Մեր պատասխանը Ռուսաստանին

Ադրբեջանի հետ քառօրյա պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանի վարքագիծը Հայաստանում արժանացավ շատ սուր քննադատության: Գլխավոր խնդիրն Ադրբեջանին հարձակողական սպառազինություն վաճառելն է: Թեման ավելի սրվեց, երբ Ռուսաստանը պաշտոնապես հայտարարեց, որ Մոսկվան շարունակելու է զինել Ադրբեջանին: Այդ մասին սկզբում խոսեց ՌԴ փոխվարչապետ Ռոգոզինը, ապա՝ վարչապետ Մեդվեդևը` հիմնավորելով, որ եթե Ադրբեջանը Ռուսաստանից չգնի զենքը, ապա կգնի այլ երկրներից, օրինակ՝ Թուրքիայից, և իրավիճակը դրանից չի փոխվի: Ըստ ռուսական հավաստիացումների` Հայաստանին և Ադրբեջանին վաճառվում է այնքան զենք, որ ապահովվի երկու երկրների միջև ռազմական հավասարակշռությունը:

Իրականում Ադրբեջանը դժվար թե կարողանա ավելի էժան գնով ձեռք բերել ռուսական սպառազինության նման սպառազինություն որևէ այլ երկրից: Եթե անգամ որոշ երկրներ ունեն ռուսական զենքին համարժեք զենք, ապա դա անհամեմատ ավելի թանկ է: Նախ՝ պետք է ֆիքսել, որ Ռուսաստանն Ադրբեջանին վաճառում է զանգվածային ոչնչացման, հեռահար տակտիկական սպառազինություն և զինտեխնիկա, որոնք մի քանի հարյուր կիլոմետր հեռավորությունից կարող են ոչնչացնել ցանկացած ռազմական և քաղաքացիական օբյեկտ` պատճառելով հսկայական մարդկային և նյութական կորուստներ: Եթե վաճառեր միայն «Կալաշնիկով» ավտոմատ, մի քանի տանկ, մի քանի ուղղաթիռ, մի քանի սովորական զրահամեքենա, բնականաբար, հարցն այդպես սուր չէր դրվի: Խոսքը զանգվածային ոչնչացման և հեռահար հրթիռներով զենքերի մասին է:

Այդպիսի զենք վաճառելուց հետո, բնականաբար, խախտվում է ռազմական հավասարակշռությունը: Նավթով հարուստ Ադրբեջանն առաջինն է գնում, իսկ Հայաստանը ստիպված է լինում իր հերթին նորանոր սպառազինություն գնել Ռուսաստանից: Ի դեպ, անցած տարի Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև ստորագրվեց սպառազինություն ձեռք բերելու վերաբերյալ 200 միլիոն դոլարի վարկային պայմանագիր: Հենց միայն այդ պայմանագրի ստորագրումը փաստում է, որ հավասարակշռությունը խախտված է` հօգուտ Ադրբեջանի: Եթե Բաքուն կարող է նավթադոլարներով շատ զենք գնել, ապա Հայաստանն այդ զենքերը ձեռք բերելու համար ստիպված վարկ է ձևակերպում, իսկ ավելի հստակ` պարտքով է վերցնում:

Նախատեսվում է, որ նոր զենքերը կմատակարարվեն աստիճանաբար: Բայց շատ անսպասելիորեն Ռուսաստանը պաշտոնապես 2016թ. փետրվարի կեսերին հրապարակեց այդ զենքերի ցանկը, որում կան քառօրյա պատերազմում Ադրբեջանի կողմից օգտագործված «Սմերչ» համակարգ և ՏՕՍ-1Ա «Սոլնցեպյոկ» ծանր հրանետային համալիր: Ըստ պայմանագրի` այդ ցանկը պետք է գաղտնի պահվեր: Հայաստանին մատակարարվելիք սպառազինության ցանկի հրապարակումից մոտ ամիս ու կես անց Ադրբեջանը հարձակվեց: Այդ զենքերը Ռուսաստանից Հայաստան դեռ չեն հասել:

Երկրորդ կարևոր գործոնն այն է, որ Ռուսաստանը նախկին ԽՍՀՄ երկրներին զենք վաճառում է որոշ արտոնություններով` կարող է դրա դիմաց վարկ կամ պարտք ձևակերպել, անգամ հետաձգել ամբողջական վճարումը, որոշ զեղչեր է տալիս և այլն: Ռուսական «Կոմերսանտ» պարբերականը վերջերս տվյալներ հրապարակեց ռուս-ադրբեջանական նման գործարքի մասին, երբ Ադրբեջանն ուշացնում էր վճարումները: Բացի Թուրքիայից, որևէ այլ երկիր դժվար թե Ադրբեջանին նման արտոնություններով և նման ծավալի լուրջ հարձակողական զենք վաճառի: Ի դեպ, Թուրքիան նույնպես զենք ներմուծող երկիր է, չունի ռուսականին համարժեք սեփական արտադրության հարձակողական սպառազինություն:

Իսկ արևմտյան շատ երկրներ` ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, կտրականապես հրաժարվում են հարձակողական սպառազինություն վաճառել ակտիվ ռազմական հակամարտության մեջ գտնվող երկրներին, այդ թվում` Ադրբեջանին: ԱՄՆ-ն Ադրբեջանին մինչ օրս մատակարարել է սոսկ Կասպից ծովում ռազմածովային ուժերի համար պարեկային մոտորանավակներ, որը նույնիսկ ծիծաղելի է զենքի վաճառք համարել: Այնպես որ, ռուսական պաշտոնական հիմնավորումներն այնքան էլ համոզիչ չեն: Եվ այս իրողությունները պետք է ամեն առիթով հիշեցնել: Այս ամենի համատեքստում թերևս ավելորդ է խոսել ՀԱՊԿ-ի ու երկկողմ պայմանագրերի շրջանակում դաշնակցային պարտավորությունների մասին: Դրա մասին շատ է խոսվել և դարձել անգամ ձանձրալի:

Ի՞նչ արած: Ռուսաստանը հզոր երկիր է, հազվադեպ է իր քաղաքականության մեջ հաշվի առնում որևէ մեկի կարծիքը, առաջնորդվում է բացառապես սեփական շահերով: Հետևաբար, բավ է նեղանալ Ռուսաստանից, պարզապես անհրաժեշտ է Ռուսաստանից օրինակ վերցնել, ահա թե ինչպես: «Հայաստանն ու Ադրբեջանը Ռուսաստանի համար հավասարապես կարևոր ռազմավարական գործընկերներ են»,- այս մասին ռազմական գործողությունների թեժ օրերին Բաքվում հայտարարել է ՌԴ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևը: Փաստորեն, ըստ Ռուսաստանի պաշտոնական մոտեցման, ՀԱՊԿ անդամ Հայաստանն ու ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի դաշնակից, հակառուսական տարածաշրջանային նախագծերի մասնակից Ադրբեջանը հավասար հարթությունում են դիտվում:

Սա նշանակում է, որ Հայաստանն իր հերթին կարող է իրեն իրավունք վերապահել հավասար հարթության մեջ դիտել Ռուսաստանի և Արևմուտքի հետ հարաբերությունները, երկուսն էլ հավասարապես կարևորել: Այսինքն` ռազմավարական գործընկերություն զարգացնել, եթե ոչ անգամ ՆԱՏՕ-ի, ապա Եվրամիության և ԱՄՆ-ի հետ: Հայաստանին դրեցին երկու քարի արանքում` պարտադրելով որոշում կայացնել Եվրամիության ու ԵՏՄ-ի միջև՝ սպառնալով մեր անվտանգությանն անգամ:

Եթե այդ ընտրության արդյունքում իրավիճակը մեր օգտին չի փոխվել, այլ հակառակը, միայն բարդանում է, իսկ մեր դաշնակիցը մեր թշնամուն հավասարապես կարևոր է համարում իր համար, ապա մեր խնդիրն է ընդունել այդ քարտ-բլանշը: Կարելի է պարզապես հարմար պահին Եվրամիության հետ սկսել նոր գործընթաց` զուգահեռաբար ԵՏՄ-ում և ՀԱՊԿ-ում կաթվածահար անելով «անբարեխիղճ դաշնակիցների» աշխատանքը: Ահա սա կլինի մեր արժանապատիվ պատասխանը, այլ ոչ թե ամեն օր լաց ու կոծ կապելն ու բողոքելը: Ռուսներն ունեն մի շատ դիպուկ խոսք` «Какой привет, такой ответ»: Եվ սրանում չկա որևէ հակառուսականություն, սա զուտ քաղաքականություն է կամ «Ничего личного, просто бизнес», ինչպես ռուսական կողմը հիմնավորում է զենքի վաճառքն Ադրբեջանին:

Տիգրան Խաչատրյան