Փա­շի­նյան-Ալիև. սպաս­ված հան­դի­պում՝ կան­խա­տե­սե­լի ար­դյուն­քով

Հայաստանում չափազանցված սպասում կար Նիկոլ Փաշինյան-Իլհամ Ալիև հանդիպումից։ Թերևս դրա պատճառն այն էր, որ հեղափոխությունից հետո Հայաստանի ղեկավարն առաջին անգամ էր պաշտոնական հանդիպում ունենում Ադրբեջանի իր գործընկերոջ հետ։ Չնայած այս պարագայում «առաջին անգամ» ու «պաշտոնական հանդիպում» ձևակերպումները փոքր-ինչ չափազանցված են. Փաշինյանն ու Ալիևը երեկ հանդիպել են չորրորդ անգամ, և ուշագրավ է այն հանգամանքը, որ օրինակ՝ Դուշանբեում, ոչ պաշտոնական կամ չպլանավորված հանդիպման ժամանակ նրանք պայմանավորվել էին առաջնագծում կայունությունը պահպանելու շուրջ։ Այս պայմանավորվածությունները տարբեր մեկնաբանությունների տեղիք տվեցին ու ստացան «վերելակային դիվանագիտություն» անունը։

Մյուս կողմից՝ Նիկոլ Փաշինյանը հնարավորինս ցրել էր երեկվա հանդիպման շուրջ խորհրդավորությունը, համենայն դեպս՝ հասկացրել էր, որ Վիեննայի հանդիպումից պետք չէ ունենալ չափազանցված սպասելիքներ։ Նիկոլ Փաշինյանը մարտի 27-ին Ազգային ժողովում հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի նախագահի հետ հանդիպմանը մտքեր են փոխանակելու Արցախը ԼՂ հակամարտության կարգավորման բանակցություններում ներգրավելու շուրջ։ Վարչապետը նշել էր, որ առնվազն սկզբնական փուլում այդ հանդիպումները չպետք է կոնկրետ օրակարգ ունենան, պետք է լինի հարցերի լայն շրջանակ և պետք է մտքեր փոխանակեն տարբեր հարցերի վերաբերյալ։ Անկախ այն հանգամանքից, թե ինչ օրակարգով էր Վիեննա մեկնել Ալիևը, ակնհայտ է, որ կողմերի դիրքորոշումները բանակցային գործընթացի մեթոդաբանության ու բովանդակության հարցերում այնքան հակադիր են, որ Ավստրիայի մայրաքաղաքում հնարավոր չէր ակնկալել ինչ-որ բեկում կամ որակական առաջընթաց կարգավորման գործընթացում։ Ավելորդ չէ նշել, որ Վիեննայի հանդիպմանն ընդառաջ, ըստ էության, մասամբ չեղարկվեցին, այսպես կոչված, «վերելակային դիվանագիտության» արդյունքում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, որովհետև Բաքուն ակնհայտորեն տուրք տվեց իր հին ձեռագրին՝ առաջնագծում սադրելով իրավիճակը։ Ի դեպ, միջազգային բոլոր հեղինակավոր փորձագետները միակարծիք էին այն հարցում, որ Վիեննայի հանդիպումից պետք չէ ակնկալել կոնկրետ արդյունքներ, նույնիսկ՝ պայմանավորվածություններ։

Խորքային առումով՝ Հայաստանում տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխությունը նոր իրավիճակ է ստեղծել տարածաշրջանում ու նաև՝ կարգավորման գործընթացում, խնդիրն այն է, սակայն, որ նոր իրավիճակը տարբեր ընկալումներ ունի երկու մայրաքաղաքներում։ Եթե Երևանում մտածում են հեղափոխության արդյունքները կարգավորման գործընթացում կապիտալացնելու մասին ու այդ համատեքստում հետամուտ են բանակցային գործընթացում Արցախի մասնակցությունը վերականգնելու հարցում, ապա Բաքվում թյուրիմացաբար կարծում են, որ թավշյա հեղափոխությունը թուլացրել է մեր երկրի իմունիտետը։ Նման ոչ ադեկվատ արձագանքը բնորոշ է ավտորիտար ռեժիմներին, ու հիմնականում դա է պատճառը, որ վերջին օրերին Բաքվում նկատվում է շեշտադրումների որոշակի խմբագրում։ 

Նման տարբեր ընկալումները չեն կարող նպաստել բանակցային գործընթացի առաջընթացին, մանավանդ, որ դրանում ճգնաժամն առաջացել է ամենևին էլ ոչ Հայաստանում տեղի ունեցած հեղափոխությունից հետո։ 2016-ի ապրիլ յան պատերազմից հետո բանակցային գործընթացն, ըստ էության, կանգ էր առել ու Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանն ու Ադրբեջանի նրա գործընկեր Իլհամ Ալիևը հանդիպել էին ընդամենը մեկ անգամ՝ 2017-ի նոյեմբերին, Ժնևում։

Ինչ վերաբերում է Վիեննային, ապա հանդիպման նախապատրաստության նպատակով մարտի 28-ին կայացել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի, Մինսկի խմբի համանախագահներ Իգոր Պոպովի, Ստեֆան Վիսկոնտիի, Էնդրյու Շոֆերի և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ Անջեյ Կասպրշիկի հանդիպումը, ապա նաև՝ շփումներ Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովի հետ: Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջին դեմքերի բանակցությունները՝ ընդլայնված կազմով, ապա առանձնազրույցի տեսքով, տեղի են ունեցել երեկ՝ Վիեննայի «Բրիստոլ» հյուրանոցում։ Երկու երկրների ղեկավարների մոտ երկժամյա առանձնազրույցից հետո հանդիպումը դարձյալ շարունակվել է արտգործնախարարների ու Մինսկի խմբի համանախագահների մասնակցությամբ։ Նիկոլ Փաշինյանի և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հանդիպումը տևել է ընդհանուր 3 ժամ 15 րոպե: Բանակցություններից հետո պետությունների ղեկավարները հեռացել են՝ չպատասխանելով լրագրողների հարցերին։ Իսկ մնացյալ հայտարարությունները կարելի է համարել «հերթապահ» ժանրից:

Առայժմ վաղ է խոսել երեկվա հանդիպման կոնկրետ արդյունքների մասին, սակայն ակնհայտ է, որ ստեղծված համատեքստում հնարավոր չէ մեծ ակնկալիքներ ունենալ բանակցային գործընթացի այս հանգրվանից։ Պաշտոնական տեքստերն առայժմ բավականին զուսպ են ու թերևս առաջիկա օրերին կարելի է ընդհանուր պատկերացում կազմել Փաշինյան-Ալիև հանդիպման մասին՝ հետևելով դիվանագիտական աղբյուրներից սպասվող արտահոսքերին։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ