Երևան, 19.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Հարկային վարչարարության դաժան ճնշումներն ու դրանց ծանր հետևանքները. «Փաստ»

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հարկային համակարգի բարդությունը, անկանխատեսելիությունը, չափազանց ծանր վարչարարական բեռը, բյուրոկրատիայի տարածվածությունը և հարկային բեռի անընդունելի աճը անուղղակիորեն կամ ուղղակիորեն բացասական ազդեցություն են ունենում ինչպես առանձին քաղաքացիների և ընտանիքների կենսամակարդակի, գնողունակության և սոցիալական անվտանգության վրա, այնպես էլ բիզնես միջավայրի, ձեռնարարական ակտիվության, տնտեսական աճի պոտենցիալի, աշխատատեղերի ստեղծման և ընդհանուր տնտեսական կլիմայի վրա:

Հարկային վարչարարությունը, որը պետք է լիներ թափանցիկ, պարզ, կանխատեսելի, արդար և մատչելի բոլոր հարկ վճարողների համար՝ անկախ նրանց սոցիալական դիրքից, տնտեսական ներուժից կամ քաղաքական կապերից, Հայաստանում դարձել է բարդ, անհասկանալի, հաճախ կամայական, ժամանակատար և ռեսուրսատար գործընթաց։ Վարչարարության գործընթացը պահանջում է զգալի ժամանակ, ջանք, մասնագիտական գիտելիքներ և հաճախ նաև հատուկ խորհրդատուների, հաշվապահների և իրավաբանների ներգրավում՝ պարզապես հարկային պարտավորությունները պատշաճ կերպով կատարելու և հարկային մարմինների հետ հարաբերություններում խնդիրներից խուսափելու համար:

Բյուրոկրատիան, որը ներառում է ավելորդ, ձևական, անարդյունավետ և հաճախ անիմաստ վարչարարական ընթացակարգերի, փաստաթղթերի, համաձայնագրերի, լիցենզավորումների և այլ պահանջների ամբողջությունը, Հայաստանի հարկային համակարգում հասել է այնպիսի մակարդակի, որ այն դարձել է ոչ միայն անհարմարություն, այլ իրական խոչընդոտ տնտեսական զարգացման, ձեռներեցության խթանման և բիզնես միջավայրի բարելավման համար: Հարկ վճարողները, լինեն դրանք սովորական քաղաքացիներ, ովքեր ունեն անշարժ գույք կամ տրանսպորտային միջոցներ, թե փոքր և միջին ձեռնարկությունները, որոնք փորձում են գործել իրավական դաշտում և կատարել իրենց հարկային պարտավորությունները, բախվում են բազմաթիվ խնդիրների, որոնք ներառում են հարկային օրենսդրության մշտական և հաճախ անկանխատեսելի փոփոխությունները, որոնք չեն տալիս երկարաժամկետ պլանավորման հնարավորություն և ստեղծում են իրավական անորոշություն, քանի որ հարկային մարմինների պաշտոնյաների մեկնաբանությունները և որոշումները կարող են տարբերվել ընդհանուր տրամաբանությունից։ Իսկ այս ամենը պայմաններ է ստեղծում մշտական սթրեսի և անվստահության խորացման համար, երբ մեծանում է ընդհանուր անարդարության և անհավասարության զգացումը, երբ մեծ և ազդեցիկ բիզնեսները գտնում են եղանակներ հարկերից խուսափելու կամ դրանք նվազագույնի հասցնելու, մինչդեռ փոքր բիզնեսները և սովորական քաղաքացիները կրում են ամբողջ հարկային բեռը:

Մյուս կողմից էլ՝ այսպիսի իրավիճակը պայմաններ է ստեղծում բիզնես միջավայրի վատթարացման համար, քանի որ բարդ, անկանխատեսելի և ծանրաբեռնող հարկային համակարգը հանդիսանում է լուրջ խոչընդոտ ձեռներեցության համար։ Բիզնեսները՝ հատկապես փոքր և միջին ձեռնարկությունները, որոնք չունեն մեծ ռեսուրսներ մասնագիտացված հաշվապահների և իրավաբանների համար, բախվում են անհաղթահարելի դժվարությունների, երբ փորձում են հասկանալ և կատարել իրենց հարկային պարտավորությունները։ Այսպիսի պայմաններում պոտենցիալ շատ ձեռներեցներ հրաժարվում են բիզնես սկսելուց կամ գրանցելուց, գործող բիզնեսները փակվում են կամ անցնում են ստվերային տնտեսություն, և ընդհանուր տնտեսական ակտիվությունը նվազում է:

Մյուս լուրջ հետևանքը կապված է ներդրումային գրավչության նվազման հետ, քանի որ արտաքին և ներքին ներդրողները, որոնք գնահատում են երկրում ներդրումների իրականացման ռիսկերը և հնարավորությունները, շատ մեծ կարևորություն են տալիս հարկային համակարգի կայունությանը, թափանցիկությանը, արդարությանը և կանխատեսելիությանը։ Եվ երբ նրանք տեսնում են, որ Հայաստանում հարկային օրենսդրությունը մշտապես փոխվում է, հարկային բեռն անընդհատ աճում է, հարկային վարչարարությունը բարդ և անթափանցիկ է, իսկ գույքային իրավունքների պաշտպանությունը թույլ է, որոշում են չներդնել կամ դուրս հանել իրենց ներդրումները և փնտրել ավելի կայուն և կանխատեսելի միջավայր այլ երկրներում:

Հաջորդ իրողությունը կապված է բիզնեսների շահութաբերության և մրցունակության նվազման հետ, քանի որ հարկային բեռի աճը նվազեցնում է ձեռնարկությունների զուտ շահույթը, սահմանափակում է նրանց ներդրումային կարողությունները արտադրության ընդլայնման, արդիականացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման և աշխատողների աշխատավարձերի բարձրացման համար և հայկական արտադրանքը դարձնում է ավելի թանկ և պակաս մրցունակ միջազգային շուկաներում։

Երբ տնտեսությունում հարկային բեռը դառնում է չափազանց ծանր, իսկ հարկային վարչարարությունը չափազանց բարդ, բիզնեսները և անհատները փնտրում են եղանակներ հարկերից խուսափելու՝ թաքցնելով իրենց եկամուտները, չգրանցելով իրենց գործարքները, աշխատելով կանխիկ գումարով առանց փաստաթղթերի։ Եվ դա ազդում է պետական հարկային եկամուտների հավաքագրման վրա, ստեղծում է անարդար մրցակցության միջավայր իրենց պարտավորությունների և դրանցից խուսափողների միջև:

Հարկային բեռի ծանրացման գործընթացից անմասն չեն մնում նաև սովորական քաղաքացիները։ Օրինակ՝ լուրջ խնդիր է գույքահարկի կտրուկ և անսպասելի աճը, որը տեղի է ունենում գույքի հարկային գնահատման արժեքի էական բարձրացման հետևանքով։ Իսկ սա շոկային կարող է լինել հազարավոր քաղաքացիների համար, ովքեր հանկարծ հայտնաբերում են, որ իրենց անշարժ գույքի՝ բնակարանների, տների, հողամասերի համար վճարվելիք տարեկան հարկը բազմապատկվել է՝ առանց որևէ նախազգուշացման, հիմնավորման կամ բացատրության: Հատկապես ծանր իրավիճակում կարող են հայտնվել այն քաղաքացիները, ովքեր ժառանգել են անշարժ գույք, ովքեր ապրում են հնացած շենքերում կամ ունեն հողամասեր, որոնք չեն օգտագործվում կամ չեն ստեղծում եկամուտ, ովքեր ապրում են սոցիալական նպաստներով կամ մնացել են թոշակի հույսին, և ովքեր հայտնաբերել են, որ գույքահարկի նոր գումարը կազմում է իրենց տարեկան եկամտի զգալի մասը, և որ իրենք պարզապես ֆիզիկապես անկարող են վճարել այդ հարկը առանց գույքը վաճառելու կամ այլ ծայրահեղ միջոցների դիմելու:

Ընդհանուր առմամբ, հարկերի ավելացումը կարող է ազդեցություն ունենալ նաև սոցիալական ոլորտի վրա՝ հանգեցնելով սովորական քաղաքացիների գնողունակության նվազմանը և աղքատացմանը, քանի որ երբ հարկերն աճում են՝ առանց եկամուտների համապատասխան աճի, մարդիկ ստիպված են նվազեցնել իրենց ծախսերը հիմնական ապրանքների և ծառայությունների վրա, ինչպիսիք են սնունդը, հագուստը, կրթությունը, առողջապահությունը։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Մենք կհաստատենք խաղաղություն՝ առանց զիջումների և վերջ կդնենք Հայաստանում քաղաքական հետապնդումներին․ Արամ ՎարդևանյանՍիբիրյա՞ն, թե՞ չինական. ինչպես անիսոնի համով խմիչքները դարձան տարածված. «Փաստ»Ժամանակ առ ժամանակ սպասվում է անձրև. օդի ջերմաստիճանը 3-5 աստիճանով կնվազի Ալիևյան սահմանադրության պահանջը գալիս է Ադրբեջանից և իրական սպառնալիք է մեր անկախությանը․ Գառնիկ ԴավթյանԴեկտեմբերի 3-ին նախատեսված է հանդիպում Պուտինի հետ. Փաշինյան Սա ալիևյան խաղաղություն չէ, սա ալիևյան սահմանադրություն է․ Լենա ՄաթևոսյանԴասագրքերը մինչև աշակերտին հասնելը պարտադիր պետք է փորձաքննության ենթարկվեն. Ատոմ ՄխիթարյանԵրեք օր, բազմաթիվ նոր տան պատմություններ․ Ամիօ բանկը՝ «Տուն էքսպո»-ում ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (19 նոյեմբերի). Պելեի 1000-րդ գոլը, առաջին խաղալիք երկաթուղին, 71 միլիոն դոլարանոց նկարը. «Փաստ»Մենք դեռ սպասում ենք, որ Հայաստանը բացահայտի ավելի քան 200 զանգվածային գերեզմшնի տեղակայման վայրերը. Հաջիև Հինգ տարեկան աղջիկը պատահաբար կրակել է իր երեք տարեկան քրոջ վրաՀովհաննես Հովհաննիսյանը ևս 5 տարի կշարունակի լինել ԵՊՀ ռեկտոր ՀՀՄԱ-ն ներդնում է կայուն զարգացման միասնական ստանդարտ, որը կգնահատի Հայաստանի մետաղական հանքերի աշխատանքը․ Վարդան Ջհանյան Օմանի ափերի մոտ՝ Հորմուզի նեղուցում, տանկերը հարձակման է ենթարկվել Հայաստանը թուրքական կողմի հետ նախատեսում է երկրորդ կամուրջ կառուցել Մարգարայի հատվածում. Միրզոյան Դասախոսները և ուսանողները պետք է տեր կանգնեն իրենց բուհերին. Լիլիթ ԱրզումանյանԲուդապեշտում «Total Chess» մրցաշարում Հայկ Մարտիրոսյանը հաղթել է Ռապորտին, Լևոն Արոնյանը՝ Մամեդյարովին Թվային դարաշրջանի սրացող «համավարակը». ի՞նչ վտանգներով է հղի էկրանների առջև չափից ավելի երկար ժամանակ անցկացնելը. «Փաստ»Հայաստանը Զարգացման ֆրանսիական գործակալությունից 250 մլն եվրոյի վարկ կներգրավի Պատմությունը կերտում են անհատները․ Մհեր ԱվետիսյանՄեկնարկել է Սի Ծինփին-Դոնալդ Թրամփ հանդիպումը Ծերության տարիներին պետությունը չպետք է հարկի նրա համեստ բնակարանը․ Հրայր ԿամենդատյանԽնդիր ենք դրել մեր առաջ, որ 2029 թվականին ունենանք ԵՄ-ի հետ վիզաների ազատականացում. Փաշինյան Ընդդիմությունը մեծ ռիսկեր է տեսնում, իշխանությունը հակադարձում է. «Փաստ»Դուք չեք կարողանում կառավարել այս երկիրը, ձեր գործընկեր Ալիևն էլ չի կարող կառավարել Հայաստանը․ Նարեկ ԿարապետյանԱրևիկ գյուղում 25-ամյա տղամարդը «Տիր» հրացանnվ պատահաբար վիրավnրել է կնոջ 24-ամյա եղբորը. վերջինս մահшցել է Կինը հետույքի վիրահատությունից հետո կոմայի մեջ է ընկել և մահացելՁեր ստեղծածը թղթե տնակ է՝ գունազարդված ու գեղեցիկ փաթեթավորված․ ադրբեջանցnւ անխոչընդոտ անցումն ու բանակում շարունակվող մահվшն ելքերը՝ վկա. Տիգրան Աբրահամյան Հիշե՛ք, ոչ մի քաղաքական իշխանություն հավերժ չէ․ ժողովրդին միայն զիջումներ առաջարկող իշխանության օրերն էլ հաշված են․ Անդրանիկ Գևորգյան«Փորձում ենք ուժեղ լինել, Վոլոդյաս այդպես կցանկանար». Վոլոդյա Մխիթարյանն անմահացել է նոյեմբերի 9-ին Քարվաճառում. «Փաստ»Երազ է տեսել ու սպանել մարդուն Մեզ շրջապատող տարածաշրջաններն այնուհանդերձ պատրաստվում են նոր բախումների․ Արտակ ԶաքարյանՏարադրամի փոխարժեքները նոյեմբերի 19-ին Լավ լուր՝ կենսաթոշակառուների համար․ հետվճարների գործընթացը մեկնարկել է Խաղաղության պատրանքը և ուժի գործոնն առաջ մղող միջազգային իրավիճակը. «Փաստ»Փոփոխություններ դեպի մի շարք երկրներ արտահանումների մասով արտոնությունների ծրագրում. «Փաստ»Հարձակում Ղրիմի կամրջի վրա. երթևեկությունը կրկին դադարեցվել է «Փորձում է «շպագատ» իջնել, բայց չի կարողանալու, իսկ արդյունքում միակ տուժողը մեր ժողովուրդն է լինելու». «Փաստ»Թրամփը մեղադրել է Օբամային Ռուսաստանի և Չինաստանի միջև մերձեցման համար Սոթքի զորամասում պայմանագրային զինծառայող է մահացելԱյսօրվա դրությամբ Հայաստանում ցերեկվա տևողությունը հունիսի 21-ի համեմատ կրճատվել է 5 ժամ 11 րոպեով. Սուրենյան Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է Հավերժական «համեղ գործընկերները». ինչպես են դառնում իշխանությունների «սիրելին». «Փաստ»Ինչո՞ւ է Հայ առաքելական եկեղեցին գործող իշխանության գլխավոր թիրախը. «Փաստ»Ընդդիմադիրների ամենօրյա «կենցաղը»՝ դատարաններից մինչև կալանավայրեր. ինչպե՞ս սահմանափակել կալանքի համատարած կիրառումը. «Փաստ»Նոր աշխարհակարգի շեմին. ի՞նչ է սպասվում Հայաստանին ազդեցության գոտիների վերաբաժանման պայմաններում. «Փաստ»Արտահերթի ուրվականը. ընդդիմությունը փակում է սահմանադրական գործարքի դուռը. «Փաստ»Ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուԲյուրականում հայտնաբերվել է տուֆի ապօրինի արդյունահանման դեպքԳազայում սպանվել է ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական թևի երկու հրամանատար