Երևան, 20.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

5 տարօրինակ բան, որ մեր ուղեղն անում է մեզ հետ

ՖՈՏՈ

Մարդկային ուղեղն իսկապես ունիկալ է. այն կարող է հսկայական չափերի ինֆորմացիա կլանել ու պահպանել, ամենատարբեր ֆունկցիաները կատարել և ոչ միայն դարձնում է մեզ այնպիսին, ինչպիսին կանք, այլև օգնում է առաջ գնալ: Սակայն, ցավոք, այն կատարյալ չէ, ու հաճախ մեր ուղեղում կարող են տարօրինակ բաներ տեղի ունենալ: Մարդկությանը հաջողվել է որոշ չափով պարզել այդ տարօրինակ ու զարմանալի երևույթների պատճառները:

Գիտակցված երազատեսություն

Գիտակցված երազատեսության ժամանակ մարդիկ գիտակցում են, որ երազ են տեսնում ու կարողանում են այս կամ այն չափով կառավարել այն. օրինակ՝ կարող են որոշումներ ընդունել՝ փոխելով դեպքերի ընթացքը: Բեվերլի Դուրսոն, ով նման երազներ էր տեսնում, աշխատել է հոգեֆիզիոլոգների հետ ու ասել նրանց, որ իր երազներում փորձել է ամեն բան, նույնիսկ հայտնվել է արևի վրա: Հետաքրքիրն այն է, որ գիտակցված երազներ տեսնելու ժամանակ գիտնականները կարող են հետևել քնած մարդուն: Չնայած ուղեղի մի մասը չի թողնում շարժել մարմինը քնած ժամանակ, աչքերը, միևնույն է, շարժվում են: Այսպես՝ բրիտանացի հոգեֆիզիոլոգների հետ աշխատող մարդիկ քնած ժամանակ իրենց աչքերը շարժում էին հատուկ հետագծով, որ հասկացնեն բժիշկներին, որ իրենք գիտակցված երազ են տեսնում: Դա թույլ էր տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրել նրանց ուղեղը երազի պահին, ինչի արդյունքում էլ նրանք պարզեցին, որ այսպիսի երազ տեսնելու ժամանակ մեր ուղեղն ավելի ակտիվ է: Մի տարօրինակ բան ևս. մենք նույնիսկ կարող ենք սովորել՝ ինչպես նման երազներ տեսնել:

Դռների էֆեկտ

Երբևէ եղե՞լ է այնպես, որ գնաք մեկ այլ սենյակ ու լրիվ մոռանաք, թե ինչու եք եկել այդտեղ: Եթե այո, ուրեմն՝ մի՛ անհանգստացեք. դուք մենակ չեք, դուք պարզապես դռների էֆեկտ կոչվող երևույթի զոհ եք:

Բանն այն է, որ երբ դուք մեկ դռնից դուրս եք գալիս ու անցնում նորով, փոխվում է ձեր ֆիզիկական միջավայրը, ու դրա հետ փոխվում է նաև ձեր մտային վիճակը, և հնարավոր է, որ ինչ-որ ինֆորմացիա դուրս գա ձեր ուղեղից: Համոզված եղե՛ք, որ դա կարևոր ինֆորմացիա չէ, քանի որ ուղեղն ինքն է որոշում՝ ինչն արժի պահել ու ինչը՝ դեն նետել:

Իմաստային հագեցում

Եկե՛ք այսպիսի մի բան փորձենք. անընդհատ կրկնեք կամ գրեք «շուն» բառը: Շարունակեք որոշ ժամանակ, այնքան ժամանակ, մինչ դա արդեն սկսում է զվարճալի հնչել, ու դուք նույնիսկ սկսում եք մտածել՝ այդպիսի բառ ընդհանրապես գոյություն ունի՞, ի՞նչ է այն նշանակում, ինչպե՞ս գրել, ի՞նչ է շունը, ի՞նչ է կատարվում: Այն կոչվում է իմաստային կուտակում և տեղի է ունենում, երբ մենք շարունակ ասում կամ լսում ենք նույն բանը: Հոգեբանները միշտ իմացել են այս երևույթի մասին, ու հիմա այն բավականին հաճախ է հանդիպում: Բանն այն է, որ, լսելով կամ ասելով նույնը, մեր ուղեղն սկսում է ձանձրանալ ու չի տալիս այդ բառի հետ կապված ոչ մի ինֆորմացիա: Կամ, օրինակ, երբ մենք ամբողջ օրն անցկացնում ենք սուրճի խանությում, օրվա վերջում մենք սուրճի հոտն այլևս չենք զգում, որովհետև մեր ուղեղը հոգնել է դրանից: Այո, մենք շատ քմահաճ ուղեղ ունենք:

Դեժավյու (Déjà vu)

Ձեզ ծանոթ կլինի դեժավյու երևույթը (Déjà vu - արդեն տեսած), երբ թվում է, թե նախկինում արդեն նման մի բան եղել է ձեզ հետ: Այս երևույթը բացատրվում են տարբեր վարկածներով: Վերջին հետազոտություններից մեկի համաձայն՝ երբ մեզ թվում է, թե նույնը եղել է անցյալում, մեր ուղեղը կապ է հաստատում մեր հիշողությունների հետ, որ տեսնի՝ ինչպես կարելի է լուծել ինֆորմացիաների միջև այս բախումը: Ասվում է նաև, որ եթե դուք երբևէ չեք զգացել դեժավյու, կարող եք հպարտանալ. դա նշանակում է, որ ձեր ուղեղը միջինից լավ է աշխատում, և թյուրիմացությունները շտկելու կարիք չի լինում:

«Լեզվի ծայրին»

Երբեմն լինում է, որ մենք ոչ մի կերպ չենք կարողանում ինչ-որ բառ հիշել, չնայած համոզված ենք, որ գիտենք այն: Բանն այն է, որ մեր ուղեղը դասակարգում է ինֆորմացիան ու յուրաքանչյուրը պահում մի տեղ: Այն բառերը, որոնք մենք այդքան էլ հաճախ չենք օգտագործում, մեր ուղեղը ավելի հեռվում է պահում, ու դրա համար էլ մենք չենք կարողանում այն հիշել միանգամից:

 

ՀՊԼ․ «Արարատ-Արմենիա»-ն հաղթել է «Վան»-ին Այն մասին, թե ով է Հայաստանում փորձում շարունակ ահաբեկել մեր ժողովրդին, և ինչու է դա մինչև հիմա մասամբ ստացվել․ ՉալաբյանՕդի ջերմաստիճանը նոյեմբերի 20-21-ի ցերեկային ժամերին աստիճանաբար կբարձրանա 3-5 աստիճանով, 22-ին նույնքան կնվազի Բառախաղի մի՛ դիմեք, ես խոսել եմ ԶՈւ-երում ոչ մարտական պայմաններում մահացության դեպքերից` ներկայացնելով պաշտոն, աղբյուր, դատախազությանը հղում արված տվյալներ. Մարիաննա ՂահրամանյանԻ գիտություն ՀԷՑ ՓԲ ընկերության կառավարչի աթոռը զավթած սուբյեկտիԱյսքան պատերազմներ բերած քաղաքական ուժը չի կարող խոսել խաղաղությունից․ տեսանյութՌուսական հրթիռներ են ընկել Լեհաստանի տարածքում․ կործանիչները բարձրացվել են օդ «Նոր Յալթա՞», թե՞ քաղաքական շոու. ի՞նչ է գրում համաշխարհային մամուլը Թրամփ–Սի–Պուտին պատմական հանդիպման մասինՌուսական գազի գնորդները կբախվեն առավելագույն գնաճի հետԱրման Աբովյանը հանդիպել է Շտեֆան Կոտրեի հետ. հանդիպման առանցքային թեման Գագիկ Ծառուկյանի ապօրինի կալանավորումն էր Ավանդական ծիրանից մինչև արքայանարինջ և էկզոտիկ լայմ․ տեսանյութ Ucom-ը և Իմփաքթ Հաբ Երևանն ամփոփել են կանաչ ձեռներեցության ծրագրի երրորդ փուլը Հարգում ենք Բաքվի և Երևանի ուղիղ երկխոսություն վարելը. կարգավորման ներկայիս փուլը մեկնարկել է հենց ռուսական կողմի նախաձեռնությամբ. Զախարովա Ողբերգական պայթյուն Թբիլիսիում․ Հայաստանը ցավակցություն է հայտնել Վրաստանին ՌԴ-ի հետ սահմանն ամբողջությամբ կփակվի․ հայտնի է այդ երկրի որոշման պատճառը Ռոմանոս Պետրոսյանի հետ բանավեճին պետք է Դավիթ Ղազինյանը մասնակցի․ «Ուժեղ Հայաստան»-ի խոսնակ Հայաստանում ճանապարհային վթարների հետ կապված նոր փոփոխություններ են նախատեսվում Պուտինը պшտերազմ է մղում ամբողջ Եվրոպայի դեմ. Մերց Ի՞նչ է սպասվում ռուբլու փոխարժեքին 2027 թվականին«Պալաչի» եղբայրը՝ ազատազրկված թմրամիջոցների իրացման գործով Ինչ եղանակ սպասել դեկտեմբերին․ ձմեռը կսկսվի՞ խիստ ցրտերովՍոֆթԿոնստրակտն ու Հայաստանի ֆրանսիական համալսարանը նոր հուշագիր են ստորագրելԱմիօ բանկն ու «Փարվանյան քոնսալթինգը» միավորում են հնարավորությունները՝ նպաստելու միջազգային բրենդների մուտքին ՀայաստանՍամվել Կարապետյանը, որը մեծ ներդրում է ունեցել հայ ժողովրդի կյանքում, այսօր գտնվում է բանտում միայն այն պատճառով, որ խոչընդոտում է ներկայիս իշխանություններին. տեսանյութ Փարիզի արվարձանում գտնվող 18-հարկանի բնակելի շենքում hրդեհ է բռնկվել. կա զnh և վիրավnրներ Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը Երկուշաբթի կհրապարակվի Սահմանադրության նախագիծը. ՓաշինյանՌԴ-ի դեմ նոր պատժամիջnցներ սահմանելու ուղղությամբ ԵՄ-ի գործողություններն առանց պատշաճ պատասխանի չեն մնա. Զախարովա Փաշինյանը հեռանալու է. «Ուժեղ Հայաստանը» թույլ չի’ տալու Հայաստանում ալիևյան սահմանադրություն անցկացնել. Տիգրան ԱբրահամյանԵ՞րբ կավարտվի ռուս-ուկրաինական պատերազմը․ ի՞նչ սպասել 2027 թվականինՍպասվում է առանց տեղումների եղանակ. oդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 3-5 աստիճանով «Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան Կիևի քաղաքապետ Կլիչկոն հայտնել է Դնեպրի վրայով անցնող երեք կամուրջների վնասման մասին39-ամյա Մեսսին ՄԼՍ-ի ամենաբարձր վարձատրվող ֆուտբոլիստն է Մասիսում «Dodge»-ը վրшերթի է ենթարկել 2 հետիոտնի, ապա բшխվել կայանված «Opel»-ին Շարունակվում են ՀՀ քաղաքացիների արտաքսումները․ նոր թռիչքՀ1-ի եթերում 670 հազար դրամից 5.2 միլիոն դրամ աշխատավարձ ստացողը սուտ է տարածում. պահանջում եմ բանավեճ. Դավիթ ՂազինյանԹրամփը ճնշում է գործադրել Պուտինի վրա․ Axios 15 երկրի ԱԳ նախարարները ողջունել են Իսրայելի դեմ պատժամիջnցները Կենսաթոշակառուների հետվճարների վերաբերյալ կարևոր պարզաբանում՝ նախարարությունից Դավիթ Բեկի փողոցում բшխվել են «SHACMAN»-ը և «Mitsubishi»-ին. մի քանի րոպե անց կրկին բшխվել են մեկ այլ բեռնատարն ու մարդատարը 15 երկրի ԱԳ նախարարները ողջունել են Իսրայելի դեմ պատժամիջnցները Տարբեր կարծիք ունենալը դեռ չի նշանակում թշնամի լինել․ Մհեր ԱվետիսյանՍամվել Կարապետյանը խորը կապ և պատասխանատվության զգացում ունի իր ժողովրդի հանդեպ, և նրա գործողությունները բխում են այդ ներքին համոզմունքից, ոչ թե արտաքին պարտավորությունից․ Դավիթ ՂազինյանԵրևանում՝ խմորեղենի արտադրամասում հրդեհ է բռնկվել Քաղաքում առկա բոլոր խնդիրները իշխանության համակարգային տապալnւմների հետևանքն են. Տիգրան Աբրահամյան Վարդան Ջհանյանը ներկայացրել է Հայաստանի հանքարդյունաբերության ոլորտի առաջիկա առաջնահերթություններըՏարածաշրջանային բախումների եզրին. Արշակ Կարապետյանը՝ անվտանգության մեխանիզմների, 102-րդ ռազմաբազայի և արժանապատիվ պայքարի մասին․ «Փաստ»Փաշինյանին հարցեր տալը՝ այլևս ոչ թե անիմաստ, այլև կոլեգիալ համերաշխությանը հակասո՞ղ․ Մենուա ՍողոմոնյանՎրաստանի փորձը կարող է լավ հիմնավորում դառնալ Հայաստանում կենսաթոշակառուների գույքահարկի արտոնության պահանջի համար․ Կամենդատյան