Տնտեսական աճը վերականգնելու նախադրյալներ կան

Մի քանի օր առաջ պարզ դարձավ, որ տասը ամիսների կտրվածքով տնտեսության ակտիվության ցուցանիշը գրանցել է 100,4% ցուցանիշ, կամ այլ խոսքերով, տնտեսության ակտիվությունը աճել է ընդամենը 0,4%–ով, իսկ հոկտեմբերին տնտեսական ակտիվությունը սեպտեմբերի համեմատ գրանցել էր 18,7% անկում: Հոկտեմբերյան անկումը բացասաբար ազդեց տնտեսության համարյա բոլոր ճյուղերի վրա, որն էլ ճնշող ազդեցություն ունեցավ ընդհանրապես հունվար–հոկտեմբեր ժամանակահատվածի ցուցանիշների վրա: 

Այն, որ հուլիսից սկսած անկումային փուլ է սկսվում մեր տնտեսության համար՝ ակնհայտ էր: Թեև, վարչապետի փոփոխությունը որոշակի դրական սպասելիքներ առաջացրեց հասարակության և գործարար շրջանակների մոտ, սակայն, անկումային իներցիան այնքան ակնհայտ էր, որ նույնիսկ այդ սպասելիքները չկարողացան դիմակայել հոկտեմբերյան անկմանը: 

Հունվար–հոկտեմբերի կտրվածքով շինարարության անկմանը միացավ նաև գյուղատնտեսությունը, սակայն դեռևս դրական են արդյունաբերության և ծառայությունների ցուցանիշները: Բացասական վիճակագրական ֆոնի վրա դրական է արտահանման 19,8% աճը, մի փոքր մխիթարական է նաև ներմուծման 99,7% գրանցված արդյունքը, ինչը նշանակում է, որ այն համարյա հասել է նախորդ տարվա ցուցանիշին: 

Դա պայմանավորված է նաև հոկտեմբերի ներմուծման ծավալների 4,8% աճով՝ սեպտեմբերի համեմատ: Սակայն, չմոռանանք նաև, որ նախորդ տարի նույնպես 26,5%–ով նվազել էին ներմուծման ծավալները 2014 թ.–ի համեմատ, ինչպես նաև առևտրի ծավալները՝ 8%–ով և այս տեսակետից դեռևս ներմուծման, ինչպես նաև առևտրի մակարդակները մտահոգիչ են:

Թեև արդյունաբերությունը հոկտեմբերին սեպտեմբերի նկատմամբ նույնպես 2,5% անկում էր գրանցել, սակայն հունվար–հոկտեմբերի կտրվածքով նախորդ ժամանակահատվածի համեմատ դեռևս ունենք արդյունաբերության 6,5% աճ, իսկ հոկտեմբերը նախորդ հոկտեմբերի համեմատ ունեցել է՝ 2,4%: Տեսնենք, թե որ ճյուղերն են դեռևս ապահովում արդյունաբերության աճը:

Արդյունաբերության կառուցվածքում ամենամեծ տեսակարար կշիռ ունեցող ճյուղերից աճին նպաստել են՝ հանքագործությունը՝ 12% աճով, սննդամթերքների արտադրությունը՝ 1% աճով, խմիչքների արտադրությունը՝ 6,5% աճով և ծխախոտային արտադրատեսակների արտադրությունը՝ 22% աճով: Սակայն, հենց այս ճյուղերից մի քանիսում արդեն նկատվում են աճի տեմպերի դանդաղում, որը ակնհայտ երևում է նախորդ ամիսների ցուցանիշների նկատմամբ համեմատելուց: Բացասական է հատկապես էլեկտրաէներգիայի արտադրության 6,3% նվազումը, ինչը նաև բնակչության գնողունակության և տնտեսության ակտիվության մակարդակի թուլացման լավագույն ցուցիչն է:

Իսկ ծառայությունների 7,7% աճը ամենամեծ կշիռ ունեցող ոլորտներից հիմնականում պայմանավորված է. զվարճությունների և հանգստի ծառայությունների 28,1% աճով, տրանսպորտի ծառայությունների 23,1% աճով և ֆինանսական և ապահովագրական ծառայությունների՝ 2,2% աճով: Ծառայություններ իրականացնող այլ խոշորագույն ոլորտներից տեղեկատվությունը և կապը, ինչպես նաև կացության և հանրային սննդի կազմակերպումը ունեն յուրաքանչյուրը մեկական տոկոս անկում: Սակայն, կրկին բացասական է այն, որ ծառայությունների ոլորտը նույնպես հոկտեմբերին սեպտեմբերի համեմատ գրանցել է 3% անկում:

Ինչ վերաբերում է շինարարության մոտ 10% անկմանը, ապա այստեղ ծավալների նվազման հիմնական «մեղավորներն» են՝ պետական բյուջեի կողմից մոտ 28%–ով կրճատումը, բնակչության կողմից 8%–ով կրճատումը և հատկապես կազմակերպությունների կողմից՝ 12%–ով շինարարական աշխատանքների կրճատումը:
Իսկ գյուղատնտեսության անկումը պայմանավորված է եղել բուսաբուծության 13% անկումով, այն դեպքում, երբ անասնաբուծությունը գրանցել է 4% աճ: Արդյունքում, գյուղատնտեսությունը՝ ձկնորսության և ձկնաբուծության հետ միասին ունեցել է 7% անկում:

Համառոտ ներկայացվեց, թե տնտեսության որ հիմնական ոլորտների և ճյուղերի հաշվին է հունվար–հոկտեմբեր ժամանակահատվածի ընթացքում գրանցվել աճ: Մնացած ճյուղերում և ենթաճյուղերում իրավիճակը, կարելի է ասել, անկումային է կամ ճահճացված: 

Անշուշտ, միայն դրական սպասումները քիչ էին այս անկումը կանգնեցնելու համար: Բնական գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագների իջեցումը կգործի հունվարից և փետրվարից, մաքսային սահմանին «հսկիչ գներից» հրաժարումը որոշակի արդյունքներ տալիս է, պղնձի գների մոտ 1000 դոլարով աճը միայն վերջին մեկ ամսվա ընթացքում, գալիք տարի շինարարական խոշոր ծրագրերի իրականացումը, էներգետիկ ոլորտում բարեփոխումները (ինչպես, օրինակ, Կառավարության կողմից ընդունված փոքր հզորությամբ ինքնավար արևային կայանների տեղադրման համար բարենպաստ պայմանների ստեղծումը) և այլ բազմաթիվ քայլեր, թեկուզև ոչ մեծ, սակայն հույս են տալիս, որ գալիք տարվա գոնե 2–րդ եռամսյակից անկումային միտումները կդադարեն և տնտեսական ցուցանիշները մեծ աճ կունենան:

Նունե Սարգսյան