Արտաքին քաղաքականությունը՝ անդամալույծի կարգավիճակում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը մեծապես կաղում է։ Փաշինյանն ու իր թիմը այդպես էլ չհասկացան, թե ինչ են դիվանագիտությունն ու արտաքին հարաբերությունները։ Նրանք միշտ էլ գործունեության այս ուղղություններից կիլոմետրերով հեռու են եղել։ Նույնիսկ ընդդիմադիր եղած ժամանակ Փաշինյանը երբեք խորհրդարանական դիվանագիտության մեջ ներգրավված չի եղել։ Այսօր արտաքին ճակատում Հայաստանի մի պարտությունը հետևում է մյուսին։ Ի վիճակի չենք մեր շահերն առաջ տանել ինչպես գործընկերների հետ հարաբերություններում, այնպես էլ միջազգային հարթակներում։ Միակ գործը, որ իշխանություններն անթերի կատարում են, հակառակորդի պահանջները լեգիտիմացնելն է։

Այդ է պատճառը, որ ադրբեջանական ՀԿ-ներն արդեն նամակ են գրում ՀՀ վարչապետին՝ պահանջելով դադարեցնել ՀՀ-ում հանքարդյունաբերությունը, քանի որ այն վնասում է շրջակա միջավայրին։ Իսկ մինչ այդ Ադրբեջանը հաջողացնում է իրագործել իր հանցագործությունները, ապա միջազգային արենայում արդարացնել այդ քայլերը։ Ու եթե այսպես շարունակվի, ապա հակառակորդի միջամտությունը մեր ներքին գործերին այնքան կխորանա, որ մի օր էլ Բաքվից կթելադրեն, թե հայությունն ընդհանրապես ինչպես ապրի, իսկ Փաշինյանն էլ կրկին կգա խորհրդարան ու կարդարացնի ադրբեջանական նկրտումներն՝ ասելով, թե մինչև իր իշխանության գալը նախկիններն ամեն ինչ արդեն իսկ հանձնել էին և այլն։

Բաքուն բոլոր հնարավոր հարթակներն օգտագործում է Հայաստանի նկատմամբ իր հավակնությունները հարթելու համար՝ սկսած թյուրքախոս պետությունների կազմակերպությունից, վերջացրած Չմիավորման երկրների շարժումով։ Չմիավորման երկրների շարժման հարթակն Ադրբեջանը նույնիսկ օգտագործեց ինչպես հակահայկական, այնպես էլ հակաֆրանսիական քարոզչություն իրականացնելու համար։ Հիմա էլ Ադրբեջանը հավակնություններ է ներկայացնում լիովին նոր միջազգային ակումբ՝ Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն (ՕՊԵԿ) մուտք գործելու համար։ Փաստացի լինելով հանցագործ ու բռնապետական երկիր՝ Ադրբեջանն ինչքան հնարավոր միջազգային հարթակ կա, բոլորից օգտվում է, իսկ Հայաստանը նույնիսկ ի վիճակի չէ իր շահերն առաջ տանել այն միջազգային հարթակներում, որոնց անդամակցում է։

Օրինակ՝ Հայաստանը, ենթարկվելով ռազմական ագրեսիայի, ոչ մի կերպ չկարողացավ օգտագործել ՀԱՊԿ-ի հարթակը Ադրբեջանին զսպելու համար։ Իսկ ԵՄ-ն դիտորդներ է ուղարկել Հայաստան, սակայն դրա համար չկա պայմանագրային հիմք, ու անհասկանալի է, թե ընդհանրապես ինչ է ներառում այդ դիտորդների լիազորությունների շրջանակը։ Հարցական է՝ իրենք եկել են ՀՀ անվտանգության համար կոնկրետ խնդիր լուծելո՞ւ, թե՞ իրականում ռուսական զորքերի տեղաշարժին հետևելու։ Հայաստանը անհրաժեշտ քայլեր չի ձեռնարկում նաև հարևան Իրանի հետ համագործակցությունը անվտանգային ոլորտում խորացնելու համար այն դեպքում, երբ իրանական կողմը հստակ ուղերձներ է հղում, որ իրենք կտրականապես դեմ են, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» բացմանը ու կողմ են Հայաստանի հետ համագործակցության խորացմանը։

Շատ է խոսվում նաև Հյուսիս-Հարավ միջանցքի ու դրա շրջանակներում Իրանի և Հնդկաստանի հետ փոխգործակցությունը խորացնելու մասին։ Բայց այդ գործընթացը ինչպես խորհրդակցություններով սկսվում է, այնպես էլ խորհրդակցություններով ավարտվում է։ Գործակցության անհրաժեշտ միջազգային ձևաչափ չի գործում նաև Կիպրոսի ու Հունաստանի հետ համագործակցությունը խորացնելու ուղղությամբ՝ մանավանդ այն դեպքում, երբ այդ երկրներին սպառնում է Թուրքիան։ Մյուս կողմից էլ՝ Հայաստանն ունի հաղթաթղթեր, որոնք չի կիրառում։ Օրինակ՝ Լաչինի միջանցքը բացելու վերաբերյալ Հաագայի դատարանի որոշումից հետո հարցը կարող էր դրվել ՄԱԿ ԱԽ-ի քննարկմանը, որպեսզի համապատասխան բանաձև ընդունվեր, բայց ՀՀ իշխանությունները քայլեր չեն ձեռնարկում այդ ուղղությամբ, քանի որ վստահ չեն, թե իրենք կարող են հաջողության հասնել՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ինչ իրենք ձեռնարկում են, Ադրբեջանն է օգտվում։

Շատերը կարող են նշել, թե Ալիևն արտաքին աշխարհում Ադրբեջանի շահերն առաջ մղելու համար օգտագործում է արտահանվող էներգակիրների գործոնը և ահռելի գումարներ է ծախսում, բայց այդ դեպքում էլ Հայաստանը կարող է օգտագործել հայկական սփյուռքի ներուժը, ինչը շատ դեպքերում կարող է անգամ առավելություն տալ հայկական կողմին։ Սփյուռքի հետ անհրաժեշտ աշխատանքներ չեն տարվում, իսկ սփյուռքի հարցերով գլխավոր հանձնակատարի գրասենյակն էլ վերածվել է տուրիստական գործակալության։ Մեծ հաշվով, տպավորություն է, թե իշխանությունների հոգը չէ, որ Հայաստանը կորցրել է իր միջազգային հեղինակությունը, կարևորն այն է, որ իրենք դեռևս իշխանության են:

Կարճ ասած՝ Փաշինյանն ու իր թիմակիցները եկել են միայն պաշտոնները վայելելու, այլ ոչ թե պետության շահերի համար աշխատելու։ Նրանց ամենից շատ հետաքրքրում է այն, որ պարգևավճարները և գործուղումներն անպակաս լինեն, իրենք էլ հանգիստ քամուն տան հանրային միջոցները։ Իսկ պետության թուլացումն ու քայքայումը նրանց քիչ է հուզում, քանի որ այդ երևույթները միշտ էլ կարելի է գցել նախկինների գրպանը։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում