Քաղաքական դաշտի սնանկությունը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Տևական ժամանակ Հայաստանում տիրող ներքաղաքական ճգնաժամն իր հանգուցալուծմանը հասավ խորհրդարանական ընտրությունների տեսքով։ Եվ այս ընտրական գործընթացը ամենավճռորոշ նշանակությունն ուներ Հայաստանի վաղվա օրվա կառուցման տեսանկյունից, քանի որ մեր երկիրը Արցախյան պատերազմի պարտության արդյունքում շատ բարդ իրավիճակում է գտնվում։ Ընտրությունների կարևորությունը պայմանավորված է նաև Հայաստանում կառավարման համակարգի առանձնահատկություններով՝ հաշվի առնելով, որ 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում մեր երկիրն անցում է կատարել խորհրդարանական համակարգի։

Իսկ այս կառավարման ձևի հիմնական բնութագրիչն այն է, որ պետական կառավարման այսպիսի համակարգում իշխանական գերակայությունը պատկանում է օրենսդիր մարմնին՝ խորհրդարանին, իսկ կառավարությունը ձևավորվում է խորհրդարանական հիմքով։ Քաղաքական մեծամասնության կողմից ձևավորված կառավարությունն էլ իր հերթին քաղաքական պատասխանատվություն է կրում խորհրդարանի, այլ ոչ թե նախագահի առջև, և հրաժարական է տալիս խորհրդարանի կողմից անվստահություն հայտնելու դեպքում։ Ստացվում է, որ խորհրդարանական հարթակը վերածվում է երկրի գլխավոր քաղաքական դերակատարությունը ստանձնող կառույցի, թեպետ մինչ այժմ այդպես չի եղել։ Որպեսզի խորհրդարանական համակարգը լիարժեք աշխատի, անհրաժեշտ է, որ երկրում գոյություն ունենա ձևավորված քաղաքական մշակույթ։ Սակայն ակնհայտ է, որ Հայաստանում քաղաքական մշակույթը դեռևս շատ հեռու է կայացած լինելուց:

Եվ սա վերաբերում է ինչպես քաղաքական ուժերին, այնպես էլ հասարակությանը։ Հասկանալի է, որ այս ընտրությունները բացարձակապես չեն արտացոլում իրական պատկերը, քանզի, ինչպես նշում են բազմաթիվ փորձագետներ ու ՀԿ-ներ, կատարվել են տոտալ ընտրախախտումներ: Սակայն որոշ եզրակացություններ, այդուամենայնիվ, կարելի է անել: Նախ՝ ուշադրության է արժանի, որ քաղաքական դաշտում կուսակցությունների մոտ գաղափարական դիրքորոշումները և ծրագրային մոտեցումները գոնե այս ընտրություններում մեծամասամբ երկրորդված էին, իսկ դրա փոխարեն առաջին պլան են գալիս անբովանդակ խոսակցությունները, պոպուլիզմը, փոխադարձ մեղադրանքները և էկրաններին հայտնվելու միջոցով հայտնի դառնալու մոլուցքը։

Ինչևէ, ընտրություններին մասնակցելու հայտ ներկայացրին աննախադեպ քանակով քաղաքական ուժեր` 22 կուսակցություն և 4 կուսակցությունների դաշինք։ Հասկանալի է, որ այս ուժերից շատերը ձայները փոշիացնելու խնդիր էին լուծում, սակայն եթե հայաստանյան քաղաքական մշակույթը կայացած լիներ, ապա այս քաղաքական միավորների մասնակցությունն ուղղակի իմաստ չէր ունենա։ Բացի այդ, հանրությունը ոչ այնքան ուշադրություն է դարձնում քաղաքական ուժերի գաղափարախոսությանը, թիմային աշխատանքին ու նրանց ծրագրերին, որքան անձերին։ Այնպես է ստացվում, որ մեզանում ընտրությունները ավելի շատ անձերի դաշտում են, քան քաղաքական ինստիտուտների միջև մրցակցության հարթության վրա։

Այսինքն, դեռևս քաղաքացիների իրավագիտակցությունը և քաղաքական հասունությունը բարձրացնելու խնդիր կա, ինչի ուղղությամբ մեծ աշխատանք պետք է տարվի, չնայած որոշ ուժերի անգամ կարող է ձեռնտու լինել նման իրավիճակը, քանի որ այդպիսով ավելի հեշտ է դառնում մարդկանց մանիպուլացնելը։ Դրան գումարած՝ հանրության շրջանում տարիներ շարունակ սերմանված ատելության, թշնամանքի մթնոլորտը զգալի դերակատարություն ունեցան: Մյուս կողմից էլ՝ ուշագրավ է այն փաստը, որ հանրության շրջանում անտարբերություն և ապատիա կա ոչ միայն ընտրական գործընթացի նկատմամբ, այլև երկրի ու պետության ապագայի, իսկ որ ավելի սարսափելի է՝ առաջին հերթին կորցրել են ինքնապաշտպանական տարրական բնազդը: Այս ամենի համատեքստում ուշագրավ է, որ արդեն որերորդ ընտրությունն է, ինչ ընդամենը երեք ուժ է անցնում խորհրդարան։

Այդպես էր նաև Երևանի ավագանու վերջին երկու ընտրություններում (նախորդ դեպքում՝ երրորդը՝ բոնուսով)։ Այս անգամ անցողիկ շեմը (կուսակցությունների համար 5 տոկոս, դաշինքների համար` 7) հաղթահարեց ընդամենը 2 քաղաքական ուժ՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը և «Հայաստան» դաշինքը։ Երրորդ քաղաքական ուժը՝ «Պատիվ ունեմ» դաշինքը, խորհրդարան է անցնում միայն բոնուսով՝ օրենքի ուժով, քանի որ եթե անցողիկ շեմը հաղթահարում են միայն երկու քաղաքական ուժ, ապա մանդատներ է ստանում նաև առավելագույն թվով ձայներ հավաքած երրորդ ուժը` անկախ կուսակցություն կամ դաշինք լինելուց։

Սա նշանակում է, որ, կրկնենք, նույնիսկ տոտալ ընտրախախտումների ու կեղծարարությունների պարագայում, հանրությունը նորից հաստատեց, որ փոքր Հայաստանում 100-ից ավելի կուսակցություն ունենալը անիմաստ շռայլություն է: Եվ արդեն պարզ է, որ մնացյալ քաղաքական ուժերը, որոնք 1 տոկոսից քիչ քվեներ են ստացել, պետք է հիմնարար եզրակացություններ անեն։ Իսկ քաղաքական լուրջ բովանդակություն ապահովելու խնդիրը դեռևս ակտուալ է մնում։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում