Աղքատության 2 տոկոսով նվազումը եւ աղքատությունը բնորոշելու հակասությունը

2014-ին, նախորդ տարվա համեմատ, Հայաստանում աղքատությունը նվազել է 2 տոկոսով հասնելով 30 տոկոսի: Նախ անդրադառնանք ցուցանիշներին, փորձելով տեսնել, թե որքանով է՞ տրամաբանական աղքատության նվազումը 2 տոկոսով:

Եթե համեմատենք 2009-ից հետո աղքատության ցուցանիշը, ապա կտեսնենք, որ եղավ մի պահ` 2010-ին, երբ աղքատությունը նախորդ տարվա համեմատ աճեց, հասնելով 35,8 տոկոսի: Հաջորդ տարիներին աղքատությունը սկսեց նվազել, իսկ մասնավորապես, 7,2 տոկոս տնտեսական աճի տարում` 2012-ին` 2,6 տոկոսով: 2013-ին` 3,3 տոկոս տնտեսական աճի տարում աղքատությունը նվազեց ընդամենը 0,4 տոկոսով, 2014-ին` 3,5 տոկոս տնտեսական աճի պարագայում` 2 տոկոսով: Բավական է պարզ համեմատություն` տրամաբանական համարելու տնտեսական աճին համապատասխան աղքատության ցուցանիշի փոփոխությունը:

Վերջին երկու տարիներին միասին 6,8 տոկոս տնտեսական աճը բերել էր աղքատության մոտ 2,4 տոկոս նվազման, 2012-ի 7,2 տոկոս տնտեսական աճը` աղքատության 2,6 տոկոս նվազման: Ի դեպ, աղքատության գիծը 2012-ին 37 հազար դրամն էր, 2015-ին` 40 հազար դրամը: Համադրելով այս թվերը, ստացվում է, որ միջինում 7 տոկոս տնտեսական աճը, անկախ նրանից, թե քանի տարում է դա տեղի ունենում, մեր երկրում բերում է մոտ 2,5 տոկոս աղքատության նվազման: Այստեղից հարց է ծագում, թե արդյո՞ք լավ ցուցանիշ է 2 տոկսով աղքատության նվազումը:

Եթե նկատի ունենանք, որ այս պահին Հայաստանում մոտ 900 հազար մարդ դեռեւս աղքատ է համարվում, ապա նման տեմպով աղքատության նվազումը կարող է բավարար համարվել, բայց ոչ` լավ: Սա նշանակում է, որ տարեկան 7 տոկոս տնտեսական աճ ունենալու դեպքում, մեզ մոտ աղքատությունը կվերանա միայն 12 տարի հետո: Հետեւաբար, խնդիրը տնտեսական ավելի բարձր աճ ապահովելն է, այլ ոչ թե 2 տոկոսով աղքատության նվազումը անհավանական կամ սուտ համարելը: Մյուս հարցը, որն առաջանում է, բայց չգիտես ինչու ոչ ոք դրան ուշադրություն չի դարձնում, աղքատության սուբյետիվ ընկալմանն ու ըստ մարզերի աղքատության ցուցանիշներին է վերաբերվում: Աղքատության ամենացածր ցուցանիշներ ունեն Վայոց Ձորի մարզը` 18,2 տոկոս եւ Արագածոտնի մարզը` 18,7 տոկոս: Եթե նկատի ունենաք, որ այս մարզերին հաջորդում է

Երեւանը` 25,2 տոկոս աղքատության ցուցանիշով, իսկ մյուս մարզերում աղքատության ցուցանիշը սկսվում է 29 տոկոսից հասնելով մինչեւ 44 տոկոսի, ապա տպավորություն կստեղծվի, որ Արագածոտում եւ Վայոց Ձորում բոլորովին այլ տնտեսական կացություն է եւ այս մարզերը օազիս են` աղքատության անհամեմատ ցածր ցուցանիշով: Մինդեռ, ի տարբերություն, իրականում ոչ հարուստ եւ բարեկեցիկ Արագածոտնի եւ Վայոց Ձորի, գյուղմթերքների հիմնական շտեմարան Արարատի մարզում աղքատությունը 28,5 տոկոս է, Արմավիրի մարզում` 29 տոկոս: Ինչպե՞ս կարող է Արագածոտնի եւ Վայոց Ձորի մարզերում կենսամակարդակը ավելի բարձր, իսկ աղքատությունը` ավելի ցածր լինել, քան Արարատի եւ Արմավիրի մարզերում:

Ակնհայտ է, որ այստեղ գործ ունենք հարցվողների պատասխանների անկեղծության հետ: Ավելի ցածր աղքատության ցուցանիշ արձանագրած մարզերում ավելի անկեղծ են պատասխանել իրենց սպառման մասին հարցերին, քան ավելի բարձր աղքատություն արձանագրված այնպիսի մարզերում, ինչպիսիք Արարատն ու Արմավիրը, մասամբ նաեւ մայրաքաղաք Երեւանը: Հակառակը լինել չի կարող, քանի որ մեր հոգեբանության մեջ տարածված է ոչ թե աղքատությունը, այլ բարեկեցությունը թաքցնելը եւ վատ ապրողի կերպարով ներկայանալը: Այս տրամաբանության հետ համընկնում է սուբյեկտիվ աղքատության վերաբերյալ ստացված պատասխանների հետ:

Հետազոտության ընթացքում տնային տնտեսությունների 16 եւ բարձր տարիքի անդամներին` իրենք իրենց աղքատ համարո՞ւմ են հարցին միայն 17 տոկոսն են դրական պատասխանել, այսինքն` իրենց համարել աղքատ: Փաստորեն, աղքատությունն ըստ սպառման ցուցանիշների 30 տոկոս է, բայց բնակչության միայն 17 տոկոսն է իրեն համարում աղքատ: Պատճառը դարձյալ նույնն `է անկեղծությունը մի դեպքում եւ դրա բացակայությունը` մյուս: Այսպես` երբ հարցումը վերաբերվում է սպառմանը, պատասխանողները սպառման ավելի ցածր ցուցանիշներ են ասում` համաձայն վերեւում նշված սովորության: Սակայն, երբ հարցն ուղղակիորեն վերաբերվում է նրան, թե իրենց աղքա՞տ են համարում, պատասխանը լինում է անկեղծ, քանի որ ոչ ոք չի ցանկանում որ իրեն աղքատ անվանեն: Հետեւաբար, դեռ պետք է մեզ համար հստակեցնենք, թե որ? ցուցանիշն է ավելի հստակ բնորոշում աղքատության մակարդակը: Ինչն, իհարկե, չի նշանակի, որ անգամ 17 տոկոս (մոտ 500 հազար մարդ) աղքատությունը լուրջ խնդիր չէ, չխոսելով արդեն 900 հազար մասին: