Ինչպես ամբողջ երկիրն է թողնված բախտի քմահաճույքին, այնպես էլ էներգետիկ անվտանգության համակարգում տիրող իրավիճակն է․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանի անվտանգային միջավայրի բարելավման խնդիրը դարձել է հասարակությանը ամենաշատը հուզող հարցերից մեկը։ Սակայն հարկ է նշել, որ մեր անվտանգային առանձին բաղադրիչներ ուղղակի դուրս են մնացել հանրության ուշադրությունից։ Այդպես, օրինակ՝ հրատապ նշանակություն է ձեռք բերել Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ապահովման հարցը։ Խնդիրն այն է, որ պատերազմից հետո Ադրբեջանի կողմից Արցախի տարածքների բռնազավթման արդյունքում մեծ կորուստներ ունեցանք նաև էներգետիկ ոլորտում։ Հակառակորդի տիրապետության տակ շուրջ 30 հիդրոէլեկտրակայան է անցել։ Հետևաբար, չի բացառվում, որ որոշակի փուլում Արցախը ստիպված լինի Հայաստանից էլեկտրաէներգիա ներկրել։

Ու սա այն պայմաններում, երբ Արցախը էներգետիկ առումով ոչ միայն, որպես կանոն, ինքնաբավ է եղել, այլև կարողանում էր անգամ էլեկտրաէներգիա արտահանել Հայաստան։ Օրինակ՝ 2021 թ.-ին նախատեսված էր Արցախից 330 մլն կվտ/ժամ էլեկտրաէներգիա ներկրել։ Հետո էլ պետք է հաշվի առնենք, որ Մեծամորի ատոմակայանը այս տարի ավելի քան 140 օրով կանգնելու է՝ վերանորոգման աշխատանքներով պայմանավորված։ Իսկ այն փաստը, որ ատոմակայանը հսկայական մասնաբաժին ունի Հայաստանի էներգետիկ ինքնաբավությունը ապահովելու հարցում, անժխտելի է։ Բայց մեզ չի հաջողվելու անցած դարի 70-ականների տեխնոլոգիաներով կառուցված ատոմակայանի կյանքն ընդմիշտ երկարեցնել, բացի դրանից, հաճախ վերանորոգումների նպատակներով այսպիսի երկարատև կանգառներ ենք ունենալու։

Այս ամենին զուգահեռ ժամանակավորապես կանգնել է նաև «Հրազդան-5» էլեկտրակայանի շահագործումը՝ պայմանավորված հիմնական սարքավորանքների կապիտալ նորոգման անհրաժեշտությամբ: Սակայն մասնագետները չեն բացառում, որ ՋԷԿ-ի շահագործումը, տարբեր պատճառներից ելնելով, կարող է ընդհանրապես դադարեցվել։ Ստացվում է, որ միաժամանակ մի քանի գործոններ ճնշում են գործադրում մեր էներգետիկ համակարգի վրա, ու ստեղծվում են բոլոր անհրաժեշտ պայմանները էլեկտրաէներգիայի սակագնի հերթական թանկացման համար։ Բայց կարո՞ղ են սպառողները դիմանալ սակագնային հերթական ճնշմանը, երբ առանց այն էլ հոսանքի գինը այս տարվա սկզբին 3 դրամով թանկացել է։ Մյուս կողմից էլ՝ վերը նշված հանգամանքները հաշվի առնելով՝ հարց է առաջանում, թե մեր երկրի աճող էներգետիկ պահանջներն ինչպե՞ս ենք բավարարելու և ի՞նչ աղբյուրների հաշվին։

Պարզ է, որ մեր էներգետիկ համակարգի կայունությունն արդեն հարցականի տակ է, և «էներգետիկ սովը» հաղթահարելու տարբերակներից մեկը կարող է լինել դրսից էլեկտրաէներգիայի ներմուծումը։ Օրինակ՝ էլեկտրաէներգիա կարելի է ներկրել Վրաստանից, բայց եթե հաշվի ենք առնում, որ այդ երկիրն իր հերթին էլեկտրաէներգիայի պակասորդ ունի և ստիպված է ներկրել դրսից, մասնավորապես Ադրբեջանից ու Թուրքիայից, ապա Բաքուն և Անկարան կարող են Վրաստանի միջոցով միջնորդավորված կերպով էլեկտրաէներգիա արտահանել Հայաստան։ Դրանով այս երկրները Հայաստանին կախվածության մեջ գցելու և լրացուցիչ ազդեցության լծակ ձեռք բերելու լրացուցիչ հնարավորություն կստանան։ Բայց ստեղծված իրավիճակից տարբեր ելքեր փնտրելու և գտնելու փոխարեն իշխանությունները սկսել են նորից թոզ փչել հանրության աչքերին, թե ռուսական կողմի հետ Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման հարցն են քննարկում։

Այդ դեպքում իրենք արդեն երեք տարի կառավարում են, մի՞թե հնարավոր չէր ավելի վաղ բանակցությունները սկսել, ու հիմա կարող էին հասնել դրա վերաբերյալ հստակ որոշման կայացմանը՝ մանավանդ որ նոր ատոմակայանի կառուցման օրակարգը նոր չէ և տարիների պատմություն ունի։ Իշխանություններն անգամ մինչ այժմ չեն կարողացել գլուխ բերել Իրանը, Հայաստանը, Վրաստանը և Ռուսաստանը կապող «Հյուսիս-Հարավ» էներգետիկ միջանցքի կառուցման նախագիծը, որի մասին համաձայնությունը ձեռք էր բերվել դեռևս 2015 թվականին։

Այնինչ այս ծրագիրը 2018 թվականից սկսած ամենաբարձր մակարդակով շարունակաբար խոշոր ձեռքբերում է ներկայացվել, սակայն դրան չեն հաջորդել քայլերը ծրագիրն իրականություն դարձնելու համար։ Ու ընդհանրապես հարցական է՝ իշխանությունները Հայաստանի էներգետիկայի զարգացման, ռիսկերի չեզոքացման և դիվերսիֆիկացման ուղղությամբ որևէ տեսլական կամ ռազմավարություն ունե՞ն ընդհանրապես։ Ինչպես ամբողջ երկիրն է թողնված բախտի քմահաճույքին, այնպես էլ էներգետիկ համակարգում տիրող իրավիճակն է։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում