«Կա­ռա­վա­րու­թյունն իրա­կա­նու­թյու­նից կտրված տնտե­սա­կան օրա­կար­գեր է բե­րում»

Տնտեսագետ Սուրեն Պարսյանը հիշում է՝ նախորդ տարի, երբ կառավարությունը հաստատեց եկամտային հարկի համահարթեցման քաղաքականությունը, խոստացել էր, որ գույքահարկի նոր համակարգի հիմքում կդիտարկվի սոցիալական արդարության հարցը: Նշենք, որ կառավարությունը հավանություն է տվել Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններին, որով նախատեսվում են գույքահարկի դրույքաչափերի փոփոխություններ:

«Գույքահարկի համակարգի վերանայումն անհրաժեշտ էր: Այդ մասին վկայում էին նաև միջազգային ու տեղական հետազոտությունները: Բայց կառավարության բերած նախագիծը որևէ ձևով չի արդարացնում դղյակի տերերին հարկելու գաղափարը, քանի որ այդպիսի թանկարժեք գույք ունեցողներին հարկելուն զուգահեռ չի կարելի լրացուցիչ հարկային բեռ դնել կարիքավորների վրա: 

Ներկայումս մինչև 3 մլն դրամ կադաստրային արժեք ունեցող բնակարանների դեպքում գույքահարկը զրո է, իսկ առաջարկվող մոդելի համաձայն՝ մինչ 10 մլն դրամ արժողության տների դեպքում տարվա կտրվածքով գույքահարկը մոտ 50 հազար դրամ է դառնալու: 

Բնականաբար, 50 հազար դրամը սոցիալապես խոցելի խմբերի համար մեծ գումար է հատկապես այն դեպքում, երբ նրանք տարիներ շարունակ այդ գումարը չեն վճարել: Բացի դրանից, այդ չնչին գումարը որևէ ձևով չի կարողանալու բյուջեն լցնելու մեծ էֆեկտ ապահովել, մինչդեռ հարկային վարչարարության մասով բավականին լուրջ խնդիրներ են առաջանալու. այդ մարդկանցից գույքահարկը գանձելու համար պետությունը ստիպված է լինելու ավելի մեծ գումարներ ծախսել: 

Ընդհանուր առմամբ, առաջարկվող մոդելն արդարացված չէ: Այն խաթարում է թե՛ սոցիալական արդարության, թե՛ չհարկման շեմի գաղափարը, որն այս կառավարությունը չի ընդունում: 

Բացի այդ, մի հանգամանք էլ կա, համաձայն որի, կադաստրն է որոշում շուկայական արժեքը և, ըստ էության, գույքահարկ է վճարվելու այդ արժեքի համապատասխան: 

Այդ առումով նշեմ, որ այս պահի դրությամբ կադաստրը չունի նման կարողություններ, հմտություններ, չունի նաև նման վստահություն, որը թույլ կտա այսպիսի փոփոխությունը միանգամից ու ամբողջ ծավալով իրականացնել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց տնտեսագետը:

Կառավարության առաջ քաշած հարցերը, որոնց թվում նաև համընդհանուր հարկման ինստիտուտի ներդրման ցանկությունն է, Սուրեն Պարսյանն այս փուլում առաջնահերթ չի համարում:

«Ակնհայտ է, որ կառավարությունն իրականությունից կտրված տնտեսական օրակարգեր է բերում, ինչի արդյունքում որևիցե կերպ չի կասեցվելու, չի մեղմանալու և չի վերանալու այս տարվա տնտեսական ճգնաժամի ազդեցությունը: 

Սրանք առաջնահերթ հարցեր չեն այս պահի դրությամբ. 2020-ը մեր տնտեսության համար բավականին ճգնաժամային տարի է, ինչի մասին արդեն վկայում են մարտ ամսվա տվյալները: 

Մենք դեռ ճգնաժամի սկզբում ենք և պետք է մտածենք ռեսուրսներն առավել արդյունավետ օգտագործելու, հարկային եկամուտներն ավելացնելու մասին: Գույքահարկի մասով բարեփոխումներն այս պահին ժամանակավրեպ են: Հաշվի առնենք նաև այն, որ ճգնաժամի ժամանակ գույքի գները նվազում են, քանի որ շատերը ստիպված են լինում իրենց գրավադրված գույքը վաճառել վարկային պարտավորությունները կամ պարտքերը վճարելու համար: 

Այս փուլում գույքի գների նվազում է սպասվում, և գույքահարկի փոփոխությունը կարող է նպաստել, որ գներն ավելի արագ նվազեն: 

Մեկ կարևոր խնդիր էլ կա. բազմաթիվ քաղաքացիներ կան, որոնք իրենց երկար տարիների վաստակի համար կենտրոնում ժամանակին բնակարաններ են ստացել, որոնց արժեքը բավականին բարձր է: 3-4 սենյականոց բնակարանների գները կենտրոնում կարող են 200-300 հազար դոլարի հասնել: 

Նրանք ևս պարտադրված են լինելու ավելի քան 4 անգամ բարձր գույքահարկ վճարել այն դեպքում, երբ նման եկամուտներ ու ֆինանսավորման աղբյուրներ չունեն: Նրանց «մեղքն» այն է, որ խորհրդային շրջանում կամ իրենց ծնողներից կենտրոնում բնակարան են ստացել»,-հավելեց մեր զրուցակիցը:

Ինչ վերաբերում է համընդհանուր հայտարարագրման ինստիտուտին, Ս. Պարսյանը մի քանի խնդիր մատնանշեց՝ շեշտելով, որ այս պահին պատրաստ չենք այդ ինստիտուտի ներդրմանը. «Ավելին՝ նման կարևոր բարեփոխում իրականացնելու համար պետք է նախ հասարակությանը պատրաստել, բացի այդ, ֆինանսատնտեսական համակարգը ևս պետք է պատրաստ լինի դրան: 

Միանշանակ է, որ վաղ թե ուշ պետք է գնանք հայտարարագրման այդ համակարգին, բայց կառավարությունն այս պահին պատրաստ չէ նման բարեփոխման, և դարձյալ իրականությունից կտրված օրակարգի կետ է առաջ քաշվում: 

Պարզապես հանրային ուշադրությունը կենտրոնացնում է այս առաջարկի վրա, երբ դրա կարիքն այս պահին ուղղակի չկա: Եթե իսկապես կառավարությունն ուզում է հայտարարագրման ինստիտուտ ներդնել, ապա շատ կարևոր եմ համարում, որ հայտարարագրման դեպքում ևս չհարկման շեմ լինի, ինչը մեր քաղաքացիներին թույլ կտա այդ իրավիճակն ավելի անցնցում անցնել: 

Մեր քաղաքացիներից շատերը կողմնակի եկամուտներ ունեն: Օրինակ են նվիրատվությունները, դրսից ստացվող տրանսֆերտները, որոնք որևէ տեղ չեն ֆիքսվում: Եվ հիմա այդ հայտարարագրման ինստիտուտի ներդրման արդյունքում դրանք կդիտարկվեն որպես եկամուտ ու կհարկվեն: 

Շատ երկրներում, օրինակ՝ ԱՄՆ-ում, չհարկման շեմ կա նաև նշված դեպքերի համար: Ենթադրենք, տարվա կտրվածքով 21 հազար դոլար չհարկման շեմ է նախատեսված, և միայն 21 հազար դոլարից ավելի եկամուտ հայտարարագրելու դեպքում են հարկ վճարում: 

Այս ամենը պետք է հաշվի առնել, մշակել ու նոր իրականացնել, եթե ուզում ենք, այնուամենայնիվ, համընդհանուր հայտարարագրման ուղղությամբ գնալ: 

Բայց, այդուհանդերձ, այն չի կարելի իրականացնել միանգամից: Պետք է փուլային լինի, ինչը թույլ կտա առկա թերությունները շտկել»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ