Երևան, 29.Նոյեմբեր.2021,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Իրանական ուժեղացած գործոնը Հայաստանի մասնակցությամբ տարածաշրջանում ստեղծում է նոր աշխարհաքաղաքական հավասարում․ «Փաստ»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

regnum.ru-ն «Իրանը Ադրբեջանի հետ երկարաժամկետ խաղ է սկսել» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ այն փորձագետների կանխատեսումները, որոնք ասում էին, թե Իրանի արտգործնախարար Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահիանի՝ Մոսկվա կատարած այցից և ռուս գործընկեր Սերգեյ Լավրովի հետ նրա բանակցություններից հետո Թեհրանի և Բաքվի հարաբերություններում «լիցքաթափում» կլինի, չեն իրականանում: Դա հնարավոր կլիներ, եթե Բաքուն և Թեհրանը քննարկեին միայն Իրանի և Հայաստանի միջև տրանսպորտային և տնտեսական հաղորդակցությունները կամ տարածաշրջանում Թուրքիայի ազդեցության աճը: Բայց Թեհրանը նշաձողը շատ ավելի է բարձրացրել և ավելի լայն է մտածում: Իրանն ասում է, որ չի հանդուրժի «Կովկասում քարտեզի աշխարհաքաղաքական փոփոխությունները»:

Անհասկանալի է, թե տարածաշրջանում կոնկրետ ի՞նչ «աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների» մասին է խոսքը, եթե ելնենք նրանից, որ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանը վերականգնել է նախկինում կորցրած շրջանների նկատմամբ վերահսկողությունը: Նույնիսկ արևմտյան Ադրբեջանից Նախիջևան, այսպես կոչված, Զանգեզուրի հաղորդակցական միջանցքի բացման դեպքում սահմանների որևէ «փոփոխության» մասին խոսելու հիմք չկա: Առավել ևս, որ Իրանը նախկինում երկար տարիներ հայտարարում էր Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությանն աջակցելու մասին:

Հիմա՝ «ավելի լայն» թեզի մասին: Թեհրանն իր «լուրջ մտահոգությունն» է հայտնել «տարածաշրջանում ահաբեկիչների և սիոնիստների» առկայության հարցով՝ հայտարարելով, որ «Իսրայելը հիմնավորվել է Իրանի հյուսիս-արևմտյան սահմանին ԱՄՆ -ի պարտությունից հետո» (հավանաբար, նկատի ունի, առաջին հերթին, Աֆղանստանից ամերիկյան զորքերի դուրսբերումը): Բաքուն կտրականապես հերքում է այդ «փաստը» և ապացույցներ պահանջում: Սակայն ներկայումս Իրանում սկսել են խոսել ոչ միայն Ադրբեջանի մասին, քանի որ համարում են, որ այնտեղ իսրայելական ազդեցությունը ընդամենը ավելի ընդհանուր գործընթացի տարրերից մեկն է: ԱՄԷ -ն և Բահրեյնը, որոնք Իրանից բաժանված են միայն Պարսից ծոցով, 2020 թվականին Ավրաամյան համաձայնագրով կարգավորել են Իսրայելի հետ հարաբերությունները: Հայտնի է նաև Իրանի հետ ցամաքային սահման ունեցող Իրաքյան Քրդստանի իշխանությունների՝ իսրայելական կողմի հետ համագործակցության մասին:

Ըստ Վաշինգտոնի Մերձավոր Արևելքի ինստիտուտի իրանական ծրագրի տնօրեն Ալեքս Վաթանկի, «իր պատմության ընթացքում Իսրայելը երբեք այդքան դիվանագիտական, տնտեսական և ռազմա-հետախուզական հարաբերություններ չի ունեցել Իրանին սահմանակից երկրների հետ, ինչը հավասարազոր է Իսրայելի ճնշման լծակների»: Նման իրավիճակը Թեհրանում սկսել են ընկալել որպես «նոր պոտենցիալ սպառնալիք», չնայած այն չի ծագել երեկ կամ այսօր: Այս պրոցեսներն ընթանում են երկար ժամանակ, ինչին Իրանը նախկինում մեծ ուշադրություն չէր դարձնում: Բայց ամեն ինչ սկսել է փոխվել Իրանի նախագահի փոփոխությամբ. պահպանողական մտածողությամբ Իբրահիմ Ռաիսին է զբաղեցրել Հասան Ռոհանիի տեղը, որն առանձնանում էր բավականին հանդուրժող հայացքներով և Արևմուտքի հետ մերձեցման ուղիներ էր փնտրում:

Ըստ ամենայնի, Իրանը մտադիր է վարել ավելի կոշտ արտաքին քաղաքականություն, և դա արդեն զգացել են Բաքվում: Բաքվի միջազգային հարաբերությունների վերլուծության կենտրոնի խորհրդի նախագահ Ֆարիդ Շաֆիևը կարծում է, որ իրանաադրբեջանական հարաբերություններում առկա բարդությունները «հիմնված են հիմնարար հակասությունների վրա, որոնք մակերես են դուրս եկել միայն Իրանում իշխանափոխությունից հետո»: Նրա խոսքով, «Իրանի ներկայիս պահանջները Ադրբեջանին ոչ այլ ինչ են, քան պատճառներ»:

Հավանաբար, շատ բան կապված է նրա հետ, թե ինչ է կատարվում բուն Իրանի ներսում, որտեղ Ռաիսին և նրա կողմնակիցները բռնել են Ռոհանիի կառավարությանը վարկաբեկելու ճանապարհը: Նրանց կարծիքով, նախորդները, կենտրոնանալով արտաքին աշխարհի հետ տնտեսական և դիվանագիտական հարցերի լուծման վրա, իբր մշակել են աշխարհաքաղաքական սցենար հանուն «ԱՄՆ -ի, Իսրայելի և Թուրքիայի շահերի»: Ռաիսիի կողմնակիցները գործնականում բացահայտորեն խոսում են Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ ՌոհանիՇարիֆ (Իրանի արտգործնախարար) տանդեմի թույլ տված սխալների մասին, որոնք հանդես են եկել ադրբեջանամետ դիրքորոշմամբ, և որն էլ որոշել է Անդրկովկասում Իրանի համար ուժերի անբարենպաստ հարաբերակցությունը:

Բանը հասել է նրան, որ Թեհրանը մտադիր է «առաջնագծային պաշտպանություն» ստեղծել Ադրբեջանի հետ սահմանին: Դա, ըստ իրանական ռազմավարության, դիմակայության հնարավոր ճակատը իր սահմաններից ավելի հեռու տեղափոխելու համար է: Բայց ինչպե՞ս: Առայժմ մի բան է հստակ. Թեհրանը երկարաժամկետ խաղ է սկսել Բաքվի դեմ, ինչի վկայությունն է երկու երկրների միջև սկսված «տեղեկատվական պատերազմի» աննախադեպ մակարդակը: Բավական է թեկուզ համառոտ ծանոթանալ, թե ինչի մասին են գրում իրանական սոցիալական ցանցերը. լուրեր են պտտվում իրանական զորամիավորումները Հայաստան տեղափոխելու մասին, առաջարկություններ են արվում, որ իրանական զորքերը Հայաստանում վահանի դեր խաղան Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից հայկական տարածք ներխուժելու դեպքում:

Իրանը նաև ենթադրում է, որ իրանական միջուկային ծրագրի ղեկավար Ֆախրիզադեն սպանվել է իսրայելցիների կողմից ադրբեջանական Սիտալչայ ավիաբազայում տեղակայված ադրբեջանական տեխնիկական միջոցների օգնությամբ: Եվ այլն, և այլն: Խնդիրը նաև այն է, որ Բաքուն և Անկարան ակնհայտորեն ուշացնում են Ղարաբաղյան պատերազմից հետո Երևանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը: Այժմ իրանական ուժեղացած գործոնը Հայաստանի մասնակցությամբ տարածաշրջանում ստեղծում է նոր աշխարհաքաղաքական հավասարում: Հետագայում փորձագետները չեն բացառում հավանականությունը, որ Թեհրանն ադրբեջանական ուղղությամբ մտնի հիբրիդային դիմակայության մեջ, ինչը կխոչընդոտի Բաքվի դիվանագիտության մանևրելիությանը: Այնուամենայնիվ, երկու երկրներն էլ դժվար թե պատրաստ լինեն բաց առճակատման: Սակայն, քանի որ կողմերի միջև առկա հիմնական հակասությունները չեն վերացել, պետք է սպասել մեծ փոփոխությունների:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Դեկտեմբերի 12-ին տեղի կունենա «ArmRobotics 2021» ինքնակառավարվող ռոբոտների առաջնությունըՊատրոն Դավոյից հակահերոս կերտել չհաջողվեց Միջխորհրդարանական միության 143-րդ վեհաժողովի ընթացքում Ալեն Սիմոնյանն անդրադարձել է ԼՂ հակամարտության լուծման անհրաժեշտությանը ՀՀ-ի համար չինական ուղղության զարգացումը պիտի լինի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղություններից.այս իշխանությունը լրիվ այլ առաջնահերթություններ ունի, ինչը հակասում է դրան, կամ բացառում.Աբրահամյան Պատրաստ ե՞նք այսպիսի ցավի. Արմեն Աշոտյան «Չինական ուղղության զարգացումը և՛ երկկողմ, և՛ բազմակողմ ձևաչափով պետք է լինի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղություններից»Ավստրիայի նախկին կանցլեր Կուրցը որդի է ունեցելՀնդկաստանում ընտրություններում հաղթել է մահացած մարդըՀայտնաբերվել են 44-օրյա պատերազմում զոհված տավուշեցի երկու զինծառայողների աճյունները55-ամյա վարորդը Կապան-Քաջարան ճանապարհին բեռնատարով կողաշրջվել է. կա վիրավորՄեր առաջնահերթությունը տարածաշրջանի երկրների հետ համագործակցությունն է. ՌաիսիԱդրբեջանական իշխանությունների կողմից հովանավորվող հայատյացությունը նպատակային քաղաքականություն է. ապացույցներ` Սան ՖրանցիսկոյումՌԴ ՊՆ-ն` նոյեմբերի 26-ին Հայաստան վերադարձած գերիների մասինՀող ազատագրածը հող հանձնողի հետ չի բանավիճումԷդուարդ Բաբայանը հանդիպել է Աբովյանի ուսուցիչների հետ44-օրյա պատերազմի մասնակիցները անվասայլակով հանդես են եկել սպորտային պարերի աշխարհի առաջնությանը (տեսանյութ)30-ամյա երիտասարդը «Հաղթանակ» կամրջի վրա սպառնում է ցած նետվել. տեղում են հոգեբաններն ու պարեկներըՈվ է Սոնա Ռուբենյանի հարսանեկան զգեստի հեղինակը (լուսանկարներ)Գյումրիում արագընթաց էլեկտրագնացքը վրաերթի է ենթարկել քաղաքացուՄոսկվան ամրագրեց խաղի կանոնները. ի՞նչ է ենթադրում եռակողմ հայտարարությունըԱռողջապահության նախարարությունը` «Օմիկրոն». COVID-19 հիվանդության հարուցչի նոր ենթատեսակի մասինԳերությունից վերադարձած Միհրան Մուսայելյանը հիվանդանոցում էԿոտայքի մարզում 24-ամյա վարորդը Opel-ով արագաչափի մոտ բախվել է ծառին, կա 4 վիրավորՇենիկի ջրամբարի ջրի դատարկման հետևանքով «Կարաս» տեսակի հազարավոր ձկներ սատկել են«Կա Ադրբեջանի «տարածքային ամբողջականության» ճանաչում ու այլեւս «Արցախը Հայաստան չէ եւ վերջ» բանաձեւ»․ Ռուբեն ՄխիթարյանԻլհամ Ալիևը Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին տեղեկացրել է Սոչիում կայացած եռակողմ հանդիպման արդյունքների մասինՄեկնարկել է «Ձեռնարկությունների ինկուբատոր» հիմնադրամի կիբեռանվտանգության «Capture the Flag» 2021թ-ի մրցույթըԿորոնավիրուսի դեմ հակամարմիններից դեղամիջոց կստեղծվիԱշխարհից նեղանալ պետք չէ. Արժանապատվությունը կորցրած ազգերի հետ այդպես են վարվում. Արմեն Աշոտյան «Բնական է, որ Արցախը կորստյան մատնած նախագահը չի կարող փրկել այն»Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը շրջանցվեց, ասես նման խնդիր գոյություն չունի․ առաջնային է դառնում ՀՀ-ի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վեճերի հարցը․ Վլադիմիր Մարտիրոսյանը՝ եռակողմ հանդիպման մասին ՊՆ-ում Սուրեն Պապիկյանի գլխավորությամբ խորհրդակցություն է անցկացվել Moderna պատվաստանյութը գրեթե 94.1 % արդյունավետ է COVID-19-ից պաշտպանվելու համար․ ԱՆ ՊԵԿ-ը հորդորում է վճարել դրոշմանիշային վճարի գծով պարտավորություններ Ինչ կա այսօրվա հրապարակված հայտարարության մեջ. ԱՆժելա ԷլիբեգովաՀետախուզման մեջ գտնվող Սպարտակ Ղուկասյանը հայտնաբերվել է․ նա կալանավորվել է․ ՔԿ ՌԴ ՊՆ-ն նոր հաղորդագրություն է տարածելՈ՞ւմ է պատկանում համակենտրոնացման ճամբարի գաղափարը․ «Փաստ»Պուտինն Անվտանգության խորհրդի նիստում ներկայացրել է Ալիևի և Փաշինյանի հետ հանդիպման արդյունքները Վրաստանում արձանագրվել է կորոնավիրուսի 4 058 նոր դեպք․ մահացել է 61 մարդ Նյու Յորք նահանգում կորոնավիրուսի պատճառով արտակարգ դրություն է հայտարարվել ԱՄՆ-ն կարող է սահմանափակել Եվրոպայում անցկացվող զորավարժությունները՝ Ռուսաստանի հետ առճակատումից խուսափելու համար. WSJ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (27 ՆՈՅԵՄԲԵՐԻ)․ Տե­ղի է ունե­ցել «Մայ­րիկ» ֆիլ­մի պրե­մի­ե­րան․ «Փաստ»Հրդեհ է բռնկվել Գյումրու 6 տների տանիքներում Իսկ Հայաստանում քանի որ կապիտուլյանտներն են, ապա ինչպես ցանկանան՝ այնպես էլ կվարվեն, և հաշվետու չեն ոչ մեկին. Արտակ Զաքարյան Մեքսիկայում ուխտավորներին տեղափոխող ավտոբուսի վթարի հետևանքով 21 մարդ է մահացել Մինչ աշխարհը կորոնավիրուսի երրորդ և չորրորդ ալիքների շրջանում է մնացել, այդ ընթացքում առաջանում են նոր մուտացիաներ. Կարեն Ավագյան Եվս մեկ հայտնաբերված դի Երևանում հրազենային վնասվածքով Մեր ազգային ողբերգությունը ամենևին էլ պարտվելը չէ և ոչ էլ պարտվողներին ներելը, այլ պարտության հետ հաշտվելն ու պարտության տարածներին մեծարելը...«Փաստ»Պուտինն Անվտանգության խորհրդի նիստում ներկայացրել է Ալիևի և Փաշինյանի հետ հանդիպման արդյունքները