահ Թրամփին, որ Իսրայելի անվտանգության ապահովման միակ լուծումը ռազմական միջոցներով իրանական գործոնը ոչնչացնելն է: Ընդ որում, Բոլթոնն ունի այս ծրագիրն իրականացնելու մշակված պլան, որը և հետևողականորեն փորձում է իրականացնել:

Ըստ նրա, «Թուրքիան տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի առավել հետևողական դաշնակիցն է»: Հաշվի առնելով այն փաստը, որ ներկայիս Իրանի որոշակի մասի հիմնական բնակիչները ադրբեջանցի են, ապա ստացվում է, որ Իրանի «փլուզման» հարցում կարևորագույն դեր է խաղում պաշտոնական Բաքուն: Ուստի, ըստ Բոլթոնի, Ադրբեջանը կարելի է համարել տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի հնարավոր ռազմավարական դաշնակիցներից մեկը, և ամեն ինչ պետք է արվի, որպեսզի այդ երկիրը ուժեղանա: Իսրայելական զենքի մատակարարումը Ադրբեջանին պետք է դիտարկել հենց այս ուղղվածության շրջանակներում: Ըստ Բոլթոնի, կա երեք գործոն, որ թույլ չեն տալիս Ադրբեջանին ուժեղանալ` Մոսկվան, Թեհրանը և Երևանը: 

Դժվար չէ գուշակել, որ այս ամբողջ խաղի մեջ Հայաստանին նախատեսված է խաղալ միայն մանրադրամի դեր: «Պատմական կարծրատիպերից հրաժարվելու» փոխարեն պաշտոնական Երևանին խոստանում են հայ-թուրքական և հայ-ադրբեջանական սահմանների բացում և որոշ ֆինանսական օգնություն: Պարզաբանելով այս բանաձևը՝ կարելի է ասել, որ Փաշինյանին առաջարկվում է «փող և բաց հաղորդակցություն՝ Արցախի և կարծրատիպերի մերժման փոխարեն»:

Ընդհանուր առմամբ Բոլթոնի պլանի հիմնական թիրախը Իրանն է, իսկ դրա իրականացման գործընկերները` Թուրքիան և Ադրբեջանը (Ղարաբաղը տրվելու է որպես բոնուս վերջում), իսկ ստրատեգիական թիրախը Ռուսաստանի սահմաններին առաջացած ևս մեկ անկայունության օջախն է լինելու:

«Բոլթոնի պլանը» Հայաստանի համար պատմական դեժավյու է:

Հայաստանը արդեն եղել է մի փուլում, երբ երկրի ղեկավարը պատրաստ էր լուրջ տարածքային զիջումներ կատարել թշնամուն: Դա առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանն էր: 1997 թվականի «կարգավորումը» ենթադրում էր փուլային պլանի իրականացում, որը ներառում էր առաջին փուլում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ վեց շրջանների «ազատագրում», ԵԱՀԿ խաղաղապահ ուժերի տեղակայում և տեղահանված բնակչության վերադարձ «ազատագրված» տարածքներ: Երկրորդ փուլում որոշվում էր Լեռնային Ղարաբաղի, Լաչինի և Շուշիի շրջանների կարգավիճակը: Այն ժամանակ նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հիմնավորում էր իր դիրքորոշումը այն թեզի հիման վրա, որ «Հայաստանը չի կարող տնտեսապես զարգանալ առանց Ղարաբաղի հարցում զիջումների, քանի որ կա երկու փակ սահման»: 

Իրականում պետության զարգացումը խոչընդոտում էր դիլետանտիզմը և Հայաստանի այն ժամանակվա իշխանության կառավարելու հանցավոր անկարողությունը: Պաշտոնյաները ԽՍՀՄ-ից ժառանգել էին 25-30 միլիարդ դոլար ՀՆԱ-ով երկիր: Հետո երկիրը սեփականաշնորհվել է այնպես, որը ամրագրել են ծայրահեղ ծանր հասարակական շերտավորում, տեղի է ունեցել բիզնեսի և քաղաքականության նախնական միաձուլում, հողային բարեփոխումներ են իրականացվել, որի մասին ժողովուրդն ասում է, որ «ոչ թե հողը հանձնեցին գյուղացուն, այլ գյուղացուն հանձնեցին հողին»:

Այս ամենի արդյունքում 1997 թվականին երկրի ՀՆԱ-ն կազմել է ընդամենը 1,9 մլրդ դոլար՝ 300 միլիոն դոլար բյուջեով: Նույնիսկ ղարաբաղյան պատերազմի վերապահումով պարզ է, որ տնտեսական անկումը եղել է երկրի ղեկավարության սխալների արդյունքում:

Սակայն Լևոն Տեր-Պետրոսյանն իր սխալներն ընդունելու և դրանք ուղղելու փոխարեն, «մեղավոր գտավ»՝ «դուք լավ չեք ապրի, մինչև ղարաբաղյան խնդիրը չլուծվի»: Նա պատրաստ էր տարածքային զիջումների գնալ տնտեսական փոխզիջումների դիմաց: Ինչպես հայտնի է, այն ժամանակ Լևոն ՏերՊետրոսյանի պլանի իրականացմանը խոչընդոտեցին, և արդյունքում նա հրաժարական տվեց: Տեր-Պետրոսյանը գնաց, և սկսվեց տնտեսական վերել քը:

Իհարկե, ոչ ոք չի պնդում, որ խնդիրներ չկային, բայց թվերը խոսուն են. հաջորդ 10 տարիների ընթացքում երկրի ՀՆԱ-ն աճեց 1,9 մլրդ դոլարից մինչև 11,6 մլրդ դոլարի, իսկ բյուջեն 300 մլն դոլարից դարձավ 2,4 մլրդ: Այս ամենը առաջին հերթին խոսում է այն հայտարարության կեղծ լինելու մասին, որ տնտեսության զարգացումը առանց սահմանների բացման անհնար է: Դա հնարավոր է, և պատմությունը դա ապացուցել է: Ներկայումս, բոլթոնյան շրջանակների համաձայն, Հայաստանում հասարակական կարծիքը փոխելու համար հարկավոր է աջակցել Փաշինյանին, չեզոքացնել ղարաբաղյան ռազմաքաղաքական վերնախավի ազդեցությունը և վարկաբեկել բանակը:

Բացի այդ, Փաշինյանին օգնելու համար այդ շրջանակները Սորոսի հիմնադրամի հետ համատեղ ստեղծել են քաղաքագետների, քաղաքական գործիչների, իրավապաշտպանների, կուսակցականների և ԶԼՄ-ների լայն ցանց: Այս ցանցը պետք է «օգնի» իշխանություններին «հասարակության մեջ հնացած կարծրատիպերը փոխելու» գործում: Փաշինյանը գտնվում է երկու կրակի արանքում: Նա հասկանում է «Բոլթոնի պլանին» հետևելու վտանգը, քանի որ դրա իրականացման արդյունքում կարող է կորցնել իր աթոռը:

Իսկ եթե պլանը չկատարվի, ապա Արևմուտքը չի օգնի և լուրջ ներդրումներ չեն լինի: Առանց դրա երկրում տնտեսական իրավիճակը կտրուկ չի բարելավվի, ինչը կհանգեցնի Փաշինյանի վարկանիշի անկմանը, և դա, իր հերթին, կարող է հանգեցնել իշխանության կորստին:

Կամո Խաչիկյան