Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի սեն­սա­ցի­ոն հայ­տա­րա­րու­թյու­նը. նա խորհր­դա­րա­նը հա­մա­րում է ան­գոր­ծու­նա՞կ

Խորհրդարանի ու կառավարության հարցուպատասխանի ժամանակ, ըստ էության, սենսացիոն հայտարարությամբ է հանդես եկել Նիկոլ Փաշինյանը։ Վարչապետը փորձել է հիմնավորել, թե ինչու այս պահին պետք չէ հրաժարվել սուպերվարչապետական համակարգից, ու շեշտել է, որ խորհրդարանական Հայաստանի Ազգային ժողովն այսօր ամբողջովին չի օգտվում իրեն վերապահված բոլոր լիազորություններից. «Իմ տրամաբանությամբ՝ ԱԺ-ում գոնե մի 5-6 քննիչ հանձնաժողով պետք է ստեղծված լիներ: Ինչո՞ւ չի ստեղծվում, ե՞ս չեմ թողնում: Հիմա եթե մենք վարչապետի լիազորությունները վերցնում ենք, դնում ենք մի ուրիշ տեղ, և դրանք չեն օգտագործվում, դրանից ավելի լա՞վ է լինելու: Նկատի ունեմ՝ այդ լիազորությունները պետք է կիրառող լինի»:

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունն իրապես սենսացիոն է, որովհետև գործող խորհրդարանին նա, ըստ էության, մեղադրել է քաղաքական անգործունակության, ամլության մեջ։ Այն խորհրդարանին, որի խճանկարը պետք է արտացոլեր հեղափոխության քաղաքական հաղթանակը։ Համաձայնեք, որ նման խիստ գնահատական այս խորհրդարանին չեն տվել անգամ այն ընդդիմադիր ուժերը, որոնք դուրս են մնացել ԱԺ-ից։

Առնվազն տարօրինակ է, որ խորհրդարանի քաղաքական ու մասնագիտական որակների մասին նման շեշտադրումներով խոսում է Նիկոլ Փաշինյանը, եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը, որ 132 պատգամավորներից առնվազն 88-ի անունները մանրամասն քննարկվել, համաձայնեցվել են նրա հետ։ Այլ խոսքով՝ Փաշինյանն անուղղակիորեն խոստովանում է, որ հեղափոխության թիմն ունի կադրային լուրջ ճգնաժամ, որովհետև, եթե անգամ խորհրդարանի կազմը չի ձգում քաղաքական այն նշաձողին, որը սահմանել է հեղափոխության առաջնորդը, ապա կարելի է ենթադրել, թե ինչպիսի աղետալի վիճակում է կադրային քաղաքականությունն իշխանության միջին ու ստորին օղակներում։

Մյուս կողմից՝ Նիկոլ Փաշինյանն ակամայից խոստովանում է, որ ճիշտ էին այն քաղաքական ուժերը, որոնք կոնսոլիդացված պնդում էին, որ արտահերթ ընտրությունները պետք է անցկացնել ոչ թե հեղափոխական էյֆորիայի պիկին, երբ հասարակությունն, ըստ էության, զրկված է բովանդակային ընտրության հնարավորությունից, այլ՝ ավելի ուշ, այս տարվա ապրիլ-մայիս ամիսներին, երբ հասարակական տրամադրությունները ենթարկված կլինեն բնական սեգմենտացիայի։ Այն ժամանակ Փաշինյանը հեղափոխական մաքսիմալիզմով մերժեց բոլոր հակափաստարկները, ու Հայաստանն, ըստ էության, ունեցավ մոնոլիտ մի խորհրդարան, որը ձևավորվել է բացառապես մեկ մարդու՝ Նիկոլ Փաշինյանի անձնական վստահության հենքով։ Բնականաբար, նման խորհրդարանը չի կարող ունենալ քաղաքական դիմագիծ, որովհետև, հատկապես քաղաքական մեծամասնությունը, չնչին բացառություններով, բաղկացած է պատգամավորներից, որոնք ոչ միայն չունեն հասարակական նվազագույն ճանաչելիություն, այլ նաև ավտոնոմ վարկանիշ։ 

Խորհրդարանական համակարգերում խորհրդարանն է վերահսկում կառավարությանը, մեզանում գործում է հակառակ տրամաբանությունը, որովհետև ԱԺ-ի մեծամասնությունը ձևավորվել է բացառապես Փաշինյանի քաղաքական ճաշակով ու նրա վարկանիշի հաշվին։ Այս համատեքստում առնվազն տարակուսելի է, որ վարչապետը զարմանում է, թե ինչո՞ւ խորհրդարանը չի կարողանում կատարել իր վերահսկողական գործառույթները։

Սակայն իրավիճակը վտանգավոր է գլոբալ հարթության վրա։ Այսօրվա խորհրդարանը մեծամասնության պատճառով անգործունակ է ոչ միայն քաղաքական ու վերահսկողական առումներով, այլև հեռանկարում կարող է հայտնվել անգամ քաղաքական ապալեգիտիմության սարդոստայնում։ Ինչպես նշեցի՝ խորհրդարանի քաղաքական մեծամասնության լեգիտիմության հիմքում բացառապես Նիկոլ Փաշինյանի բարձր վարկանիշն է, իսկ սա նշանակում է, որ եթե օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ գործոնների պատճառով Փաշինյանի վարկանիշն անկում ապրի, ԱԺ-ն չունի իր քաղաքական լեգիտիմությունը վերականգնելու որևէ ավտոնոմ ռեսուրս ու կամայական փուլից կարող է չարտահայտել հասարակության մեծ մասի քաղաքական տրամադրությունները, համակրությունները։ Սա, իր հերթին, նշանակում է, որ քաղաքական գործընթացների կենտրոնը խորհրդարանից կարող է տեղափոխվել փողոց, ինչը դարձյալ ֆորս-մաժորային զարգացումների ռիսկեր է ծնում։

Սակայն, եթե նույնիսկ ընդունենք, որ գործունեության հինգ տարիների ընթացքում խորհրդարանին հաջողվելու է խուսափել քաղաքական ապալեգիտիմության հեռանկարից, միևնույն է՝ նման որակով այս ԱԺ-ն չի կարողանալու լիարժեքորեն իրացնել իր սահմանադրական լիազորությունները, ինչի հետևանքով մենք, ըստ էության, ունենալու ենք անվերահսկելի կառավարություն՝ գրեթե անսահմանափակ իշխանություն ունեցող վարչապետի գլխավորությամբ։ Նման իրավիճակը մեծ ռիսկեր է ծնում, որ Հայաստանում կարող է վերածնվել ավտորիտար կառավարումն, ինչը չի կարող չանդրադառնալ հաջորդ համապետական ընտրությունների որակի վրա։

Նիկոլ Փաշինյանն անկեղծանում է ու հենց այս մոտիվներով էլ հիմնավորում է սուպերվարչապետական համակարգի պահպանումը. եթե չունենք գործունակ խորհրդարան ու կառավարություն, ապա ո՞ւմ փոխանցի լիազորությունները։ Միայն թե պարզ չէ, թե նման իրավիճակի համար ո՞ւմ է մեղադրում Փաշինյանը։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ