Yerevan, 22.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Օրացույց. անճշտություններ, պատմական շտկումներ, Ամանորի օրերի փոփոխություններ

LIFE

Օրացույցը լատիներեն «сalendarium»-ն է, որը թարգմանվում է որպես «պարտքագրքույկ»: 

Օրացույցի օգնությամբ տեղի է ունենում երկարատև ժամանակահատվածների հաշվարկ, և այդ հաշվարկը հիմնվում է Երկրից դիտարկվող տիեզերական օբյեկտների տեղաշարժերի վրա (օրինակ՝ Լուսնի, Արևի և, իհարկե, բուն Երկրի): 

Ներկայումս օգտագործվող օրացույցում շաբաթը սահմանվում է 7 օր: 

Սակայն ավելի վաղ որոշ օրացույցներ բաժանվում էին ոչ թե շաբաթների, այլ՝ տասնօրյակների: Նման կառուցվածք ընդունված էր Եգիպտոսում և Ֆրանսիայում: 

Իսկ հնդկական մայա ցեղի Հին օրացույցը նախատեսում էր շաբաթներ, որոնք բաղկացած էին 13 կամ 20 օրից: 

Ներկայումս Եվրոպայում ընդունված է մեզ ծանոթ Գրիգորյան օրացույցը, որը բարելավված Հուլիոսյան օրացույցն է, որին էլ նախորդել է հին հռոմեական օրացույցը: 

Բանն այն է, որ առաջին հռոմեական օրացույցը ոչ ճշգրիտ էր, քանի որ հիմնված էր միայն Լուսնի և Արևի շարժման վրա, իսկ ժամանակագրությունը սկսվում էր Հռոմի հիմնադրման օրվանից: 

Հռոմեացիները չափում էին ժամանակը «կոնսուլներով»: Տարվա սկիզբը համընկնում էր ժամանակակից մարտի 1-ին, իսկ տարվա տևողությունը հաշվարկվում էր 304 օր կամ 10 ամիս: Այս օրացույցի առանձնահատկությունն այն էր, որ ձմռան ժամանակահատվածը ընդգրկած էր չհամարակալված և չհաշվարկվող ժամանակահատվածում: 

Այն սկսվում էր տարվա 304-րդ օրվա վերջում և տևում էր մինչև գարնան առաջին օրը: Այս չգրանցված ժամանակահատվածի վերահսկմամբ զբաղվում էին հատուկ քուրմ-հոգևորականները: 

Փաստացի իրականում հենց նրանք էլ թույլ էին տալիս լուրջ անճշտություններ՝ մասամբ կրթության բացակայության և մասամբ էլ այն պատճառով, որ իրենց սեփական շահերն էին հետապնդում: 

Բանն այն է, որ «կալենդի» օրը սովորաբար համարվում էր պարտքեր վերադարձնելու և տոկոսներ վճարելու օր: Այստեղից էլ հենց գալիս է «calendarium» անվանումը: Ժամանակին հռոմեական կայսր Գայ Հուլիոս Կեսարն է օրացույցը կարգի բերել: 

Նա իրականացրել է օրացույցի, այսպես կոչված, «հուլիոսյան» բարեփոխումը: Այս նոր օրացույցի համաձայն, տարին բաղկացած էր 365,25 օրից:

 Այնուամենայնիվ, այս օրացույցում էլ անճշտություն կար, և 128 տարվա ընթացքում սխալանքը տալիս էր 1 օրվա տարբերություն: 

Բացի դա, ճշգրտությունը բարձրացնելու նպատակով յուրաքանչյուր օրացուցային 4 տարին մեկ տարվա տևողությունը նախատեսվում էր 366 օր, ինչը 1 օրով ավելի է, քան ունենում է սովորական տարին: 

Այս և ռազմական, արվեստի ու քաղաքականության բնագավառում այլ նվաճումների համար հուլիս ամիսը կոչվել է վերը նշված մեծ կայսրի անունով: 

Հաջորդ անգամ օրացույցը բարելավվել է աշխարհում քրիստոնեության տարածումից հետո: Նոր օրացույցում որպես ելակետ ընդունվել է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան տարին: 

Այս իրադարձությունը, ինչպես նաև Տիրոջ հարություն առնելը, մտել են Գրիգորյան օրացույց ընդգծված ամսաթվերով: 

Այս օրացույցը կազմված էր այնպես, որ գարնանային գիշերահավասարի օրը միշտ համընկնի մարտի 21-ի հետ (325-րդ տարվա գիշերահավասարի օր, երբ կայացել է Նիկեայի եկեղեցական ժողովը): 

Ժամանակակից Գրիգորյան օրացույցը օգտագործվում է աշխարհի բնակչության մեծ մասի կողմից: Այն ընդունվել է Գրիգորոս պապի կոնդակով 1582 թվականի փետրվարին: Միևնույն ժամանակ, օրացույցը ընդունելիս թույլատրվել է 10 օր բաց թողնել և հոկտեմբերի 4-ից անցնել հոկտեմբերի 15-ը: 

Կաթոլիկ կրոնը ճանաչող բոլոր երկրները ընդունել են այս օրացույցը: Այն ժամանակներում, երբ Ռուսաստանի ցարն էր Վլադիմիրը, ժամանակի հաշվարկում օգտագործվում էր բյուզանդական համակարգը: 

Ընդ որում, ժամանակի հաշվարկը սկսվում էր մարտի 1-ից: Հետագայում նոր տարվա հաշվարկը սկսել են համարել սեպտեմբերի 1-ից: 

Այս որոշումը վերագրվում է Իվան 3-րդ ցարին, և ավելի քան 2 դար Ռուսաստանի բնակիչները Նոր տարին նշում էին սեպտեմբերի 1-ին: 

Հետո Պետրոս 1-ինը Ռուսաստանին բերեց համաեվրոպական ընդունված օրացույցը, և հունվարի 1-ը համարվեց նոր տարվա սկիզբ, իսկ «աշխարհի ստեղծման» 7208 թվականը համարվեց Քրիստոսի ծննդյան 1700-րդ տարին: 

Հայաստանում մինչև Հռոմեական տոմարի անցնելն ընդունված է եղել Հայկական օրացույցը։ Սակայն, ըստ Հովհաննես Սարկավագ Իմաստասերի, մեր թվարկության 122-ին հայերը հարկադրված են եղել ընդունել Գրիգորյան օրացույցը կամ տոմարը, բայց ժամանակավորապես։ 

1317-ին Ադանայի եկեղեցական ժողովը որոշել է հրաժարվել Հայկական օրացույցից եւ ընդունել Հուլ յան (Հուլիոս Կեսարի անունով) օրացույցը, սակայն այդ որոշումն այդպես էլ չի իրագործվել։ Հռոմն ամեն կերպ ձգտել է, որ հայերի մեջ կիրառվի Գրիգորյան օրացույցը։ 

Այդ նպատակով Հռոմի պապի կարգադրությամբ 1584-ին հայերեն է թարգմանվել այդ օրացույցը պարզաբանող աշխատություն, որպեսզի այն հասկանալի լինի եւ տարածվի հայերի մեջ։ 

Սակայն դա էլ արդյունք չի տվել։ Նոր օրացույցին անցնելուն խանգարել են Հայկական օրացույցի առավելությունները Գրիգորյանի նկատմամբ՝ ամիսների հավասար տևողությունը, ամսանունների նպատակահարմարությունը եւ այլն։ 

Խանգարել է նաեւ տարբեր երկրներում հայերի ցրված լինելու հանգամանքը։

Հետագա դարերում Հայկական եւ Գրիգորյան օրացույցներն սկսել են աստիճանաբար մերձենալ եւ կիրառվել զուգահեռաբար։ 

Համեմատաբար ուշ ժամանակներում որոշ մատենագիրներ իրենց երկերում երկու օրացույցներն էլ օգտագործում են հավասարապես, նույնիսկ հանդիպում են այնպիսի դեպքեր, երբ, ասենք, տարին նշվում է Գրիգորյան, իսկ ամիսն ու ամսաթիվը՝ Հայկական օրացույցով։ 

Հայաստանում Գրիգորյան օրացույցը պաշտոնապես ընդունվել է 1920-ից՝ խորհրդային կարգերի հաստատման օրվանից։ 

Հայ եկեղեցին նույնպես պաշտոնապես այն ընդունել է 1923-ից, սակայն դրանից հետո էլ կան եկեղեցական եւ սփյուռքահայ որոշ հրատարակություններ, որտեղ տարեթվերը նշվում են և՛ Հայկական, և՛ Գրիգորյան տոմարով։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

Digital Solutions in the Foreign Exchange Market: IDBank and Rate.Trading at DigiTec 2026Digital Solutions in One Ecosystem: IDBank at DigiTec 2026Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across Armenia