Ալիևի հայտարարությունները և Հայաստանի նկատմամբ նոր ճնշման մեխանիզմները

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

2026 թվականի սկզբից Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը նոր ակտիվությամբ առաջ է տանում «Արևմտյան Ադրբեջան» գաղափարախոսությունը։ Թեև այն ներկայացվում է որպես «վերադարձի իրավունքների վերականգնում» կամ «պատմական արդարության» խնդիր, իրականում այս մոտեցումը դիտարկվում է որպես Հայաստանի նկատմամբ երկարաժամկետ քաղաքական և հոգեբանական ճնշման գործիք։

Ալիևի հրապարակային ելույթներում Հայաստանը պարբերաբար ներկայացվում է որպես «պատմական ադրբեջանական տարածք»։ Սա պարզապես քարոզչական ձևակերպում չէ։ Երբ պետական մակարդակով Հայաստանի տարածքների համար օգտագործվում են «Արևմտյան Ադրբեջան» կամ Սյունիքի դեպքում՝ «Արևմտյան Զանգեզուր» արտահայտությունները, ակնհայտ է դառնում, որ խոսքը ոչ միայն պատմական թեզերի, այլ նաև քաղաքական նպատակների մասին է։

Պաշտոնական Բաքուն փորձում է այս օրակարգը ներկայացնել ավելի մեղմ բառապաշարով՝ շեշտելով «խաղաղ վերադարձի», «մարդու իրավունքների պաշտպանության» և «մշակութային ժառանգության» թեմաները։ Սակայն այս հայտարարությունների խորքում ձևավորվում է գաղափարական մի համակարգ, որի նպատակը Հայաստանի նկատմամբ մշտական ճնշման պահպանումն է նաև արցախյան հակամարտությունից հետո։

Այս քաղաքականությունը վաղուց արդեն դուրս է եկել միայն հայտարարությունների շրջանակից։ Ադրբեջանում պետական աջակցությամբ գործում է «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը», իսկ թեման ակտիվորեն ներմուծվում է կրթական, քարոզչական և մեդիա դաշտ։ Սա վկայում է, որ խոսքը համակարգված պետական քաղաքականության մասին է։

Առավել մտահոգիչ է այն, որ Բաքուն այս օրակարգը փորձում է կապել նաև տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հարցի հետ։ «Զանգեզուրի միջանցք», «Արևմտյան Զանգեզուր» և նման ձևակերպումների շարունակական շրջանառությունը ցույց է տալիս, որ Սյունիքի թեման Ադրբեջանի համար շարունակում է մնալ ոչ միայն քարոզչական, այլև քաղաքական ու բանակցային գործիք։

Այս իրավիճակում, ըստ վերլուծաբանների, Հայաստանի համար վտանգավոր կլինի խնդիրը երկրորդական համարելը։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի իշխանությունների արձագանքները հաճախ գնահատվում են որպես ոչ բավարար հստակ և ուշացած։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը դեռևս չի տվել միանշանակ պատասխան այն հարցին, թե արդյոք Հայաստանի տարածքում ադրբեջանցիների բնակեցման որևէ օրակարգ քննարկվո՞ւմ է, թե՞ ոչ։

Եթե Ադրբեջանը բաց տեքստով խոսում է «արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձի» մասին, իսկ ադրբեջանական տեղեկատվական դաշտում շրջանառվում են Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի նկատմամբ հավակնությունների թեզեր, ապա Հայաստանի իշխանություններից ակնկալվում է հստակ դիրքորոշում, որ Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունն ու ժողովրդագրական անվտանգությունը չեն կարող դառնալ որևէ բանակցության թեմա։

Քաղաքագետների գնահատմամբ՝ նման հարցերում մշուշոտ ձևակերպումները կամ խուսափողական պատասխանները հասարակության մեջ առաջացնում են անվստահություն և կասկածներ, թե հնարավոր է քննարկման առարկա դառնան նույնիսկ ինքնիշխանությանը վերաբերող հիմնարար հարցեր։ Իսկ երբ խոսքը վերաբերում է հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների հնարավոր «վերադարձի» թեմային, այն արդեն միայն դիվանագիտական հարթության հարց չէ, այլ ազգային անվտանգության խնդիր։

Փորձագետները նշում են, որ Ադրբեջանի այս քաղաքականությունը պետք է դիտարկել որպես ամբողջական ռազմավարություն․ նախ ստեղծվում է պատմական նարատիվ, հետո ձևավորվում է «իրավունքների պաշտպանության» խոսույթ, այնուհետև թեման տեղափոխվում է միջազգային հարթակներ և վերջում վերածվում քաղաքական պահանջների։

Այս համատեքստում «Արևմտյան Ադրբեջան» թեզը շատերի կողմից դիտարկվում է որպես Հայաստանի դեմ ուղղված նոր գաղափարական ճնշման բաղադրիչ։ Նման գործընթացները սկսվում են ոչ միայն ռազմական գործողություններով, այլ նաև բառապաշարով, քարտեզներով, դասագրքերով և միջազգային լսարանին ուղղված քարոզչությամբ։

 Past.am-ի հետ զրույցներում մի շարք վերլուծաբաններ ընդգծում են, որ Հայաստանի իշխանությունները պետք է առավել հստակ և միանշանակ հայտարարեն՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում որևէ «Արևմտյան Ադրբեջան» գոյություն չունի, իսկ երկրի տարածքային և ժողովրդագրական անվտանգությունը չի կարող դառնալ բանակցությունների առարկա։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ