«Իրավիճակը ճիշտ կառավարելու խնդիր կա, նոր միջոցառումներ են պետք». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ռուբլու արժեզրկման հետ կապված առաջին հարվածները կրեցին արտահանողները և դեռ կրելու են, քանի որ ամեն ինչ դեռ առջևում է. թե՛ ռուս-ուկրաինական պատերազմական օրերին, թե՛ հետպատերազմական շրջանում դեռ ամիսներ շարունակ ռուբլին դեռ չի վերականգնվի: Այս մասին «Փաստի» հետ զրույցում ասաց Գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը:

«Արտահանողները տուժում են նրանով, որ իրենց ապրանքների առևտրի մեծ մասն իրականացվում է ռուբլով: Դեռևս 2014-ին հայկական ընկերություններից շատերը դոլարով էին արտահանում իրականացնում, ինչը ձեռնտու էր, բայց այդ ժամանակ ևս ռուսներն անցան ռուբլու տարբերակին: Քանի որ մեր արտահանման ավելի քան 60 տոկոսը կատարվում է ռուբլով, նշվածի արդյունքում մեր տնտեսվարողները տուժում են: Սա շղթայաբար ազդելու է գյուղատնտեսության ոլորտի վրա: Ինչպես կորոնավիրուսի ժամանակ, հիմա ևս միջոցառումների պլան պետք է մշակվի պետության կողմից, որով կաջակցեն տնտեսվարողներին: Ինչո՞ւ: Որովհետև եթե գյուղացին իր բերքը վաղը չկարողանա վաճառել, հետևաբար, բերքը մնալու է դաշտում, չի հավաքվելու, գյուղացին կորուստներ է ունենալու: Սա կբերի հիասթափության, նաև աղքատության, սոցիալական լարվածության: Պետությունը պետք է ոչ միայն դիտարկի այն տեսանկյունից, թե միայն արտահանողներին է օգնում, այլ որ արտահանողների միջոցով օգնում է ամբողջ գյուղատնտեսության ոլորտին»,-ասաց Գ. Մակարյանը:

Նրա խոսքով, ռուս-ուկրաինական կոնֆլիկտի պատճառով ստեղծված տնտեսական իրավիճակից բխող երկրորդ վնասը պայմանավորված է տրանսֆերտների զանգվածային նվազմամբ. «Այս իրողությունը տրանսֆերտների միջոցով ապրող ընտանիքների համար խնդիրներ է ստեղծելու, որովհետև բազմաթիվ ընտանիքներ ունենք, որոնք համարյա աղքատության եզրին են՝ մանավանդ այս թանկացումներից հետո: Բնականաբար, երբ գումարները չբավականացնեն, այդ հանգամանքը կբերի աղքատության սրման: Դա կազդի նաև ընդհանուր տնտեսության վրա, քանի որ մուլտիպլիկատիվ ազդեցությունը, որը պետք է արտացոլվեր այդ գումարները ծախսելով, էականորեն նվազելու է»:

Անդրադառնալով գնաճին՝ նա նշեց, որ մինչ այս կանխատեսումներ ուներ, թե գները մարտից հետո պետք է նվազեին, բայց պատերազմը խանգարեց, ու գնաճի տեմպերը բարձր մնացին. «Ավելին՝ գները շարունակեցին աճել: Աճեցին կարճաժամկետ ինֆլ յացիաների արդյունքում, նաև դեֆիցիտների պատճառով: Ընդհանրապես, ամբողջ աշխարհում արտադրողականությունն ընկել է, տրանսպորտային ծախսերը թանկացել են, բայց գների աճը պայմանավորված չէ միայն այս հանգամանքներով:

Մենք հիմա Վերին Լարսի հետ կապված խնդիր ունենք ու պարբերաբար հայտնվում ենք այն «թակարդի» մեջ, երբ ձմռան պատճառով մեր ճանապարհները փակվում են: Մենք անընդհատ կախված ենք եղանակային կարճաժամկետ ֆորսմաժորներից, ինչի հետևանքով մատակարարման ռեժիմների որոշակի խախտումներ են տեղի ունենում: Գնաճի տեսանկյունից պետք է հաշվի առնել նաև այն հանգամանքը, որ Հայաստանում վերջին շրջանում մոտ 25 հազար մարդ է ավելացել: Միայն Երևանի բնակչությունը մոտ 2 տոկոսով ավելացել է: Սա նաև գնողունակության ավելցուկ է ենթադրում, որովհետև ռուսները կամ այլ երկրների քաղաքացիներ գումարով են եկել, ու նրանք ավելի շատ են ծախսում: Սա շատ կտրուկ եղավ` ընդամենը 2-3 շաբաթում: Այդ քաղաքացիները միանշանակ պետք է ազդեին գնողունակության վրա, բայց, կարծում եմ, շուկան ժամանակի ընթացքում մի փոքր կկարգավորվի, գների նվազում կլինի»:

Գ. Մակարյանը շեշտեց նաև, որ Հայաստանը պարենի դեֆիցիտ չի ունենա: «2020 թ. օգոստոսից մինչև 2021 թ. հունիսն ընկած ժամանակահատվածի համար լուրջ վերլուծություն ենք արել ու տեսել, որ մատակարարման շղթաներն ու շուկայի ֆունկցիոնալությունը պահպանվել են Հայաստանում անգամ կորոնավիրուսի, նաև պատերազմի ժամանակ:

Այսինքն, մեր ներմուծողներն ու տեղական արտադրողներն այնքան ճկուն են եղել, որ անընդհատ իրենց զանգերով, խանութների հետ կապով ամեն օր իմացել են, թե ապրանքների քանակի դինամիկան ինչպիսին է: Նրանք անընդհատ փորձել են կարգավորել, ներմուծել ու պահեստավորել: Այս տեսանկյունից մենք ավելի լարված իրավիճակներում ենք պատվով դուրս եկել, ու այսօր այնպիսի ֆորսմաժորում չենք, ինչպես նշված ժամանակահատվածներում: Ուկրաինայից մենք հիմնականում թռչնամիս, կոնֆետեղեն ու ձեթ էինք ներմուծում: Հիմա դրանք, բնականաբար, մեր ներմուծողները փորձում են փոխարինել ռուսականով: Նաև այլ երկրների տարբերակներ են դիտարկվում: Գործատուներն իրենք իրենցով կրկին բավականին ճկուն են: Ես խոսել եմ որոշ ներմուծողների հետ, որոնք ապրանք են մատակարարում նաև սուպերմարկետներին: Նրանք այս փուլում ևս փորձել են կիրառել այդ ճկունությունն ու ստացվել է»,-ասաց նա՝ շեշտելով, որ պետությունը ևս իր դերակատարությունը պետք է ունենա:

Մակարյանը հիշեցրեց՝ կորոնավիրուսի ժամանակ ոչ բոլոր միջոցառումներն էին ճիշտ ու դիպուկ, եղան ուշացած միջոցառումներ, որոնք ազդեցություն չունեցան:«Մինչև հիմա այդ միջոցառումներից մի քանիսը դեռ աշխատում է, բայց օգտվող չկա: Այսինքն, գործատուներն իրենց խնդիրները լուծել են ու համարյա չեն էլ դիմում այդ միջոցառումներին: Բայց հիմա անպայման նոր միջոցառումներ են պետք: Այս ճանապարհին շատ կարևոր է, որ պետությունը մտածի օգուտներ քաղելու մասին: Զուտ իրավիճակը ճիշտ կառավարելու խնդիր կա: Մինչդեռ օգուտներ քաղելու ճանապարհներից մեկը ներմուծման ուղղությամբ աշխատելն է: Ռուբլու արժեզրկման պայմաններում ներմուծումը ձեռնտու է դառնում, ավելի քիչ դրամով կարելի է ռուբլի առնել ու ՌԴ-ից ապրանքներ ներմուծել: Այդպիսով, ներմուծումը կարող է խթանվել: Մեկ այլ հնարավորություն էլ կա: Այս շրջանում Հայաստան եկող Հատկապես ՏՏ ոլորտի մասնագետներն իրենց հետ բիզնեսի ավելի բարձր որակի մշակույթ են բերում: Նման օրինակ տեսել էինք նաև սիրիահայերի առումով: Հիմա այս մարդիկ ևս ինտելեկտուալ են, ու մեր բիզնեսն իրենց մշակույթը պետք է վերցնի: Ու այդ տեսանկյունից պետք է ավելի ակտիվ աջակցել Հայաստան եկող բիզնեսներին ու այնպես անել, որ նրանք մշտական Հայաստանում մնալու ցանկություն ունենան: Երրորդ ուղղությունը զբոսաշրջությունն է: Ռուսները այլ երկրներ այցելելու տեսանկյունից խիստ սահմանափակված են, հետևաբար, ակտիվ աշխատանք է պետք ռուս զբոսաշրջիկներին Հայաստան բերելու ուղղությամբ: Իմ հաշվարկներով, եթե կարողանանք 2 մլն զբոսաշրջիկ բերել, ՀՀ էկոնոմիկա մոտ 1 մլրդ դոլար կմտնի»,-ասաց նա՝ շեշտելով այս ուղղությամբ նաև երկրի վարկանիշն ավելացնելու անհրաժեշտ քայլերի մասին:

«Այսինքն, հնարավորությունները ոչ թե շուկայի քմահաճույքին պետք է թողնել, այլ հստակ քայլեր պետք է անենք: Ու շատ կարևոր է պետական վերահսկողությունը՝ թյուրիմացությունները բացառելու համար: Խոսքը, օրինակ՝ վարձակալության ժամանակ մարդկանց խաբելու, նույն բնակարանը մի քանի հոգու առաջարկելու, ինչպես նաև տաքսիների զավեշտալի գների մասին ահազանգերին է վերաբերում: Չպետք է մտածել, որ սա պարզապես շուկա է: Պետությունը պետք է հետևի, որ նաև հյուրընկալության իմիջը չտուժի»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը:

Շեշտելով մի շարք այլ ուղղությունների մասին՝ նա նշեց գրասենյակային հարմարեցված հնարավորություններ ունեցող շենքերի կարևորության մասին. «Ռուսաստանից եկած ՏՏ ոլորտի ներկայացուցիչները արագ-արագ տեղավորվում են նման շենքերում: Պետության գնումների համակարգում կարելի է նախատեսել գործընթացներ: Պետությունն ինքը հսկայական գույք ունի, որի դռները փակել են, և որոնք այսօր հնանում են, մաշվում: Հասկանալի չէ, թե պետական գույքի կառավարման կոմիտեն առհասարակ ինչով է զբաղված: Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի գործը, կարծես, պահակություն անելն է, որ դռները փակի ու հպարտանա, որ այդքան գույք է պահում, մինչդեռ դրանք ոչնչի պետք չեն գալիս: Հիմա լավ ժամանակահատված է այդ շենքերը օգտագործելու համար: Որպես պետություն, կարող է, օրինակ՝ մասնավոր ընկերության կամ հիմնադրամի միջոցով վարձակալության տրամադրել: Այսինքն, պետությունն իր գույքով ևս կարող է բիզնեսի համար պլատֆորմ հանդիսանալ»:

Ամփոփելով՝ Գ. Մակարյանը շեշտեց, որ այսօր, մեծ հաշվով, կառավարության նիստերի ժամանակ կառավարության ներկայացուցիչներն իրենց առկա օրակարգով են առաջնորդվում. «Այդ օրակարգերի մեջ փոփոխություններ պետք է արվեն, հրատապության կարևորությունը պետք է նկատելի լինի թե՛ խնդիրների առաջադրման, թե՛ լուծումների կարգավորման հարցերում»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում