Երևան, 22.Փետրվար.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Սխտոր՝ դժոխքի ծնո՞ւնդ, դոպի՞նգ, դե՞ղ, թե՞ անփոխարինելի համեմունք. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Աշխարհի շատ խոհանոցներում հիմնական տեղ ունի սխտորը: Այն ծանոթ է բոլորին, սակայն քչերս գիտենք այդ բույսի «հայտնաբերման», սնունդի մեջ օգտագործման պատմությունը: Սխտորի հայրենիքը Կենտրոնական Ասիան է: Այն մշակվել է Հին Եգիպտոսում, Հունաստանում, Հռոմում և Հնդկաստանում, քանի որ այդ երկրներում չէին վախենում ուժեղ հոտերից: Իսկ Հին Չինաստանում սխտորն ուներ կողմնակի օգտագործում, որը արդեն իսկ ծանոթ է շատերին վամպիրների մասին պատմություններից: Ենթադրվում էր, որ սխտորը վախեցնելու է չար ոգիներին թաղման արարողության ժամանակ: Հոմերոսյան հերոսների մասին միանգամայն ճշգրտորեն հայտնի է, որ Աքիլլեսը, Ագամեմնոնը և խորամանկ Ոդիսևսը կապ են ունեցել սխտորի հետ, քանի որ սխտորի տտիպ բույրը «Իլիականում» և «Ոդիսականում» խառնված է եղել արյան հոտին:

Դրանից ավելի ուշ ժամանակներում հին հույն մարզիկները մրցույթներից առաջ ծամում էին սխտոր, որն այն ժամանակ համարվում էր «դոպինգ», իսկ դրա օգտագործումը պատժվում էր: Միջնադարում եվրոպացի գյուղացիները սխտորով համեմում էին աղ դրած տավարի միսն ու ծովատառեխը, իսկ ռուս գյուղացիները կատակով ասում էին. «Սխտոր և բողկ, այդ կերպ որովայնը պնդվում է»: Այդ ժամանակներում սխտորով ախտահանումը շատերին է փրկել ստամոքսային հիվանդություններից: Սխտորի հաշվին կա նաև մի հայտնի սխրանք. 1720 թվականին սխտոր- քացախ «դաշինքով» փրկվել են հազարավոր մարսելցիներ (Ֆրանսիա). կանխվել է ժանտախտի համաճարակի տարածումը: Հին հռոմեացիները, ինչպես հին եգիպտացիները, սխտորը օգտագործել են որպես համեմունք որսի մսի և ձկան կերակրատեսակների համար, դրանից պատրաստել են սոուսներ և աղցաններ, այն ավելացրել են տարբեր ճաշատեսակների մեջ:

Նվաճելով Եվրոպան՝ հռոմեացիները այն նվաճել են նաև սխտորի համար. տեղական բնակչությունը լեգեոներներից արագ ընդունել է սխտոր օգտագործելու սովորույթը: Ներկայում սխտորը կարելի է գտնել գրեթե բոլոր խոհանոցներում, այսպես ասած՝ ինչպես շվեդների, այնպես էլ էսկիմոսների սննդակարգում: Բայց, իհարկե, սխտորն ավելի հատուկ է արևել յան ուտեստներին, իսկ հյուսիսային երկրների տնային տնտեսուհիները, լսելով սխտորի բուժիչ հատկությունների մասին, ոգևորության պոռթկումից շտապել են այն ավելացնել անխտիր բոլոր ուտեստների մեջ: Պետք է նշել, որ սխտորի նկատմամբ հետապնդումներ շատ են եղել: Անցյալ դարի խոհարարական գրքերը հաճախ են հեգնանքով հիշատակում այն: Անգլիական սննդին վերաբերող երեք հիմնական գրքերում սխտորի մասին խոսք չկա, կարծես դա այնտեղ չեն էլ ուտում: «Այս բույսի հոտը, գրել է անցյալ դարի անգլիացի հայտնի խոհարարներից մեկը, - վիրավորական է համարվում: Սոխազգիների ամբողջ ընտանիքից սխտորը համարվում է ամենասուրը:

1548 թվականին սխտորը հասել է Բրիտանիա Միջերկրական ծովի ափերից, որտեղ այն առատորեն աճեցվում էր: Մայրցամաքում այն օգտագործվում էր առանց որևէ սահմանափակման, հատկապես Իտալիայում: Ֆրանսիացիները դա ավելացնում են ուտեստների մեջ»: Սկզբնական վիկտորիանական դարաշրջանում արտահայտված այս կարծիքից կարելի է հասկանալ, թե սխտորը դժոխքի ծնունդ է: Այնուամենայնիվ, Անգլիայում դրա հայտնվելու ժամկետները անորոշ են, չնայած կան կոնկրետ ամսաթվեր, բայց դրանք վերցված են «օդից»: Անգամ անգլերեն «գարլիկ»՝ «սխտոր» բառը հայտնվել է դեռ այն ժամանակներից, երբ անգլո-սաքսոնների ցեղերը ջարդում էին բրիտանացիների կելտական ցեղերին: Վայրի սխտորը դարեր շարունակ աճել է անգլիական եկեղեցու բակերում, և ենթադրվում էր, որ պարանոցին գցած սխտորի ուլունքները վանում են դևերին ու վամպիրներին: Ամենայն հավանականությամբ, Անգլիայում սկսել են սխտոր աճեցնել 16-րդ դարից:

Իտալերեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն լեզուներում սխտորի անուններում լատիներենի արձագանք է հնչում: Իսկ, ահա, Ֆրանսիայում ամեն ինչ այլ է: Սխտորի թագավորության ճանաչված մայրաքաղաքը Գասկոնիայի Սեն-Քլեր բնակավայրն է: Ամեն հինգշաբթի ՝ հուլիսից հունվար, առավոտյան Սեն-Քլերում տոնավաճառ է բացվում, որտեղ կա ցուցադրվող միայն մեկ ապրանք՝ սխտոր, իհարկե, բազմաթիվ տեսակների: Մրցակցությունը մեծ է, յուրաքանչյուրը գովում է իր արտադրանքը,անգամ ձգտում են այն ավելի օրիգինալ կերպով դասավորել: Այնտեղ ամեն օր վաճառվում է մոտ հիսուն տոննա սխտոր, իսկ ամռանը՝ անգամ հարյուրից ավելի: Տոնավաճառի գլխավոր հպարտությունը տեղական սխտորն է, որը աշխարհի լավագույն տեսակներից մեկն է: Սխտորն այդ քաղաքում ուտում են տարբեր ձևերով, բայց ավելի շատ հնաոճ եղանակով. պարզապես այն քսում են մի կտոր հացի վրա, իսկ անգամ եթե տապակում են, ապա թեթևակի՝ համարելով, որ ինչքան հում է սխտորը, այնքան համեղ է:

Տոնակատարությունների ընթացքում քաղաքաբնակների համար լուրջ դասախոսություններ են կարդում սխտորի պատմության և դրա մշակման ավանդույթների վերաբերյալ: Եվ դրա կողքին՝ հրապարակներում, տիկնիկային ներկայացումները կրկնօրինակում են այդ ամենը: Ռուսաստանում սխտորը հայտնվեց էպիկական ժամանակներում՝ մոտավորապես 9-րդ դարում: Եվ ոչ թե արևմուտքից, այլ հարավից՝ Բյուզանդիայից, և շատ արագորեն տարածվեց:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ֆրանսիան այսօր սպառազինության խմբաքանակ կառաքի ՀայաստանՈւկրաինայում զոհված հայ զինվորը կհուղարկավորվի ՀայաստանումԴանի Ալվեշը դատապարտվել է 4,5 տարվա ազատազրկման Ի՞նչն է միավորում կոմս Բրենդելին, բրիտանացի զինվորներին, Ջիմի Քարթերին ու Կոկո Շանելին. «Փաստ»ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (22 ՓԵՏՐՎԱՐԻ). Փակվել են հանրապետական նշանակության գրեթե բոլոր ճանապարհները. «Փաստ»Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարարն այսօր կժամանի Հայաստան Վերջին մեկ օրում արձանագրվել է 7 ՃՏՊ, 1 մարդ զոհվել է Նստիր երկու աթոռի վրա. «Փաստ»Փաշինյանի օգնությամբ հայկական հարցը սրընթաց դառնում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի ներքին հարցը․ Արմեն Աշոտյանը՝ կալանավայրից Ընտրե´ք` կամ պատերազմ, կամ Նիկոլի հրաժարական. երրորդ տարբերակ` այսօր չկա. Արտակ Զաքարյան Նիկոլը շարքային բոմժ է, նրա գրքերը կարդացեք՝ կսարսափեք․ Պարույր Հայրիկյան Նիկոլի ձևակերպած «ցլերի» քանակը մենք մեր ձեռքով ավելացնում ենք, Հայաստանը դաշնակիցների փոխարեն ձեռք է բերում կարեկցողներ. Վահե Հովհաննիսյան Խոհանոցի պատուհանը բացել էր, մտել և ննջարանի պահարանից գողացել 700 հազար դրամ (տեսանյութ) Թուրքական լիրայի փոխարժեքը հասել է պատմական նվազագույնի Իրանում երկրաշարժ է տեղի ունեցել Օդե՛սա, վերադարձիր տուն. Մեդվեդև Փորձելով իրականացնել այդ «փոխանակումը»՝ Փաշինյանի ռեժիմը կընկնի՞. «Փաստ»Ալեքսանդրա Գրիգորյան. Շատ ուրախ եմ, որ կարողացա Հայաստանի դրոշը բարձրացնել Էստոնիայում գործող Սիլլեմեական ջրամատակարարման ընկերությունը արևային էլեկտրակայան կկառուցի Պայմանագրային զինծառայողին դանակահարելու և եղբորը կյանքից զրկելու դեպքը սկսվել է երեխաների վիճաբանությունից «Մա՛մ, վախենում եմ, որ իմ կյանքի երազանքները չկատարվեն». Արայիկ Բաղդասարյանն անմահացել է 2020 թ. հոկտեմբերի 3-ին, ամփոփվել Եռաբլուրում 2,5 տարի անց. «Փաստ»Արտակարգ դեպք՝ Տավուշի մարզում․ 9-ամյա տղան տարբեր աստիճանի այրվածքներnվ, ծայրահեղ ծանր ախտորոշմամբ տեղափոխվել է հիվանդանոց Հիանալի զրույց և մտքերի արդյունավետ փոխանակում ունեցանք նախագահ Էմանուել Մակրոնի հետ. Փաշինյան Գողացված, ապա կրկնակի վաճառված մեքենան հայտնաբերվել է. կան ձերբակալվածներ Բաքվում շուքով դիմավորել են Մոսկվայում ձերբակալված, ապա ազատ արձակված Քամիլ ԶեյնալլինՀայկական հեռախոսահամար ձեռք բերելն այժմ հնարավոր է աշխարհի ցանկացած կետիցԱդրբեջանի ԱԳՆ-ն դատապարտել է Մակրոնի «հայամետ» հայտարարությունները Քրիստինա Աբրահամյանը 2 ամսով կալանավորվել է Ատեստավորում անցնելուց հետո արտադպրոցական ուսհաստատությունների ուսուցիչների համար կսահմանվեն հստակ դրույքաչափի լրավճարներ. «Փաստ»Դանակահարված պայմանագրային զինծառայողին տեղափոխել են Երևան Տեղումներ և մառախուղ. եղանակը՝ Հայաստանում Վթար՝ Երևանում. անչափահաս տղան Toyota-ով բախվել է ՆԳՆ շենքի պատին, վիրավոր կա Ջուր չի լինի Արևելյան «ծանրքաշայինների» կարևոր նշանակությունը Հայաստանի համար. «Փաստ»Ադրբեջանը ոչ թե ուզում է մենք Սահմանադրություն փոխենք, Ադրբեջանն ուզում է, որ մենք պատմություն չունենանք․ Արշակ Կարապետյան Տնտեսական հնարավորությունների դռներն ու դրանցից լիարժեք չօգտվելու փակուղին. «Փաստ»Ռուսները «կուլ տվեցի՞ն» Բաքվի խայծը․ ինչու՞ ազատվեց ՀՀ-ի կողմից հետախուզվող մարդասպանըԲլինքենը հավատում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունը հասանելի է Սպիտակ համայնքի Շիրակամուտ բնակավայրում գործարկվելու է էլեկտրական շչակ «Այս կառավարությունը տնտեսության մեջ անընդհատ ունենում է միջամտություն բացասական եղանակով». «Փաստ»5,4 մագնիտուդով երկրաշարժ է գրանցվելԽորենացու փողոցից Սարի Թաղ տանող ճանհապարին բախվել են «Mercedes-Benz»-ը և «Mitsubishi»-ն Ի՞նչ փոխարժեքներ են սահմանվել այսօր ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ. Լարսը բաց է Ջրբաժան, ճամփաբաժան և... «բաժանաջուր». «Փաստ»Ինչպես մնացինք «վիրտուալության» հույսին. «Փաստ»Ի՞նչ անել արևմտյան ճնշումների հետ. «Փաստ»Խաղաքարտերը բացեց. «Փաստ»«Համակարգային կոռուպցիան Հայաստանում չի նվազել, հակառակը՝ ավելացել է». «Փաստ»Սևանա լճի մակարդակը փետրվարի 12-18-ը բարձրացել է 2սմ-ով