Հայաստանը դեռ «շնորհակալ» կլինի Ռուսաստանին

Ռուսաստանի պահվածքը ապրիլյան հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում շարունակում է մնալ քննադատության հիմնական թեմաներից մեկը: Ինչո՞ւ ռազմավարական դաշնակիցը չի աջակցում Հայաստանին, այլ Ադրբեջանին զինելով հավասարության նշան է դնում ՀԱՊԿ-ի դաշնակցի և ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիայի դաշնակցի միջև: Այս հարցն ունի շատ կոնկրետ պատասխան` քաղաքականության մեջ հավերժ են միայն շահերը, իսկ դաշնակիցները կգան ու կգնան: Իհարկե, դաշնակցային հարաբերությունները պետք է լինեն դաշնակցային, բայց ինչպես ժամանակին ասում էր Նիկոլո Մաքիավելին, հսկայական տարբերություն կա այն բանի միջև, ինչ կա և այն բանի միջև, ինչ պետք է լինի:

Հայաստանի և Ռուսաստանի ոչ միանշանակ դաշնակցային հարաբերությունների օրինակներն իրականում բավական շատ են աշխարհում: Օրինակ՝ լսել ենք, որ Իսրայելն ԱՄՆ-ի դաշնակիցն է, որ առանց ԱՄՆ-ի աջակցության Իսրայելին արաբական երկրները և Իրանը պարզապես կհոշոտեն: Բայց միշտ չէ, որ ԱՄՆ-ն Իսրայելին անվերապահորեն աջակցում է: 2011թ. ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման ուղղակիորեն հայտարարեց, որ Իսրայելը պետք է վերադառնա 1967թ. սահմաններին, իսկ պաղեստինցիներն իրավունք ունեն սեփական պետությունն ու կառավարությունը ունենալ:

Պատկերացրեք, որ Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը Հայաստանին ասի, որ պետք է առանց որևէ նախապայմանի Ադրբեջանին հանձնել 7 շրջան: Պուտինը նման բան երբեք չի ասել, բայց ահա Օբաման իր դաշնակցին բացահայտ ասեց, որ հողերը պետք է հետ տա: Ավելին, Օբամայի այդ հայտարարությունը ողջունեցին Եվրամիությունն ու եվրոպական առաջատար պետությունները` Գերմանիան, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Լեհաստանը: Այլ կերպ ասած` Իսրայելը լիովին միայնակ էր:

Իհարկե, Ռուսաստանի արտգործնախարար Լավրովն առաջարկել է Հայաստանին և Ադրբեջանին համաձայնության գալ Մադրիդյան փաստաթղթի շուրջ, որը ենթադրում է հայկական կողմից 5 շրջանի հանձնում Ադրբեջանին: Բաքուն, իր հերթին, պետք է փոխարենը ճանաչի արցախցիների ինքնորոշման իրավունքը, սակայն դա ուլտիմատումի նման չէ` ի տարբերություն Իսրայելի դեպքի: Ի դեպ, ծիծաղելին այն է, որ Մադրիդյան փաստաթուղթը մերժել է հենց Ադրբեջանը: Դժվար է հավատալ, որ երկիրը կամավոր հրաժարվի նման շռայլ փոխզիջումից:

Օբամայի հայտարարությանը շատ կտրուկ պատասխանեց Իսրայելի ղեկավար Բենիամին Նեթանյահուն` Օբամային ասելով, որ Իսրայելը չի վերադառնա 1967թ. սահմաններին, քանի որ եթե հանձնի հողերը, ապա կզրկվի սեփական անվտանգությունն ապահովելու հնարավորությունից: Այլ կերպ ասած` Իսրայելն անգամ իր դաշնակիցների հուժկու ճնշմանը տեղի չտվեց և չնահանջեց: Նույնը նաև Իսրայելի գլխավոր հակառակորդ Իրանի հարցում: Անտեսելով Իսրայելի շահը` ԱՄՆ-ն Իրանի միջուկային խնդրի շուրջ համաձայնության եկավ և որոշեց չեղարկել որոշ պատժամիջոցներ, ինչը ևս դժգոհություն առաջացրեց Իսրայելում:

ՆԱՏՕ-ում նույնպես շատ են հակասությունները: Օրինակ՝ Հունաստանն ու Թուրքիան, ֆորմալ առումով լինելով դաշնակիցներ ՆԱՏՕ-ում, փաստացի թշնամիներ են: ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի և Ղազախստանի հակասությունները մանկական խաղ են` ի տարբերություն հույն-թուրքական հակասությունների: Ի վերջո, հույները նույնպես ցեղասպանվել են Օսմանյան կայսրության տարիներին: Կիպրոսը կիսված է հույների և թուրքերի միջև, թուրքերը բռնազավթել են Կիպրոսի հյուսիսը: Խնդիրը մինչև վերջ կարգավորված չէ: ԱՄՆ-ն պահում է հավասարակշռությունը Թուրքիայի և Հունաստանի միջև:

Այսպիսով, քաղաքականության մեջ կան օրինաչափութուններ, և այնպես չէ, որ միայն մեր բախտը չի բերել: Եթե իմանանք, որ Ռուսաստանի բացահայտ միակողմանի աջակցությունը Հայաստանին վերջնականապես կլուծի Արցախի հարցը, ապա գուցե պնդեի, որ Հայաստանը պետք է ընկնի Ռուսաստանի ոտքերը: Բայց այլ հակամարտությունների փորձը ցույց է տալիս, որ ամեն ինչ այդպես միանշանակ չէ: Կոսովոյի անկախությունը ճանաչել է գրեթե ամբողջ Արևմուտքը, ԱՄՆ-ն, Գերմանիան, Ֆրանսիան և այլն, բայց հակամարտության գլխավոր մյուս կողմը` Սերբիան, չի ճանաչում: Կոսովոն ՄԱԿ-ի անդամ չէ մինչ օրս հենց այդ պատճառով: Հակամարտությունը մինչև վերջ չի լուծվել:

Բայց լուծվել է գլխավորը: Այլևս Կոսովոյում գրեթե բացառված է նոր պատերազմը: Կոսովոյի անկախության ճանաչումը գերտերությունների կողմից իր անվտանգության գլխավոր երաշխիքներից է: Արցախի անկախության ճանաչումը նույնպես արցախցիների անվտանգության և նոր պատերազմի բացառման երաշխիքն է: Կոսովոյի նախադեպը պետք է դաս լինի Ադրբեջանին` հասկանալու, որ գուցե ինքը երբեք չճանաչի Արցախը, բայց անդադար աշխարհին պատերազմով շանտաժ անել չի ստացվի: Հայերը չեն զիջելու, այս ապրիլյան պատերազմը դա ևս մեկ անգամ ապացուցեց: Այդ փաստը վաղ թե ուշ ճանաչվելու է, քանի որ իրականությունը դա է: Իսկ քաղաքականության մեջ տեղ ունեն միայն իրատեսները: Անկախանում են ոչ թե թղթով, այլ մշտական պայքարով: Արդեն 22 տարի է՝ Արցախն անկախ է: Իրականությունից փախչել հնարավոր չէ:

Վերադառնանք Ռուսաստանին: Վերոնշյալ համեմատությունները չեն արվում Ռուսաստանին արդարացնելու համար: Ասվածի իմաստն էմոցիաներից մի փոքր հրաժարվելն ու իրատես լինելն է: Յուրաքանչյուր պետություն ունի իր շահերը և արժանի է հարգանքի այնքանով, որքանով կարողանում է այդ շահերը պաշտպանել: Գուցե տարօրինակ բան ասեմ: Մի օր Հայաստանը դեռ շնորհակալ է լինելու Ռուսաստանին, որ արտաքուստ չեզոքություն է պահում Արցախյան խնդրում, բացահայտ Հայաստանին չի աջակցում: Դա մեզ տալիս է ալիբի վերադառնալ բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության կոնցեպտին և զուգահեռ վերաթարմացնել կապերը ուժային այլ բևեռների հետ:

Մի առիթով Ռուսաստանի դիվանագիտության ղեկավար Սերգեյ Լավրովը բացահայտ ասել է, որ Ռուսաստանը հարգում է իր գործընկերների կոմպլեմենտար, բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականությունը, քանի որ Ռուսաստանը ևս նման քաղաքականություն է վարում: Այո, Արցախյան հակամարտության դեպքում Ռուսաստանը դա ապացուցեց: Մեզ համար կարևորն այն է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի դեմ չլինի, իսկ նրա «հավասարակշռված» քաղաքականությունը հարկադրված ենք հարգել, քանի որ ինքներս նույնպես պետք է «հավասարակշռված» արտաքին քաղաքականություն վարենք և այլընտրանք ունենանք: Ինչպես հաճախ կրկնում է նույն Լավրովը, աշխարհը պետք է լինի բազմաբևեռ:

Տիգրան Խաչատրյան

Past.am, վերլուծաբան