Հե­ղա­փո­խա­կան Հա­յաս­տա­նի լույսն ու ստվե­րը

Նախօրեին լրացավ Նիկոլ Փաշինյանի՝ պատմական դարձած քայլերթի մեկնարկի առաջին տարեդարձը, սակայն հեղափոխության հաղթանակի գրեթե մեկ տարում դժվարությամբ կարող ենք խոսել քաղաքական ու տնտեսական ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների մասին։ Հեղափոխությունը ստեղծել է օրինական ընտրությունների դաշտ, սակայն դժվար է խոսել իրական մրցակցության, այլ խոսքով՝ քաղաքական գործընթացի որակական բաղադրիչի մասին։ Այսօրվա Հայաստանում, նախկինի տրամաբանությամբ, բացակայում են քաղաքական դիսկուրսն ու նոր քաղաքական մշակույթը, որոնց հանրագումարում կարող են կայացվել արդյունավետ որոշումներ։ Աղմկոտ պաշտոնանկություններ, ձերբակալություններ. սրանք են այսօրվա Հայաստանի համատեսքը նկարագրող հիմնական իրադարձությունները, որոնք թեև բնորոշ են հետհեղափոխական իրականություններին, սակայն չեն կարող լրացնել բովանդակային դիսկուրսի, ապագայի օրակարգի բացակայության բացը։

ՀՀ մշակույթի նախարարի պարտականությունները կատարող Նազենի Ղարիբյանի հրամանով ուրբաթ օրն աշխատանքից ազատվել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Կոնստանտին Օրբել յանը: Արտաքուստ ամեն բան արվել է օրենքի շրջանակներում.

եթե Օպերայի գեղարվեստական ղեկավարի աշխատանքը Հանրային ծառայության մասին օրենքի 31-րդ հոդվածի 14-րդ մասի իմաստով չի համարվում ստեղծագործական աշխատանք, ապա մշակույթի նախարարի պարտականությունները կատարողն իրավաչափ է վարվել՝ ազատելով Օրբել յանին ՊՈԱԿ-ի տնօրենի պաշտոնից: Սակայն այս պարագայում միայն իրավական հիմնավորումները թերի են, ու խնդրին պետք է նայել ավելի գլոբալ համատեքստում։

Նախ՝ դարձյալ չեն հաշվարկվել որոշման հետևանքները, ու բնական է, որ ոչ միայն Օպերայի կոլեկտիվը, այլ նաև մյուս թատրոնների տնօրենները ընդվզել են մշակույթի նախարարի որոշման դեմ՝ բաց նամակով դիմելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ու պահանջելով Նազելի Ղարիբյանի հրաժարականը։ Ակնհայտորեն դոգմատիկ, կաղապարված մտածողությունն ու հեղափոխական շտապողականությունը հանգեցրել են ֆորսմաժորային իրավիճակի, որովհետև ստացվում է՝ կառավարությունը պոստֆակտում է հիմնավորումներ փնտրում կամ ներկայացնում արդեն կայացված որոշման համար։ Նազելի Ղարիբյանն, անշուշտ, ճիշտ է, երբ ասում է, որ օրենքը չի կարող հարմարեցվել կոնկրետ անձի, կամ յուրաքանչյուր մարդու համար չի կարող օրենք գրվել, մյուս կողմից՝ երբ բոլոր թատրոնների ղեկավարները պնդում են, որ ՊՈԱԿ-ների մասին օրենսդրությունը խոչընդոտում է իրենց գործունեությունը, ենթադրաբար նախարարի պաշտոնակատարը, մեղմ ասած, խեղված է ներկայացնում իրականությունը։ Այլ խոսքով՝ խնդիրը ոչ թե Օրբել յանն է, այլ օրենսդրությունը, ու եթե բոլոր թատրոնները պնդում են այն փոխելու անհրաժեշտությունը, ապա տրամաբանությունը հուշում է, որ իշխանությունները նախ պետք է օրենսդրական, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ անեին, նոր միայն անդրադառնային կադրային հարցերին։ Կառավարությունն ու մշակույթի նախարարությունը շարժվել են ճիշտ հակառակ տրամաբանությամբ՝ մի քանի հարյուր մշակութային գործիչներով համալրելով կառավարությունից բողոքող արդեն ստվար մարդկանց շարքերը։ Ղարիբյանի հապճեպ կադրային որոշումը Նիկոլ Փաշինյանին կանգնեցրել է բարդ երկընտրանքի առջև. նա կա՛մ պետք է պաշտպանի իր թիմի անդամին՝ կորցնելով թատերական աշխարհի համակրանքը, կա՛մ էլ սրբագրի կայացված որոշումը, ինչը ևս մեկ անգամ կապացուցի, որ կառավարությունը չունի հստակ ռազմավարություն ու կատարում է քայլեր, որոնք արագ վերանայվում են հանրային դիմադրության կամ բողոքների հետևանքով։ Երեկվա հանդիպմանը գտնվել է անցումային լուծում: Ավելի քան ժամանակավոր լուծում:

Սակայն հանգստյան օրերին ակտիվ դիսկուրս էր ծավալվել ոչ միայն Օպերայի թատրոնի տնօրենի պաշտոնանկության, այլ նաև աղմկոտ մի ձերբակալության առիթով։

Շաբաթ օրը ԱԱԾ-ն ձերբակալել է առողջապահության փոխնախարար Արսեն Դավթյանին՝ կաշառքի կասկածանքով։ Իհարկե, ողջունելի է, որ Հայաստանում հետևողական պայքար է մղվում կոռուպցիայի դեմ, սակայն այս դեպքում, բացի հակակոռուպցիոն պայքարի բաղադրիչից, կարծում եմ՝ տեղին է խոսել ներիշխանական խմորումների մասին, որի սուբյեկտներից, նաև թիրախներից մեկը առողջապահության նախարարն է։ ՊՎԾ երկու աշխատակիցները կալանավորվել էին նրա «նախաձեռնությամբ», ըստ ամենայնի՝ եկել է հակահարվածի ժամանակը։ Համենայն դեպս՝ առողջապահության փոխնախարարի ձերբակալության շուրջ այսպիսի վարկած են առաջ քաշում մի քանի փորձագետներ։

Հեղափոխության լույսն ու ստվերն ավելի հակասական են դարձնում մեր իրականությունը՝ անորոշությունը դարձնելով մեր օրերի հիմնական բնութագրիչը։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ