Ереван, 18.Июль.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ВАЖНО


Սխտոր՝ դժոխքի ծնո՞ւնդ, դոպի՞նգ, դե՞ղ, թե՞ անփոխարինելի համեմունք. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Աշխարհի շատ խոհանոցներում հիմնական տեղ ունի սխտորը: Այն ծանոթ է բոլորին, սակայն քչերս գիտենք այդ բույսի «հայտնաբերման», սնունդի մեջ օգտագործման պատմությունը: Սխտորի հայրենիքը Կենտրոնական Ասիան է: Այն մշակվել է Հին Եգիպտոսում, Հունաստանում, Հռոմում և Հնդկաստանում, քանի որ այդ երկրներում չէին վախենում ուժեղ հոտերից: Իսկ Հին Չինաստանում սխտորն ուներ կողմնակի օգտագործում, որը արդեն իսկ ծանոթ է շատերին վամպիրների մասին պատմություններից: Ենթադրվում էր, որ սխտորը վախեցնելու է չար ոգիներին թաղման արարողության ժամանակ: Հոմերոսյան հերոսների մասին միանգամայն ճշգրտորեն հայտնի է, որ Աքիլլեսը, Ագամեմնոնը և խորամանկ Ոդիսևսը կապ են ունեցել սխտորի հետ, քանի որ սխտորի տտիպ բույրը «Իլիականում» և «Ոդիսականում» խառնված է եղել արյան հոտին:

Դրանից ավելի ուշ ժամանակներում հին հույն մարզիկները մրցույթներից առաջ ծամում էին սխտոր, որն այն ժամանակ համարվում էր «դոպինգ», իսկ դրա օգտագործումը պատժվում էր: Միջնադարում եվրոպացի գյուղացիները սխտորով համեմում էին աղ դրած տավարի միսն ու ծովատառեխը, իսկ ռուս գյուղացիները կատակով ասում էին. «Սխտոր և բողկ, այդ կերպ որովայնը պնդվում է»: Այդ ժամանակներում սխտորով ախտահանումը շատերին է փրկել ստամոքսային հիվանդություններից: Սխտորի հաշվին կա նաև մի հայտնի սխրանք. 1720 թվականին սխտոր- քացախ «դաշինքով» փրկվել են հազարավոր մարսելցիներ (Ֆրանսիա). կանխվել է ժանտախտի համաճարակի տարածումը: Հին հռոմեացիները, ինչպես հին եգիպտացիները, սխտորը օգտագործել են որպես համեմունք որսի մսի և ձկան կերակրատեսակների համար, դրանից պատրաստել են սոուսներ և աղցաններ, այն ավելացրել են տարբեր ճաշատեսակների մեջ:

Նվաճելով Եվրոպան՝ հռոմեացիները այն նվաճել են նաև սխտորի համար. տեղական բնակչությունը լեգեոներներից արագ ընդունել է սխտոր օգտագործելու սովորույթը: Ներկայում սխտորը կարելի է գտնել գրեթե բոլոր խոհանոցներում, այսպես ասած՝ ինչպես շվեդների, այնպես էլ էսկիմոսների սննդակարգում: Բայց, իհարկե, սխտորն ավելի հատուկ է արևել յան ուտեստներին, իսկ հյուսիսային երկրների տնային տնտեսուհիները, լսելով սխտորի բուժիչ հատկությունների մասին, ոգևորության պոռթկումից շտապել են այն ավելացնել անխտիր բոլոր ուտեստների մեջ: Պետք է նշել, որ սխտորի նկատմամբ հետապնդումներ շատ են եղել: Անցյալ դարի խոհարարական գրքերը հաճախ են հեգնանքով հիշատակում այն: Անգլիական սննդին վերաբերող երեք հիմնական գրքերում սխտորի մասին խոսք չկա, կարծես դա այնտեղ չեն էլ ուտում: «Այս բույսի հոտը, գրել է անցյալ դարի անգլիացի հայտնի խոհարարներից մեկը, - վիրավորական է համարվում: Սոխազգիների ամբողջ ընտանիքից սխտորը համարվում է ամենասուրը:

1548 թվականին սխտորը հասել է Բրիտանիա Միջերկրական ծովի ափերից, որտեղ այն առատորեն աճեցվում էր: Մայրցամաքում այն օգտագործվում էր առանց որևէ սահմանափակման, հատկապես Իտալիայում: Ֆրանսիացիները դա ավելացնում են ուտեստների մեջ»: Սկզբնական վիկտորիանական դարաշրջանում արտահայտված այս կարծիքից կարելի է հասկանալ, թե սխտորը դժոխքի ծնունդ է: Այնուամենայնիվ, Անգլիայում դրա հայտնվելու ժամկետները անորոշ են, չնայած կան կոնկրետ ամսաթվեր, բայց դրանք վերցված են «օդից»: Անգամ անգլերեն «գարլիկ»՝ «սխտոր» բառը հայտնվել է դեռ այն ժամանակներից, երբ անգլո-սաքսոնների ցեղերը ջարդում էին բրիտանացիների կելտական ցեղերին: Վայրի սխտորը դարեր շարունակ աճել է անգլիական եկեղեցու բակերում, և ենթադրվում էր, որ պարանոցին գցած սխտորի ուլունքները վանում են դևերին ու վամպիրներին: Ամենայն հավանականությամբ, Անգլիայում սկսել են սխտոր աճեցնել 16-րդ դարից:

Իտալերեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն լեզուներում սխտորի անուններում լատիներենի արձագանք է հնչում: Իսկ, ահա, Ֆրանսիայում ամեն ինչ այլ է: Սխտորի թագավորության ճանաչված մայրաքաղաքը Գասկոնիայի Սեն-Քլեր բնակավայրն է: Ամեն հինգշաբթի ՝ հուլիսից հունվար, առավոտյան Սեն-Քլերում տոնավաճառ է բացվում, որտեղ կա ցուցադրվող միայն մեկ ապրանք՝ սխտոր, իհարկե, բազմաթիվ տեսակների: Մրցակցությունը մեծ է, յուրաքանչյուրը գովում է իր արտադրանքը,անգամ ձգտում են այն ավելի օրիգինալ կերպով դասավորել: Այնտեղ ամեն օր վաճառվում է մոտ հիսուն տոննա սխտոր, իսկ ամռանը՝ անգամ հարյուրից ավելի: Տոնավաճառի գլխավոր հպարտությունը տեղական սխտորն է, որը աշխարհի լավագույն տեսակներից մեկն է: Սխտորն այդ քաղաքում ուտում են տարբեր ձևերով, բայց ավելի շատ հնաոճ եղանակով. պարզապես այն քսում են մի կտոր հացի վրա, իսկ անգամ եթե տապակում են, ապա թեթևակի՝ համարելով, որ ինչքան հում է սխտորը, այնքան համեղ է:

Տոնակատարությունների ընթացքում քաղաքաբնակների համար լուրջ դասախոսություններ են կարդում սխտորի պատմության և դրա մշակման ավանդույթների վերաբերյալ: Եվ դրա կողքին՝ հրապարակներում, տիկնիկային ներկայացումները կրկնօրինակում են այդ ամենը: Ռուսաստանում սխտորը հայտնվեց էպիկական ժամանակներում՝ մոտավորապես 9-րդ դարում: Եվ ոչ թե արևմուտքից, այլ հարավից՝ Բյուզանդիայից, և շատ արագորեն տարածվեց:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Курсы валют в Армении Мы не корм для свиньи, чтобы нами кормили свиней В WhatsApp появилась новая функция В ЕС утвердили предложение о начале переговоров о либерализации визового режима с Арменией - Азатутюн Главы МИД Армении и Ливана обсудили ситуацию с безопасностью на Южном Кавказе и Ближнем Востоке Омбудсмен Армении: Ключевым вопросом является возвращение пленных Замглавы Минэкономики Армении: Роль современных технологий в деле развития сельского хозяйства важна Нефть слабо дешевеет Оппозиционный депутат: Компромисс – это хорошо, но кто видел уступку со стороны Азербайджана? Депутат: Понятие «легитимного» права на войну было изобретено Николом Пашиняном Случай ботулизма зафиксирован в Армении В одной части города нет электричества, в другой нет воды, улицы разрушенные, самые оживленные перекрестки часами без какого-либо регулирования. Страна по большому счету не управляется. Об этом написал на своей странице в «Facebook» член группы «АльтернатЭксперт: Армянской общественности необходимо представить четкое видение исправления ситуации Василис Марагос: Армения добилась больших успехов в области защиты прав человека Четверо пострадавших вследствие нападения собаки в селе Воскеаск выписаны из больницы Погода в Армении: спад жары и дожди Иран намерен добиваться суда над виновными в убийстве генерала Сулеймани Цены на нефть снизились США заявили, что продолжат военное сотрудничество с Грузией В Еврокомиссии заявили, что не могут лишить Венгрию председательства в ЕС Китай прекращает консультации с США по контролю над вооружениями Пашинян не может говорить от имени Армении: Карапетян Сильное землетрясение произошло в Грузии, его отголоски ощутили и в Армении “Почта России” провела тестовую проверку перевозки грузов в Армению Курсы валют в Армении Сериал Виктора Согомоняна «Варшава ‘21» вошел в топ-5 лучших российских детективных сериалов разных лет В Армении состоится Международный фестиваль ремесел Politico: в ЕС назвали «катастрофой для Украины» кандидатуру Вэнса в вице-президенты США Посол: Горжусь тем, что поддержка ЕС спасает жизни людей в Азербайджане Tорговый представитель РФ в Армении: Москва остается главным торговым партнером Еревана Комитет госдоходов Армении: В июне зафиксированы 87 случаев нарушений правил применения ККА Brent подешевела до $84,59 за баррель ВСС Армении прекратил полномочия судьи по делу Роберта Кочаряна В замороженном мясе курицы от российского производителя обнаружили сальмонеллу – по следам отравления в Горисе На Луне обнаружили пещеру, которая могла бы стать базой для проживания человека Мгер Григорян уходит в отпуск Мирзоян: Армения по-прежнему привержена реализации целей устойчивого развития Делегация во главе с зампредседателя парламента Армении Рубеном Рубиняном отбудет в Тбилиси Завершено предварительное расследование по делу о событиях 12 июня Politico: европейские политики опасаются за свою жизнь после покушения на Трампа Оппозиционный депутат: В Армении восторжествует полноценная справедливость Зеленский не против участия представителей России во втором саммите мира Трамп пришел на съезд республиканцев с перевязанным ухом США поддержат Киев, если последний решит пригласить Россию на новый саммит по Украине: Миллер Погода в Армении Посол Украины вызван в МИД Индии из-за заявления Зеленского Бывшего мэра Ванадзора Мамикона Асланяна освобождают из УИУ «Вардашен» А нас не так много, чтобы мы жили плохо: Аршак Карапетян Июль в Армении немного поубавит свой летний пыл Азербайджанские пограничники добрались уже до Киранца и свободно разгуливают – Назарян