Արտահանման հարցում լուրջ խնդիրներ ենք ունենալու. ԿԲ-ն կարժեզրկի դրամը

Համաշխարհային տնտեսության վերջին շրջանի փոփոխությունները շարունակում են նոր ռեկորդներ գրանցել: Նավթի գնանկումը, որ հունվարի կեսերին կարծես կայունացման միտում ուներ, վերջին օրերին կրկին գահավիժեց: Այսօր արդեն 1 բարել նավթի գինը տատանվում է 27 դոլարի սահմաններում, որը, ըստ էության, 21-րդ դարի ամենացածր ցուցանիշն է (նախորդ նվազագույն ցուցանիշն արձանագրվել էր 2003 թվականին): Սենսացիոն հակառեկորդ գրանցեց նաև ռուսական ռուբլին: Արդեն հունվարի 21-ին 1 դոլարի փոխարժեքը հասել էր 85 ռուբլու: Անկում գրանցեց նաև ռուբլի/դրամ փոխարժեքը՝ հասնելով 1 ռուբլու դիմաց 5.75 դրամի:

Այս և տնտեսական խոշոր փոփոխություններով պայմանավորված մյուս գործընթացները թեև ուղղակի ազդեցություն չեն ունենում մեր երկրի տնտեսական արդի վիճակի վրա, սակայն ասել, որ դրանք անհետևանք կմնան մեր երկի համար, առնվազն միամտություն կլինի: Ճգնաժամային ալիքի ազդեցությունը մեզ կհասնի այս առավել պասիվ սեզոնի ավարտից հետո և ավելի կխորանա արդեն արտահանման ծավալների ավելացման ժամանակաշրջանում: Եթե այսօր արտարժույթի գնանկումից մենք շահում ենք ներմուծման հետ կապված հարցերում, և, ըստ էության, հնարավորություն ենք ունենում ներմուծվող ապրանքները ձեռք բերել ավելի էժան, ապա արտահանման հարցում ունենալու ենք հակառակ պատկերը:

Բանն այն է, որ արտահանման և ներմուծման պրոցեսում կա մի պարզ սկզբունք. ցածր փոխարժեքը խթանում է ներմուծումը, իսկ բարձրը՝ արտահանումը: Մասնավորպես, եթե 1 ռուբլու դիմաց դրամի փոխարժեքը ցածր է, ապա դա խթանում է ներմուծումը, հակառակ դեպքում ՝ արտահանումը: Սա ունի այն պարզ բացատրությունը, որ ցածր փոխանակային կուրսի պայմաններում արտերկրում վաճառվող ապրանքները արժույթի փոխանակման հետևանքով մեզ համար դառնում են ավելի էժան, իսկ եթե կուրսը բարձր է լինում, ապա մեր ապրանքները արտասահմանյան շուկայի համար դառնում են ավելի էժան և մատչելի: Որպես օրինակ կարող ենք նշել բենզինի գների վերջին շրջանի էժանացումը: Ռուբլու կուրսի իջեցման հետևանքով ռուսական բենզինը դարձավ մեզ համար ավելի էժան, որն էլ ազդեց նաև վառելիքի սպառողական գնի վրա:

Սակայն, եթե հիմա մենք շահում ենք ներմուծման հարցում, ապա արտահանման պրոցեսում սպասվող խնդիրները իսկապես մտածելու տեղիք են տալիս: Նախորդ տարվա տվյալներով՝ մեր երկրի համախառն արտահանումը կազմել է շուրջ 1 միլիարդ դոլար, որի հսկայական մասը ուղղվել է Ռուսաստանի Դաշնություն: Սակայն նախորդ տարվա համեմատ ռուսական ռուբլին արժեզրկվել է ավելի քան կրկնակի: Եթե նախկինում հայկական ապրանքները համեմատաբար էժան էին ռուսական շուկայում, ապա արդեն այսօր՝ փոխանակման այսպիսի կուրսի պայմաններում, դարձել են թանկ և ոչ մրցունակ: Դրանից զատ, սա ձեռնտու չէ նաև հայ արտահանողներին, որոնք այս տարի 2 անգամ ավելի քիչ հասույթ կստանան արտահանումից, դրա արդյունքը կլինի արտահանման ծավալների լուրջ կրճատումը, որը բացասական ազդեցություն կունենա մեր վճարային հաշվեկշռի վրա:

Փոխարժեքային այս ճգնաժամի հաջորդ հետևանքը տրանսֆերների ծավալի նվազումն է լինելու: Ըստ էության՝ Ռուսաստանից նույն ծավալի տրանսֆերների ուղարկման դեպքում անգամ նման փոխանակային կուրսի արդյունքում սպառողական գրպանին կհասնի նախորդ տարվանից 2 անգամ ավելի քիչ, իսկ եթե սրան ավելացնենք այն, որ առանց այն էլ ոչ բարվոք վիճակում գտնվող ՌԴ տնտեսությունից ուղարկվող տրանսֆերները ևս կկրճատվեն, ապա իրավիճակը կհասնի լրջության գագաթնակետին:

Ստեղծված բարդ դրությունից դուրս գալու ելքը կլինի դրամի փոխարժեքի վերանայումը, ինչն էլ ամենայն հավանականությամբ կփորձի անել Կենտրոնական բանկը: Անհրաժեշտ է դրամավարկային մեխանիզմների գործադրման միջոցով իրականացնել դրամի արժեզրկում, որը հնարավորություն կտա ստեղծել համեմատաբար բարենպաստ պայմաներ ՌԴ ապրանքների արտահանման համար, իչպես նաև կբարձրացնի տրանսֆերների գնողունակությունը մեր երկրում, որը ոչ միայն սոցիալական կարևոր խնդիրներ կլուծի, այլև կավելացնի համախառն սպառումը, ինչն էլ լրացուցիչ խթան կլինի տնտեսական աճի ապահովման համար:

Այսպիսով, արդեն 2-3 շաբաթից կավարտվի պասիվ շրջանը, որի ավարտից հետո էլ ԿԲ-ն ձեռնամուխ կլինի վերոնշյալ պրոցեսի իրականացմանը: Այստեղ, իհարկե, գլխավոր խնդիրը պետք է լինի կուրսի փոփոխությունը կանոնավոր ու առանց կտրուկ տատանումների իրականացնելը, ոպեսզի հնարավոր լինի խուսափել շոկային իրավիճակներից:

Հայկ Բեջանյան

տնտեսագետ, Past.am վերլուծաբան