«Կա­ռա­վա­րու­թյան 1,5 տար­վա գոր­ծու­նե­ու­թյան ըն­թաց­քում չեմ տե­սել հստակ ծրա­գիր կամ ռազ­մա­վա­րու­թյուն»

Գիտության ոլորտի խնդիրներին «Փաստը» բազմիցս անդրադարձել է։ Գիտնականները բարձրաձայնել են ոլորտի, մեղմ ասած, թերի, անբավարար ֆինանսավորման մասին, որը ներկայումս կազմում է ՀՆԱ-ի 0,23 տոկոսը։ 

Ընդ որում, նշվում է, որ արդեն երրորդ տարին անընդմեջ խախտվում է «Գիտության մասին» օրենքը, որում հստակ կետ կա՝ բյուջեի եկամտային մասի աճին համամասնորեն պետք է ավելացնել գիտությանը հատկացվող ֆինանսավորումը: Օրինակ՝ եթե պայմանականորեն պետբյուջեի եկամտային մասն աճել է 10 տոկոսով, ապա 10 տոկոսով էլ պետք է ավելանա գիտության ֆինանսավորումը:

 Անդրադարձել ենք նաև «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» օրենքի՝ գիտությանը վերաբերող հոդվածներին։ 

Գիտնականները մեզ հետ զրույցներում նշում էին, որ օրենքի նախագծում կան մի շարք խնդրահարույց ձևակերպումներ, որոնք ճշգրտման կարիք ունեն, մասնավորապես՝ դրանով նվազեցվում է գիտության ակադեմիայի դերը, չեն տրվում հստակ սահմանումներ, թե ովքեր են համարվում գիտաշխատողներ կամ ինչ է իրենից ներկայացնում գիտական գործունեությունը, և այսպես շարունակ։ 

Խոսել էինք նաև «Գնումների մասին» գործող օրենքի մասին, որը, գիտնականների բնորոշմամբ, վարչարարական բազում խնդիրներ է ստեղծում գիտնականների և գիտահետազոտական կենտրոնների համար, որոնք փորձում են նյութեր, սարքավորումներ և ծառայություններ ձեռք բերել։ 

Այս ամենի հետ մեկտեղ բարձրաձայնվում է այն մասին, որ գիտության ոլորտում ստեղծված ճգնաժամային վիճակի պատճառը միայն ֆինանսավորումը չէ.

կան համակարգային ռազմավարական խնդիրներ, որոնցից ամենակարևորը Հայաստանում շարունակում է մնալ գիտության ոչ պատշաճ արժևորումը և ուշադրության պակասը։ 

Գիտնականներն ահազանգում են՝ եթե ոլորտի նկատմամբ պետությունը շարունակի վարել նմանատիպ քաղաքականություն, ինչպես եղել է տարիներ շարունակ, ապա մի քանի տարի հետո Հայաստանում ոչ ոք այլևս գիտությամբ չի զբաղվի. տարեկան 150200 մարդ լքում է գիտության ոլորտը, մեր երկրում գիտությամբ զբաղվող երիտասարդների քանակը մոտավորապես 1000 է, ինչը կազմում է գիտությամբ զբաղվողների ընդհանուր թվի մոտ 30 տոկոսը։ 

Թերևս այս մտահոգություններին ականջալուր լինելով՝ նոյեմբերին Ազգային ժողովում տեղի ունեցավ «Գիտության ֆինանսավորման հիմնախնդիրները Հայաստանում» թեմայով քննարկում։ 

Դրա ժամանակ ևս բարձրացվեց գիտության ոլորտի ֆինանսավորման հարցը, երիտասարդ գիտնականները նշեցին, որ դադարել է գործել «Երիտասարդ գիտնականների աջակցության ծրագիրը» (ԵԳԱԾ-խմբ.) և հորդորել էին պատգամավորներին հետամուտ լինել դրա վերագործարկմանը: 

Մի քանի օր անց այս քննարկմանը հաջորդեց փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի հայտարարությունը, որով նա տեղեկացրեց, որ հաշվի առնելով կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյանի հետ վերջին շրջանի մի շարք աշխատանքային քննարկումները, ԱԺ պատգամավորներ Մխիթար Հայրապետյանի ու Հովհաննես Հովհաննիսյանի առաջարկները, ինչպես նաև գիտական հանրույթի դիմումները, կառավարությունը կավելացնի գիտությանը տրամադրվող գումարները: 

«2020 թվականի բյուջեից հավել յալ ֆինանսավորման ներգրավման, ինչպես նաև նախարարությանը հատկացվելիք միջոցների վերաբաշխման ճանապարհով գիտության ֆինանսավորումն ավելանալու է 1 մլրդ 351 մլն դրամով: Լրացուցիչ միջոցները հիմնականում կուղղվեն արհեստական բանականության ու տվյալագիտության, կենսատեխնոլոգիաների, ռոբոտատեխնիկայի ոլորտներին»,-նշել էր Ավինյանը։ 

Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի գիտաշխատող Հովակիմ Զաքարյանը «Փաստի» հետ զրույցում ասում է՝ ենթադրում եմ, որ 1,351 մլրդ դրամի մի մասը ծախսվելու է նվազագույն աշխատավարձի բարձրացման վրա: 

«Ամբողջ հանրապետությունում նախատեսվում է բարձրացնել նվազագույն աշխատավարձը։ Այդ գումարի միայն կեսն է տրամադրվելու հետազոտական ծրագրերին։ Դրա արդյունավետությունը կախված կլինի նրանից, թե ինչպես է այդ գումարը ծախսվելու։ 

Ես իմ պատկերացումներն ունեմ։ 

Օրինակ՝ կարելի է նոր լաբորատորիաներ հիմնելու վրա այդ գումարը ծախսել՝ ընտրելով երկրի համար կարևոր ուղղություններ։ Կամ ֆինանսավորել միջդիսցիպլինար հետազոտությունները, որոնք որակապես նոր արդյունք կարող են տալ»,-նշում է Զաքարյանը՝ պատասխանելով հարցին, թե արդյոք գիտության ոլորտին ուղղվող միջոցների ավելացումը կարող է նոր շունչ հաղորդել ոլորտին։ 

Զաքարյանի հետ շատ առիթներ ենք ունեցել խոսելու ոլորտի խնդիրների, պետության վարած քաղաքականության մասին։ Իսկ այս զրույցի ընթացքում նրան առաջարկեցինք ամփոփել անցնող տարին՝ անդրադառնալով պետության վարած քաղաքականությանը։ 

«Նոր կառավարության 1,5 տարվա գործունեության ընթացքում չեմ տեսել որևէ հստակ ծրագիր կամ ռազմավարություն, որով հնարավոր կլիներ գնահատել այս կառավարության վերաբերմունքը գիտության նկատմամբ: 

Դրա փոխարեն տեսել եմ անպատասխանատու հայտարարություններ, «Գիտության մասին» օրենքի խախտում, ԵԳԱԾ-ի փակում։ 

Այդ ամենը տպավորություն է ստեղծում, որ կա՛մ ներկա կառավարությանը գիտությունը, որպես պետության զարգացման ռազմավարական ուղղություն, չի հետաքրքրում, կա՛մ էլ հետաքրքրում է, բայց փորձը և գիտելիքը չեն բավականացնում անել քայլեր, որոնք դրական տեղաշարժ կստեղծեն»,ընդգծում է Հովակիմ Զաքարյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ