«Գնա­հա­տա­կան­նե­րը շատ մեղմ են, որով­հե­տև դրանք խիստ անո­րոշ, այժ­մե­ա­կան ու ակն­թար­թա­յին են»

Թեև մինչ այս գրանցված մի շարք ցուցանիշներով, ինչպես նաև 2020թ. բյուջեով կարելի էր որոշակի զարգացում կանխորոշել, այնուամենայնիվ, համավարակը այլ պատկեր ստեղծեց, և իրավիճակը միանգամյան այլ երանգ ստացավ: Տնտեսագիտության թեկնածու, դոցենտ Ջուլիետա Թադևոսյանի դիտարկումն է, որի խոսքով, մինչ այս թեպետ դանդաղ, բայց որոշակի աշխուժություն ու նկատելի զարգացումներ կային:

Ջ. Թադևոսյանը տնտեսական ոլորտի մի քանի ուղղություն առանձնացրեց, որոնք հատկապես ներկայիս իրավիճակում առավել աչքի ընկան իրենց խոցելիությամբ:

«Վտանգավոր ռիսկերի առումով առաջինը կարելի է դիտարկել հենց բյուջեի հանգամանքը: Մասնավորապես այն տեսանկյունից, որ ավելի շատ թիրախավորվեցին ֆինանսավորման ներքին աղբյուրները և ավելի քիչ հենվեցինք արտաքին աղբյուրների վրա: 

Այսինքն, այստեղ արտաքին պարտքի խնդիրն է, որը մեր խոցելի հատվածն է»,-շեշտեց նա՝ հավելելով, որ մեր ունեցած արտաքին պարտքի առկայության պարագայում փոխարժեքի տատանումները երկրի համար ամեն պահի կարող են զգալի լինել:

«Եվ մենք շատ հպանցիկ առնչվեցինք այդ փաստին կորոնավիրուսով պայմանավորված ճգնաժամի առաջին իսկ պահերին: Խոցելիության առումով երկրորդ տեղում ես կառանձնացնեի Հայաստանի արտաքին առևտրի կառուցվածքը, որը շատ ավելի թիրախային և շատ ավելի ռիսկային դաշտ է: Մեր հիմնական գործընկերը ՌԴ-ն է, ինչպես նաև մեկ-երկու երկիր, որոշակի աշխուժություն կա նաև Չինաստանի հետ: 

Զուգահեռ՝ Եվրամիության հետ առևտրի տեմպերը գնալով պակասում են, ինչը ևս լուրջ մտորումների առիթ պետք է տա. սա կնշանակի, որ մենք այդ շուկային համարժեք, մրցունակ ու համապատասխան արտադրանք չունենք: 

Բացի այդ, ամենաանհանգստացնող ցուցանիշը մեր ՀՆԱ-ն է՝ իր կառուցվածքով, որտեղ բավականին երկարաժամկետ հատված է, ինչ լուրջ տեսակարար կշիռ ունեն ոչ արտահանելի ոլորտները: 

Խոսքը, մասնավորապես, զբոսաշրջության, ծառայությունների ոլորտներից, հատկապես խաղատների գործունեությունից, ինչպես նաև ավտոմեքենաների ներկրումից ստացված աճի մասին է»,«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Ջ. Թադևոսյանը:

Խոցելիության առումով առաջին շարքում դասելով հատկապես սոցիալական ոլորտի խնդիրները՝ նա նկատեց. 

«Ունենք մի երկիր, որտեղ փոքրաթիվ բնակչության գրեթե 22 տոկոսը աղքատ է, ունենք գործազրկության բավականին բարձր մակարդակ: Այս խոցելի շերտի խնդիրներն անմիջապես ու ակնթարթորեն պիտի զգացնել տային իրենց: Սոցիալական խնդիրներն իսկապես խոցելի են: 

Բնականաբար, հաջորդիվ, COVID-19-ի ճգնաժամի յուրահատկությամբ պայմանավորված, առողջապահական խնդիրները վեր հանեցին նաև տնտեսական խութերն ու դժվարությունները: Կան տարբեր գնահատումներ, և մենք տեղյակ ենք, թե ինչ անկումներ են կանխատեսվում Հայաստանի տնտեսության համար: 

Բայց կարծում եմ՝ բոլոր գնահատականները շատ մեղմ են, որովհետև դրանք խիստ անորոշ, այժմեական ու ակնթարթային են. եթե ճգնաժամը երկար տևի, ու աշխարհը երկար մնա այդ մեկուսացման մեջ, տնտեսական ոլորտը իրեն շատ ավելի խիստ զգացնել կտա»: 

Ջ. Թադևոսյանը շեշտեց՝ ճգնաժամային իրավիճակներում մարդկությունը միշտ էլ գտնում է ելքը, հիմա էլ պետք է գտնել: Նրա խոսքով, մենք պետք է տեսնենք հաղթահարման այն ճանապարհները, որոնցով գնում են աշխարհի հզոր երկրները: Այս համատեքստում նա շեշտեց հատկապես տնտեսության մեջ գումար ներարկելու ճանապարհների մասին:

«Հայաստանում էլ անմիջապես այդ արձագանքը եղավ, և կառավարության կողմից 150 մլրդ դրամի աջակցության փաթեթներ ներկայացվեցին: Արդեն 60 օր է, ինչ արտակարգ դրության մեջ ենք: Երեկ այն ևս մեկ ամսով երկարաձգվեց: Եթե մենք հաշվարկներ կատարենք ու տեսնենք, թե արդեն փաստացի ինչ կորուստներ ունենք տնտեսության մեջ, բնականաբար, այդ հատկացումները, աջակցությունն ու փողի ներարկումը պետք է էլ ավելի մեծ ծավալների լինեին: Այս փուլում պետք է հաշվի առնել սա և գնալ այդ ուղղությամբ:

Կառավարության քայլերը, մեծ հաշվով, ընդունելի են, որոշակի արդյունք ապահովում են, բայց եթե ընդհանուր ենք նայում բոլոր փաթեթներին, ապա այժմեականության իմաստով դրանք նաև ավելի անմիջական ու հասցեական պետք է լինեին հատկապես աղքատ, նպաստառու և այն ընտանիքների համար, որոնք այս ընթացքում կորցրել են իրենց աշխատանքը: 

Միևնույն ժամանակ, ողջունելի եմ համարում այն փաթեթը, որը երկարաժամկետ ներդրումներին է աջակցելու, միայն կուզեի, որ դրանք ևս թիրախային, ավելի գործուն ու իրատեսական լինեին»,-ասաց նա: Ճգնաժամի հաղթահարման հիմնական ճանապարհներից մեկը, ըստ Ջ. Թադևոսյանի, ֆինանսների ներգրավումն է: 

«Ընդհանուր առմամբ, մեզ ֆինանսներ են պետք, որոնք մենք չունենք և, հավանաբար, չենք ստեղծի նաև մոտ ապագայում, որովհետև եթե 2020թ. մարտ ամսվա ցուցանիշները համեմատում ենք 2019թ. նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշների հետ, անկումը զգալի է գրեթե բոլոր ոլորտներում: Եթե այս տեմպերին ու դինամիկային ենք առնչվում, բնականաբար, այդ ֆինանսները պետք է հայթայթել, և չպետք է վախենալ արտաքին պարտքի ընդլայնումից: Այդ ռեսուրսները փնտրել է պետք: 

Ֆորսմաժորային իրավիճակներում դա ընդունելի է, և կառավարությունները գնում են նման քայլի: Պետք է նկատել, որ կան երկրներ, որոնք հիմա բավականին էժան վարկեր են տրամադրում: Այս հանգամանքից կարելի է օգտվել և ժամանակին որոշակի խնդիրներ լուծել: Բայց ոչ միայն ֆինանսների ներգրավումն է կարևոր, այլև դրաց նպատակային ու իրատեսական օգտագործումը: 

Եվ այստեղ պետության դերակատարումը բավականին մեծ է: Պետությունը պետք է սերտ համագործակցի մասնավորի հետ, պետության մասնակցությամբ բազում միջոցառումներ պետք է իրականացվեն: 

Եթե միաժամանակ բոլոր ոլորտներում խնդիրների համակարգային լուծման քայլեր չլինեն, մենք շատ ավելի խորը անկումների մեջ կհայտնվենք»,հավելեց նա՝ չբացառելով, որ առաջիկայում խնդիրներն ավելի առարկայական կլինեն: 

«Կարծում եմ՝ ապրիլն այդքան ահավոր չէր այդ առումով, որովհետև կային պահված ռեսուրսներ, մարդիկ մոտ երկու շաբաթ աշխատել էին: Ու թեպետ ապրիլի կեսերից որոշակի աշխուժություն կար, արդեն մայիսին մարդիկ խնդիրներ ունեն: Իսկ եթե իրավիճակը ձգվի, հունիսին էլ մարդիկ խնդիրներ կունենան: 

Բացի այդ, եթե նույն հասցեականության տեսանկյունից ավելի կոնկրետ և լուրջ քայլեր չարվեն, կարճ ասած՝ լավ չի լինի: Կոնկրետ թիրախավորում է պետք, ինչը դժվար չէ, քանի որ հայտնի են նպաստառուների, գործազուրկների որոշակի շրջանակները»,-ասաց նա՝ շեշտելով, որ առանձնահատուկ վերաբերմունք պետք է լինի նաև բիզնեսի, հատկապես մի քանի ճյուղերի նկատմամբ:

«Օրինակ՝ զբոսաշրջության ոլորտում կան կազմակերպություններ, որոնք կարող են լուծարվել: Ստացվում է՝ ամբողջ հսկայական ոլորտ, որը լուրջ դինամիկա էր գրանցում, հայտնվել է փլուզման, սնանկացման ու կորուստների եզրին: 

Բացի այդ, գիտեմ, որ շատ կազմակերպություններ շարունակում են վճարել տարածքի վարձակալման վճարները: Եվ այսպիսի շատ ու շատ խնդիրներ կան, որոնք հաշվի առնելով՝ պետք է շատ ավելի կոնկրետ աջակցություն տրամադրել»,-ընդգծեց Ջ. Թադևոսյանը:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ