Թոմաս դե Վաալ. Յուրաքանչյուր հայ եւ ադրբեջանցի շնչում, ապրում է ղարաբաղյան հակամարտությամբ

News.am-ը գրում է.

Եթե առաջիկա ամսում որեւէ առաջընթաց չլինի, ադրբեջանական կողմի մոտ գայթակղություն կլինի ինչ-որ բան ձեռնարկել ռազմաճակատի գծում: Նման կարծիք է հայտնել բրիտանացի լրագրող եւ Կարնեգի կենտրոնի Կովկասի մասնագետ Թոմաս դե Վաալը «Սովա» պարբերականին տված հարցազրույցում:

Նրա խոսքով, իրադրությունը, ցավոք սրտի, դեռեւս լարված է:  «Եվ իրոք, մտավախություններ կան, որ որոշ ժամանակ անց հակամարտությունը կվերսկսվի: Երկու կողմը տարբեր բաներ են ցանկանում: Ադրբեջանականը ցանկանում է քաղաքական նոր գործընթաց, իսկ հայկականը, ընդհակառակը, ձգտում է ամրապնդել հրադադարի ռեժիմը», - նշել է փորձագետը. «Իրավիճակը շատ լարված է: Հանրությունն էլ տաք է, այդ պատճառով բանավեճն ավելի է սրվում: Իրավիճակն իրոք ծայրաստիճան վտանգավոր է»:

Ռուսաստանի դերի մասին հարցին ի պատասխան նա հայտնել է, որ համոզվածությամբ կարելի է ասել. ի տարբերություն, ասենք, Ուկրաինայի կամ վրացական հակամարտությունների, Ռուսաստանն առաջին գործող կողմ չէ, այն չի կառավարում Ղարաբաղում իրավիճակը, այնտեղ ռուս խաղաղարարներ չկան: Հետո էլ, Ռուսաստանը եւ այս կողմում հետաքրքրություններ ունի, եւ այն.  «Կարծում եմ, Ռուսաստանին հաստատ պետք չէ հակամարտության վերսկսում, որովհետեւ նա ռազմական պարտավորություններ ունի Հայաստանի առջեւ եւ չի ուզում փչացնել իր հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ:  Նոր հակամարտության դեպքում Ռուսաստանը պարտավոր կլինի աջակցել հակամարտության մի կողմին, ինչը նրա շահերից չի բխում»: Նրա կարծիքով, ավելի շուտ Ռուսաստանը ցանկանում է կարգավորում, սակայն` ռուսական թեքումով.  «Հնարավոր է, որ հակամարտության գոտում ռուս խաղաղարարներ լինեն, որպեսզի Ռուսաստանն ամրապնդի իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում: Բայց կարեւորը, կարծում եմ, Մոսկվան չէ, այլ Բաքուն եւ Երեւանը: Վերջին խոսքն այնուամենայնիվ պատկանում է Իլհամ Ալիեւին եւ Սերժ Սարգսյանին: Չեմ կարծում, թե նրանք պատերազմ են ցանկանում, բայց միշտ վտանգ կա, որ ինչ-որ բան կսկսվի ոչ իրենց հաշվարկով եւ դժվար կլինի կանգնեցնել դա»:

Փորձագետը կարծում է, որ Թուրքիան հաստատ հետաքրքրված չէ նոր հակամարտությամբ. «Թուրքիայի ազդեցությունը հավանաբար կայանում է նրանում, որ այն կարող է հանգստացնել ադրբեջանական կողմին: Ինչ վերաբերում է Իրանին, դա հետաքրքիր, նոր գործոն է տարածաշրջանում: Իրանն անձայն վերադառնում է տարածաշրջան: Բայց դա դանդաղ գործընթաց է: Կարծում եմ` Իրանը կայունության գործոն է, այն երկու երկրի հարեւանն է եւ հաստատ հակամարտություն չի ցանկանում: Հույս ունեմ, Իրանն ավելի դինամիկ դեր կխաղա»»

Փորձագետի կարծիքով, այս հակամարտության առանձնահատկությունն այն է, որ այստեղ ազգային հույզերը շատ բարձր են, երկու ժողովուրդն էլ արդեն քառորդ դար ապրում են այս հակամարտությամբ: «Դա նշանակում է, որ առաջնորդներն ամբողջությամբ չեն վերահսկում իրավիճակը, որ հանրությունն արդեն շատ ուժեղ ազդում է առաջնորդների վրա: Եվ հակամարտության երկրորդ առանձնահատկությունը` վտանգն այն է, որ նրա աշխարհագրությունը շատ բարդ է, որ տարածաշրջանում խաղաղարարներ չկան: Հայերը նվաճում են, գրավում Ղարաբաղի շուրջ տարածքները, ինչն իհարկե անընդունելի է Ադրբեջանի համար:  Բայց մյուս կողմից, որպեսզի նրանց համոզեն հանձնել այդ տարածքները, Ղարաբաղի հայերի համար անվտանգության որոշ երաշխիքներ են անհրաժեշտ, որը Ադրբեջանը չի տալիս: Այսպիսով ստեղծվում է հակամարտության արատավոր շրջան, որը շատ դժվար է քանդել», - ամփոփել է դե Վաալը: