Էջմիածնից դուրս՝ ե՞րբ, որտե՞ղ և ինչո՞ւ են անցկացվել Եպիսկոպոսաց ժողովներ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

Վերջին շրջանում ամենաքննարկվող թեմաներից մեկը Եպիսկոպոսաց հերթական ժողովը Ավստրիայի Սանկտ Փյոլթըն քաղաքում անցկացնելն է։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը արտերկրում է հրավիրել հերթական ժողովը՝ հաշվի առնելով եկեղեցու նկատմաբ իշխանության կողմից իրականացվող  բռնաճնշումները։ 

Կաթողիկոսի այս որոշմանը իշխանությունը, բնականաբար, քննադատաբար մոտեցավ։ Սա, ըստ ՔՊ-ականների, անընդունելի քայլ է, չնայած, առաջին դեպքը չէ, որ Եպիսկոպոսաց ժողովը Հայաստանից դուրս է անցկացվում։

MediaHub-ը զրուցել է Ախթալայի և հարակից գյուղերի հոգևոր հովիվ Տեր Հեթում քահանա Թարվերդյանի հետ, ով ներկայացրել է, թե էլ երբ են Եպիսկոպոսաց ժողովներ անցկացվել Հայաստանից դուրս։

«Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի՝ Ավստրիայում եպիսկպոսաց ժողով հրավիրելու օրինականությունը քննարկող և շահարկող մեկնաբանություն անողներին առաջարկում եմ վերհիշել կամ ծանոթանալ փաստագրությանը։

Պատմական իրողություններից  առաջինն այն է, որ Էջմիածինը երբեք եպիսկոպոսաց ժողով գումարելու մենաշնորհ չի ունեցել։
Հայ Եկեղեցու առաջին համահայկական եկեղեցական ժողովը գումարվել է ոչ թե Էջմիածնում, այլ՝ Աշտիշատում (354 թ․)՝ Ներսես Մեծ կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ։ Այդ ժողովում են սահմանվել Հայ Եկեղեցու սոցիալական և կարգապահական կարևորագույն սկզբունքները։

444 թ․ Շահապիվանի ժողովը, 506 թ․ Դվինի առաջին ժողովը, 554 թ․ Դվինի երկրորդ ժողովը, 609/610 թթ․ Դվինի երրորդ ժողովը՝ բոլորը գումարվել են քաղաքական և վարչական կենտրոններում, ոչ թե Էջմիածնում։ Եվ դա ոչ թե պատահականություն էր, այլ՝ ժամանակի տրամաբանություն։
Եթե ընդունենք այն թեզը, որ ժողովը պետք է գումարվի միայն Մայր Աթոռում, ապա ստիպված կլինենք կասկածի տակ դնել հենց այն ժողովները, որոնցով ձևավորվել է Հայ Եկեղեցու դավանական ինքնությունը»,- ներկայացրեց Հեթում քահանա Թարվերդյանը։

Պատմական երկրորդ իրողությունն, ըստ հոգևորականի, այն է, որ ժողովների աշխարհագրությունը միշտ պայմանավորված է եղել իրավիճակով։

«633 թ․ Կարինի ժողովը, 726 թ․ Մանազկերտի ժողովը, 768 թ․ Պարտավի ժողովը, 862 թ․ Շիրակավանի ժողովը գումարվել են տվյալ ժամանակի քաղաքական և անվտանգային պայմաններից ելնելով։

1179 թ․ Հռոմկլայի ժողովը, որը համարվում է միջնադարյան Հայ Եկեղեցու ամենակարևոր ժողովներից մեկը, տեղի է ունեցել Կիլիկիայում, ոչ միայն Էջմիածնից դուրս, այլև Հայաստանի աշխարհագրական սահմաններից դուրս։ Այնուամենայնիվ, որևէ մեկը երբեք չի վիճարկել դրա կանոնական ուժը»,- նշեց քահանան։ 

Տեր հայրը  պամում է, որ 1956 թ․ մարտի 5-8-ը Եպիսկոպոսաց ժողովը գումարվել է Կահիրեում՝ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հրավերով։ Ժողովի արձանագրությունները պահպանված են և պաշտոնական են։ Ժողովը գումարվել է Սփյուռքում՝ պայմանավորված Խորհրդային Հայաստանի պայմաններով և եկեղեցու գործունեության սահմանափակումներով։

«2016 թ․ Եպիսկոպոսաց ժողովներ են գումարվել Ստեփանակերտում և Նյու Յորքում։ Երկու դեպքում էլ գործ ունենք նույն տրամաբանության հետ՝ անվտանգություն, ազատ քննարկում, համահայկական ընդգրկում։

2026 թ․ փետրվարի 16–19-ը Սանկտ Փյոլթընում գումարվելիք Եպիսկոպոսաց ժողովը տեղավորվում է հենց այս պատմական շղթայի մեջ։ Հայաստանում վերջին շրջանում արձանագրված եկեղեցականների նկատմամբ ճնշումները, կալանավորումները և ազատ եկեղեցական կյանքի սահմանափակման վտանգները պաշտոնապես արձանագրված փաստեր են դեռևս 2025 թ․ դեկտեմբերից։
Այս պայմաններում ժողովի անցկացումը այլ միջավայրում չի խախտում եկեղեցական կարգը, այլ ապահովում է դրա բովանդակային լիարժեքությունը։

Եպիսկոպոսաց ժողովների գումարումը Սուրբ Էջմիածնից դուրս եղել է, կա և կմնա Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու օրինաչափ գործելակերպերից մեկը՝ պայմանավորված ժամանակի իրողություններով»,- ամփոփեց խոսքը Տեր Հեթում քահանա Թարվերդյանը։

Հետևեք մեզ՝ այստեղ