Արձանագրված խախտումները բազմազան են և բազմաշերտ՝ սկսած կյանքի իրավունքից մինչև տնտեսական, գործարարությամբ զբաղվելու իրավունքը. Թագուհի Թովմասյան

Վեր են հանվել նաև Կապանից դեպի 4 գյուղեր՝ Ագարակ, Խդրանց, Եղվարդ և Ուժանիս տանող ճանապարհի նկատմամբ Ադրբեջանի կողմից առանց որևէ իրավական հիմքի վերահսկողություն սահմանելու և դրա հետևանքով մարդկանց համար առաջ եկած հումանիտար խնդիրները, իրավունքների խախտումները։

 

Արձանագրված խախտումները բազմազան են և բազմաշերտ՝ սկսած կյանքի իրավունքից մինչև տնտեսական, գործարարությամբ զբաղվելու իրավունքը։

 

Մասնավորապես՝ Եղվարդ գյուղի բնակիչները նշել են, որ գյուղում շեշտակի նվազել է ոչխարաբուծությունը այն պատճառով, որ զրկվել են արոտավայրերն օգտագործելու հնարավորությունից․ այդ տարածքներն այժմ ադրբեջանական զինված ուժերի տիրապետության տակ են։ Բացի այս՝ արդեն 10 գլուխ խոշոր եղջերավորներ հայտնվել են սահմանից այն կողմ, և գյուղացիները, գոնե մնացածը փրկելու համար, կենդանիներին ախոռից դուրս չեն հանում։ 3 գլուխ խոշոր եղջերավորներ Ագարակ գյուղից են հատել սահմանը, իսկ Ուժանիս գյուղում, ճիշտ է, նման դեպք դեռ չի գրանցվել, սակայն մարդիկ վաճառում են անասուններին․ խոշոր եղջերավորները արդեն պակասել են 21-ով։

 

Եղվարդ գյուղի վարչական ղեկավար Արուսյակ Դավթյանը նշել է, որ ընդհանուր արտադրությունը գրեթե 80%-ով նվազել է, խախտվել է բնակիչների բնականոն կյանքը, մարդիկ նույնիսկ այն քիչ մնացած հողերը չեն վարում, չեն մշակում, քանի որ դրանք թշնամու ուղիղ նշանառության տակ են․ «Վախենում ենք, լսում ենք, թե ինչ դեպքեր են տեղի ունենում այլ սահմանամերձ բնակավայրերում, էլ ինչպե՞ս հանգիստ գնանք աշխատելու թշնամու նշանառության տակ գտնվող հողատարածքներում», - ասել են գյուղի բնակիչները՝ կեսկատակ-կեսլուրջ նշելով, որ իրենք էլ սկսել են gps օգտագործել, որ հանկարծ չհայտնվեն «թշնամու տարածքում»։ Նույն խնդիրը առկա է նաև մյուս գյուղերում.

Ագարակում սահմանին մոտ գտնվող մոտ 40 հեկտար հողատարածքը չի շահագործվում․ «Տեխնիկա չի աշխատում այնտեղ, որովհետև մարդիկ վախենում են աշխատել, որից, բնականաբար, տուժում է արտադրությունը», - նշել է վարչական ղեկավարը։

 

Ինչպես Սյունիքի այլ սահմանամերձ բնակավայրերի դեպքում, այստեղ էլ այլընտրանքային ճանապարհը լուծում չէ, քանի որ ապահովված չէ մարդկանց անվտանգությունը․ այսպես կոչված այլընտրանքային ճանապարհը գրեթե բոլոր հատվածներում ադրբեջանական զինված ուժերի դիտարկման տակ է։

 

Բացի անվտանգ ապրելու իրավունքից, այլընտրանքային ճանապարհի դժվարանցանելիության պատճառով խախտվում են տեղի բնակիչների կրթության, աշխատանքի, բուժօգնության և այլ իրավունքներ ևս։ Եթե նախկինում գյուղացիները հեշտությամբ կարողանում էին հասնել Կապան քաղաք՝ աշխատանքի, ապա այժմ ճանապարհի դժվարանցանելիության պատճառով, իսկ եղանակային վատ պայմանների դեպքում՝ անանցանելիության պատճառով, մարդիկ ստիպված բնակարան են վարձակալել Կապանում՝ կա՛մ ամբողջ ընտանիքով են տեղափոխվել, կա՛մ գյուղում թողել են միայն տարեցներին։ Այս նույն պատճառով խախտվել է երեխաների կրթական իրավունքը․ ճանապարհային նման պայմաններում Կապան քաղաքից գյուղ հասնելու համար ուսուցիչները երբեմն լրջագույն խոչընդոտների են բախվում։ Գյուղի ուսանողներն էլ իրենց հերթին չեն կարողանում հասնել Կապան քաղաքում գործող ուսումնական հաստատություններ։

 

Առկա են նաև բուժօգնության իրավունքի խախտման դեպքեր․ թեև գյուղերն ունեն բուժհաստատություն, որտեղ համապատասխան առաջնային օգնություն է ցուցաբերվում (Եղվարդի և Ուժանիսի համար գործում է մեկ բուժհաստատություն Եղվարդ գյուղում), սակայն բուժօգնության ավելի լուրջ հարցերը չեն կարող լուծվել տեղում։ Մարդիկ լիարժեք բուժօգնություն ստանալու համար պետք է կրկին հասնեն Կապան քաղաք։ Հենց վերջերս Եղվարդ գյուղում դեպք էր գրանցվել, Կապան քաղաքից շտապ օգնություն էին կանչել, իսկ մեքենան գյուղ հասել էր կրկնակի երկար ժամանակում, քան նախկինում էր։ Բացի հետպատերազմյան խնդիրներից, Եղվարդում կա նաև ոռոգման ջրի խնդիր։ Խորհրդային տարիներից հետո գյուղը կանգնած է այդ խնդրի առջև, սակայն քայլեր այդ ուղղությամբ չեն ձեռնարկվում։

 

Փաստահավաք աշխատանքները հավաստում են, որ ադրբեջանական ծառայողների՝ հայկական գյուղերին այդքան մոտ տեղակայված լինելը, ամրացումները և նրանց կողմից միջհամայնքային ճանապարհների վերահսկողությունը խորացնում են մարդկանց իրավունքների խախտումները, խաթարում են նրանց բնականոն կյանքը և այդպիսով սահմանային բնակավայրերի բնակչությանը լրջագույն հումանիտար խնդիրների առաջ են կանգնեցնում՝ նպաստելով այս բնակավայրերի մեկուսացմանը։ Հետևաբար պետք է գործուն քայլեր ձեռնարկվեն անվտանգության ապառազմականացված գոտի ստեղծելու համար, որպեսզի վերականգնվեն սահմանային բնակավայրերի բնակիչների իրավունքները կամ դրանց մի մասը։

 

Թե՛ բնակիչները, թե՛ գյուղերի վարչական ղեկավարները ահազանգել են․ գործուն քայլեր են անհրաժեշտ նոր թափ տալու, նոր աշխատատեղեր ստեղծելու, մարդկանց զբաղվածությունն ապահովելու համար, հակառակ դեպքում` բոլոր սահմանամերձ գյուղերը կանգնած են հայաթափման վտանգի տակ, որն էլ թշնամու գերակա նպատակն է։