Մեր չորքոտանի սիրելիները. հույզեր եւ առողջ ապրելակերպ (լուսանկար)

Երբ հեռավոր մանկությանս տարիներին ես առաջին անգամ հայտնվեցի Մոսկվայում, իմ ամենամեծ տպավորությունը տերերի հետ քաղաքի փողոցներում զբոսնող շներն էին: Երեւանում այն ժամանակ, թեպետ հիմա նույնպես, անհավանական կլիներ երեկոյան մեկ զբոսանքի ժամանակ հանդիպել զույգ սենբերնարների, նյուֆաունդլենդի, սեթթերի, դոգի: Իհարկե հիմա ավելի շատ են հայ ընտանիքները, որոնք շուն, կատու կամ էկզոտիկ կենդանիներ են պահում: Ոմանք կենդանիներին վերցնում են փողոցից, ոմանք՝ ապաստանից, ոմանք արտասահմանից ընտանի կենդանի են բերում: Սակայն կարեւոր չէ ազնվատոհմ են նրանք, թե ոչ, մեծ են, թե փոքր, խելացի են, թե ոչ այդքան, կարեւորը, որ չորքոտանի կենդանիները միշտ սիրելի լինեն ընտանիքում, իսկ հասարակությունը սկսի ավելի լավ վերաբերվել կենդանիներին:

NEWS.am-ը ներկայացնում է տարբեր ցեղատեսակների շների տերերի հետ զրույցները եւ այդ կենդանիների լուսանկարները:

Մեկ տարեկան Բոնին (մալամուտ) չարաճճի բնավորություն ունի: Նրա տիրոջ՝ Իզաբելայի խոսքով՝ Բոնին շատ մարդամոտ է, սիրում է մարդկանց եւ հաճախ ձգտում է ծանոթանալ փողոցի անցորդների հետ, ինչը միշտ չէ, որ ճիշտ է հասկացվում նրանց կողմից: Բոնին ընտանիքում առաջին կենդանին չէ: «Հայրիկս սիրում է շներին, բռնցքամարտիկ ցեղատեսակի շուն ենք ունեցել: Շատ խելացի էր: Երբ մենք փոքր էինք, նա մեզ դայակություն էր անում»,- պատմում է Իզաբելան:

Իսկ ահա մայրիկը կենդանիներ այդքան էլ չի սիրում: Երբ վերցրել էին Բոնիին,  մայրիկը դեմ էր. սկզբում պահանջում էր, որ շանը հետ վերադարձնեն: «Երբ Բոնին 1-2 ամսական էր, կերել էր մայրիկիս արմավենին: Մի ուրիշ անգամ մի քանի էջ Սերվանտես էր կերել: Նա լավ ճաշակ ունի»,- կատակում է Իզաբելան:

Պեկինես Մաքսը, չնայած համեստ չափերին, տղամարդկային զսպվածություն եւ լրջություն է ցուցաբերում: Նախքան Մաքսը ընտանիքում նույնպես պեկինես էր ապրում: «Շուն պահելը իմ նախաձեռնությունն էր: Հայրս Մաքսին ասում էր «տղաս»: Նա ընտանիքի լիիրավ անդամ է»,- պատմում է Մաքսի տիրուհին՝ Լիլիթը: Մաքսը շատ է սիրում, երբ իրեն սանրում են կամ չորացնում վարսահարդարիչով:

«Մաքսի հետ չեմ վախենում ո՛չ շներից, ո՛չ խուլիգաներից: Մի անգամ նա զբոսանքի ժամանակ քշեց 3 շների»,- ժպտում է Լիլիթը:

Ռիզենշնաուցեր ցեղատեսակի գեղեցկուհի Բերթան 3.5 տարեկանում մի քանի միջազգային մրցույթների հաղթող է: Բերթան քոթոթ ժամանակ Հայաստան է եկել Ուկրաինայից: «Շան ընտրությանը մեր ընտանիքը շատ բծախնդրորեն էր մոտենում: Նախկինում շուն չէինք ունեցել, եւ մոտ 1.5 տարի ես ուսումնասիրում էի, թե ինչ շուն է ինձ պետք»,- պատմում է Բերթայի տերը՝ Կարենը:

Ռիզենշնաուցերներին սկզբում պահում էին որպես հովվաշների, սակայն ժամանակի ընթացքում նրանք դարձան ծառայողական: Արտասահմանում նրանք ակտիվորեն ծառայում են ոստիկանությունում եւ օգնում են թմրանյութեր գտնել: «Նրանց շատ հեշտ է տանը պահել: Մազ չեն թողնում, հոտ չի գալիս: Չի զգացվում, որ տանը շուն կա: Չնայած մեծ չափերին՝ հեշտ են հարմարվում, կարելի է պահել անգամ մեկսենյականոց բնակարանում: Հեշտ են վարժեցվում: Մի հրահանգ սովորելու համար 3 րոպե է պետք»,- պատմում է Կարենը: Նրա խոսքով՝ երեխաների նկատմամբ շունը ոչ մի դեպքում ագրեսիվ չէ: «Երբ երեխաներս տանը մենակ են մնում, Բերտան նրանց ավագն է: Նա անգամ թույլ չի տալիս, որ երեխաները վիճեն: Սակայն Աստված չանի, որ ինչ-որ մեկը անգամ հեռվից փորձի հարվածել ընտանիքի անդամներից մեկին»:

«Մենք նրան չենք վերաբերվում որպես շան, նա մեր երեխաներից մեկն է: Բայց կարծում եմ, որ եթե շուն պահելու պայմաններ եւ հնարավորություններ չկան, ավելի լավ է չվերցնել: Գեների մաքրությունը նույնպես կարեւոր է, այդ պատճառով ձագերի ապագա հոր ընտրության հարցում նույնպես շատ բծախնդիր ենք»,- նշում է Կարենը:

Հայաստանում ռիզենշնաուցեր ցեղատեսակի շներ քիչ կան, այդ ցեղատեսակը հիմնականում անծանոթ է: «Ցավոք Հայաստանում առհասարակ շատ չեն սիրում շներին: Երբ մենք վզակալով զբոսնում ենք փողոցում, դա ավելի շուտ շան համար է, քան մարդկանց: Շատերն իրենց անադեկվատ են պահում՝ չհասկանալով, որ եթե դու շուն ես տեսնում, պետք չէ կանգնել, ձեռքերը թափահարել եւ գոռալ: Շունն այդ վարքը ընկալում է որպես ագրեսիա: Բերթայի հետ մենք երկար ենք աշխատել, եւ նա մարդ է դարձել: Հասկանում է ոչ միայն բառերը, այլ նաեւ մարդու զգացմունքները: Հայացքը բավական է, որպեսզի նա հասկանա»,- ասում է նրա տերը:

 

Շունն օգնում է առողջ կենսակերպ պահպանել: «Նա ինձ սովորեցրեց ճիշտ բաշխել ժամանակը, զբոսնել առավոտյան: Բայց մինչեւ զարթուցիչը չզնգա, նա սենյակ չի մտնում: Լինում են դեպքեր, երբ զարթուցիցչը ինչ-ինչ պատճառով չի միանում, եւ նա զգուշորեն արթնացնում է մեզ՝ թույլ չտալով, որ երեխաները դպրոցից ուշանան»: Ընտանիքում ապրում է նաեւ 20 տարեկան կակադուն՝ Պուպուշիկը:

«Չեմ ուզում գովազդ անել, բայ սա իրոք հիանալի ցեղատեսակ է: Արագ վարժեցվող, կարգուկանոն սիրող եւ հուզառատ: Աշխատակիցներին աշխատանքի ընդունելիս ես յուրօրինակ թեստ եմ անցկացնում: Եթե Բերթան բացասաբար է վերաբերվում, ես ամենայն հավանականությամբ նրան չեմ վերցնի, որքան էլ նա լավ մասնագետ լինի: Նա դեռ ոչ մի անգամ չի սխալվել: Ինձ համար նա մարդ է: Մեր առաջին  հանդիպումից, երբ նրան իջեցրին օդանավից, եւ նա դուրս եկավ վանդակից ու նետվեց իմ գիրկը, մենք անբաժան ենք»:

 

Ալֆա անունով սպանիելին նրա ապագա տիրուհին ընտրել էր 10-օրական հասակում: «Նա իր քույրերից եւ եղբայրներից ավելի շատ էր ուզում իմ գրկում լինել»,- պատմում է Սաթին:

Ալֆան Սաթիի մոտ մշտական բնակություն հաստատեց 1.5-ամսականում: «Սկզբում բոլոր փոքր քոթոթների նման քմահաճույքներ ուներ, բայց հետո դարձավ աշխարհի ամենախելացի շունը»,- ժպտում է Սաթին:

 

Ալֆան 2 անգամ ձագեր է լույս աշխարհ բերել՝ ընդհանուր առմամբ 14 քոթոթ:

«Ալֆան սիրում է ուտել: Հատկապես այն, ինչ մենք ենք ուտում: Ուտում է նաեւ միրգ եւ բանջարեղեն: Շատ է սիրում խաղալ եւ բոլորին ստիպում է սիրել իրեն»,- ասում է Սաթին: