Հեպատոցելուլյար կարցինոմա․ վաղ հայտնաբերումը բուժման գրավականն է

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Սեպտեմբերը՝ լյարդի քաղցկեղի կամ հեպատոցելուլյար կարցինոմայի (ՀՑԿ) իրազեկման ամիսն է։ Այդ առիթով NEWS.am Medicine-ը ներկայացնում է այդ հիվանդության մասին հիմնական ամենակարևոր տեղեկությունները՝ ո՞րն է հիմնական վտանգը և ինչպես կանխարգելել։ Ըստ այդմ՝ ամենակարևորը, ինչպես և բոլոր քաղցկեղային հիվանդությունների դեպքում՝ վաղ հայտնաբերումն է։

Ի՞նչ է լյարդի քաղցկեղը  և ինչու է այն առաջանում:

Լյարդի քաղցկեղը չարորակ ուռուցք է, որը զարգանում է լյարդի բջիջներից: Աշխարհում այն ըստ հիվանդացության 6-րդ տեղում է, իսկ մահացությամբ՝ 4-րդ։¹ Լյարդի քաղցկեղի 75-85% կազմում է հեպատոցելուլյար կարցինոման (ՀՑԿ)¹։ Հաստատվել է, որ տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան կանայք²։ ՀՑԿ–ն հիմնականում զարգանում է այն մարդկանց մոտ,  որոնք արդեն ունեն լյարդի լուրջ հիվանդություն:

ՀՑԿ-ի ռիսկի գործոններն են

• Լյարդի ցիռոզը
• В և С քրոնիկական վիրուսային հեպատիտները
• Աուտոիմուն հեպատիտը
• Հեմոխրոմոցիտոզը
• Լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպակալումը
• Լյարդի տոքսիկ ախտահարումը
• Ալֆա 1 անտիտրիպսինի դեֆիցիտը
• Ալկոհոլի և նարկոտիկների չարաշահումը
• Ստերոիդներով բուժումը
• Մետաբոլիկ սինդրոմը (ճարպակալումը, շաքարային դիաբետը, զարկերակային հիպերտոնիան)

Միայն 10% դեպքերում է լյարդի քաղցկեղը զարգանում առողջ օրգանում։

Որո՞նք են լյարդի քաղցկեղի դժվար հայտնաբերման պատճառները:

Հիվանդությունը վաղ փուլում չունի հստակ ախտանշաններ․ այն գանգատները, որոնք մարդը ունենում է, հեշտությամբ կարելի է վերագրել լյարդի նախկինում առկա խնդիրներին: Արդյունքում ճշգրիտ ախտորոշումը տեղի է ունենում ուշ, երբ ​​բուժումն այլևս հնարավոր չէ։ Ուշ ախտորոշումը լյարդի քաղցկեղից բարձր մահացության պատճառն է⁴:

Մինչդեռ շատ վաղ փուլում հայտնաբերման դեպքում, երբ ուռուցքը կարող է ամբողջությամբ հեռացվել, հնգամյա ապրելիությունը հասնում է 80-90% ⁵:

Լյարդի քաղցկեղի սկրինինգ

Առաջին փուլը, որը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել ուռուցքը ռիսկային խմբի մոտ  նույնիսկ գանգատների իսպառ բացակայության դեպքում, սկրինինգն է։

Լյարդի քաղցկեղի հայտնաբերման համար խորհուրդ է տրվում 6 ամիսը մեկ կատարել հետևյալ հետազոտությունները.

• լյարդի և ռետրոպերիտոնեումի ուլտրաձայնային հետազոտություն;
• արյան ստուգում ուռուցքային մարկեր ալֆա-ֆետոպրոտեինի (AFP) համար ⁶.

Ալֆա-ֆետոպրոտեինի անալիզը համարվում է դրական, եթե ցուցանիշը բարձր է 100 նգ/մլ կամ ամսեկան ավելացումը կազմում է 7նգ/մլ ավելի (ըստ երեք իրար հաջորդող ամիսների հետազոտության)։

Պետք է հիշել, որ ալֆա-ֆետոպրոտեինի ցուցանիշը կարող է բարձրանալ նաև այլ հիվանդությունների և վիճակների ժամանակ։ Այդ պատճառով ալֆա-ֆետոպրոտեինի մակարդակը պետք է գնահատել ի լրումն մյուս ցուցանիշների։

Եթե ​​սկրինինգը ցույց է տալիս փոփոխություններ, հետագա հետազոտությունը ներառում է տարբեր պրոֆիլների մասնագետների՝ հեպատոլոգ, ուռուցքաբան, ռադիոլոգ, մորֆոլոգ խորհրդատվություն։

Եթե ​​ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ լյարդում հայտնաբերվում է որևէ գոյացություն, իսկ արյան մեջ ՝ բարձր մակարդակի AFP, ապա պացիենտը ուղարկվում է ախտորոշման հաջորդ փուլ: Դա լյարդի և որովայնի ճառագայթային հետազոտություններն են․ համակարգչային շերտագրում (CT-ՀՇ)՝ կոնտրաստով և/կամ մագնիսական ռեզոնանսային շերտագրում (MRI-ՄՌՇ)՝ կոնտրաստով։ Կոնտրաստային նյութը օգնում է ավելի լավ տեսնել լյարդի կառուցվածքը և հայտնաբերել նույնիսկ չափերով 2 սմ-ից պակաս ուռուցքները:

Երբեմն միայն ՀՇ/ՄՌՇ-ն բավական է ՀՑԿ ախտորոշելու համար. երբ ցիռոտիկ լյարդում հայտնաբերվում են քաղցկեղին բնորոշ նշաններով հանգույցներ⁴։ Այս առումով, ռադիոլոգի դերը հիվանդության ախտորոշման հարցում դժվար է գերագնահատել:

Այնուամենայնիվ, կան դեպքեր, երբ ախտորոշումը անհասկանալի է, օրինակ.
ՀՇ/ՄՌՇ-ն ցույց է տալիս կասկածելի զանգված լյարդում՝ առանց ցիռոզի, հայտնաբերված հանգույցը չունի քաղցկեղին բոլոր բնորոշ ռադիոլոգիական նշանները⁴: Նման դեպքերում ուռուցքաբանը կատարում է բիոպսիա՝ ուլտրաձայնային հսկողության ներքո ասեղով վերցնում է լյարդի հյուսվածքի կտոր և ուղարկում հետազոտության։

Մորֆոլոգը մանրադիտակով ուսումնասիրում է ստացված նյութը և տալիս է եզրակացություն ՝ արդյոք հյուսվածքը չարորակ է։ Բացի այդ մորֆոլոգներն կարող են կատարել իմունոհիստոքիմիական հետազոտություններ: Դա թույլ է տալիս ճշգրիտ որոշել ուռուցքի տեսակը և նույնիսկ գնահատել բուժման կանխատեսումը։

Մետաստազների առկայությունը որոշելու համար կատարվում է կրծքավանդակի, որովայնի և կոնքի ՀՇ։ Կարող է պահանջվել նաև գլխուղեղի ՀՇ սկան կամ ՄՌՇ⁴:

Քանի որ լյարդի քաղցկեղն առավել հաճախ զարգանում է քրոնիկ հիվանդության ֆոնի վրա, շատ կարևոր է ոչ միայն գնահատել ուռուցքի չափը, այլ նաև՝ լյարդի ընդհանուր վիճակը և ֆունկցիան, հիմքում ընկած հիվանդության ծանրությունը (ցիռոզ, հեպատիտ, լյարդի ոչ ալկոհոլային ճարպային դիստրոֆիա):

Հեպատոլոգը հետազոտում է լյարդի ֆունկցիան և նշանակում է հետազոտություն վիրուսային հեպատիտ B-ի և C-ի համար, եթե նման ախտորոշում ավելի վաղ չի արվել: Շատ կարևոր է ուղեկցող հիվանդությունների բուժումը: Օրինակ, քաղցկեղով հիվանդների մոտ հեպատիտ B-ի հակավիրուսային բուժումը կարող է հանգեցնել լյարդի ֆունկցիայի և կանխատեսման զգալի բարելավմանը⁴:

Հեպատոլոգները գնահատում են լյարդի ֆունկցիան Child-Pugh սանդղակով, որը ներառում է արյան լաբորատոր ցուցանիշները և նյարդային համակարգի ախտանիշները, ինչպես նաև որովայնի խոռոչում հեղուկի կուտակման նշանները: Այս գնահատումն անհրաժեշտ է, որպեսզի հնարավոր լինի ընտրել բուժման օպտիմալ մոտեցումը, կանխատեսել, թե պացիենտը ինչպես կտանի թերապիան և ինչ միջոցներ կպահանջվեն լյարդի ֆունկցիան պահպանելու համար⁴:

ՀՑԿ-ի և լյարդի ցիռոզի հնարավոր բարդություններից մեկը պորտալ հիպերտենզիան է: Դա դռներակի համակարգում ճնշման բարձրացման համախտանիշ է, որն առաջանում է պորտալ անոթներում, լյարդային երակներում և ստորին սիներակում արյան հոսքի խախտման պատճառով։ Պորտալ երակում ճնշման բարձրացումը հանգեցնում է կերակրափողի և ստամոքսի երակների վարիկոզ լայնացման և արյունահոսության վտանգի։ Այս վիճակը ժամանակին բացահայտելու և միջոցներ ձեռնարկելու համար լյարդի քաղցկեղի ախտորոշումը լրացվում է էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիայով։ Սա էնդոսկոպիկ հետազոտություն է, որը օպտիկայի միջոցով թույլ է տալիս հետազոտել կերակրափողի, ստամոքսի և աղիների լորձաթաղանթները⁴։

Այսպիսով՝

Մի անտեսեք լյարդի սկրինինգը, եթե դուք ունեք որևէ ռիսկի գործոն՝ հատկապես լայն տարածում ունեցող վիրուսային հեպատիտ կամ մետաբոլիկ սինդրոմ՝ լյարդի ախտահարումով։

Ըստ միջազգային ուղեցույցների լյարդի սկրինինգը (լյարդի ուլտրաձայնային հետազոտություն ալֆա-ֆետոպրոտեինի մակարդակի հետազոտությամբ կամ առանց դրա) պետք է անցնել վեց ամիսը մեկ։

Սկրինինգը օգնում է հայտնաբերել լյարդի քաղցկեղը վաղ փուլում և նշանակել համապատասխան բուժում։

Վաղ հայտնաբերումը ՝ արդյունավետ բուժման գրավականն է։