Լոլիկի պաշարների սպասվող դեֆիցիտը կարող է հանգեցնել «կեղծ» արտադրանքի ներմուծման

Վերջերս հրապարակված պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ երկրում բանջարեղենային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները հուլիսի 1-ի դրությամբ կազմել են 19.2 հազար հեկտարից պակաս, իսկ նախորդ տարվա համեմատ՝ նվազել են 8.7 տոկոսով: Բուսաբուծության այս ճյուղի նման կտրուկ անկումը կարելի է բառացիորեն աղետալի համարել:

Բանջարեղենի ցանքատարածության ավելի քան մեկ հինգերորդը (22,3 տոկոս) տրամադրված է լոլիկի մշակմանը: Հիշեցնենք, որ նույնիսկ խորհրդային տարիներին Ռուսաստան տարեկան տասնյակ հազարավոր տոննա լոլիկ էր արտահանվում: Այս ավանդույթները պահպանվում են մինչ օրս, ինչը խթանում է այս կուլտուրայի մշակումը:

Վաճառքի լայն հնարավորությունը (եւ դրանից ստացվող եկամուտ) խթանում է ֆերմերների կողմից բանջարեղենային այս կուլտուրայի մշակումը: Եթե, իհարկե, կան համապատասխան բնակլիմայական պայմաններ: Լոլիկի մշակվող տարածքի գերակշիռ մասը (մոտ 85 տոկոս) երկու մարզերում` Արմավիրում եւ Արարատում է, որոնք հենց այդ պայմաններով են առանձնանում:

Նկատենք, որ, ի տարբերություն որոշ այլ մշակաբույսերի (օրինակ՝ կարտոֆիլ, հացահատիկ), բանջարեղենը, ներառյալ լոլիկը, աչքի են ընկնում իրենց բարձր ապրանքայնությամբ: Բանջարեղենի արտադրանքի ճնշող մեծամասնությունը (82.6 տոկոս) վաճառվում է ֆերմերների կողմից գումարի դիմաց, իսկ փոքր մասնաբաժինը (2.2 տոկոս) փոխանակվում է կամ տրվում է որպես երրորդ կողմի ծառայությունների վճար: Շատ փոքր մասն է մնում ֆերմայում:

Ֆերմերները, սակայն, կարող են կորցնել լոլիկի վաճառքից ստացված եկամտի մի մասը: Ըստ հաշվարկների՝ այս կուլտուրայի ցանքատարածությունը տարվա ընթացքում նվազել է 624 հեկտարով (կամ 12.5 տոկոսով): Միեւնույն ժամանակ, ամենամեծ անկումը նկատվել է վերը նշված երկու մարզերում` Արմավիրում եւ Արարատում (միասին` 576 հեկտարով կամ 13.4 տոկոսով):

Ցանքատարածության կրճատումից կորուստները որոշելու համար օգտագործում ենք լոլիկի միջին բերքատվության նախորդ տարվա ցուցանիշները՝ Հայաստանի յուրաքանչյուր տարածաշրջանի համար առանձին: Այսպիսով, ըստ այս հաշվարկի, ստացվում է, որ վնասը կկազմի մոտ 25-26 հազար տոննա (կամ անցյալ տարի հավաքված լոլիկի ծավալի 14 տոկոսը): Սակայն, իրականում, այլ գործոնների պատճառով կորուստները կարող են զգալիորեն ավելի մեծ լինել:

Չի բացառվում, որ այս տարի միջին բերքատվությունը նախորդ տարվա համեմատ նվազել է: Պատճառը անոմալ շոգն է, իսկ ոռոգման ջրի պակասը խորացնում է իրավիճակը: Ամենայն հավանականությամբ, հենց դաշտերի ոռոգման մշտական խնդիրն է ստիպել ֆերմերներին կրճատել լոլիկի ցանքատարածությունը:

Բուսաբուծական արտադրանքներից շատերն արտահանման ներուժ ունեն: Այսպիսով, հունվար-հունիս ամիսներին Ռուսաստան է արտահանվել 30.8 մլն դոլարի բանջարեղեն, որն այս երկիր Հայաստանի արտահանման ընդհանուր ծավալում զբաղեցրել է 9.9 տոկոս մասնաբաժինը: Այսինքն՝ Ռուսաստան մեր արտահանման գրեթե մեկ տասներորդը ապահովվել է միայն բանջարեղենով:

Այնուամենայնիվ, հաշվի առնենք, որ բաց գրունտից բանջարեղենի բերքահավաքի մեծ մասը կատարվում է տարվա երկրորդ կեսին: Այսինքն, տարվա առաջին կեսին արտահանվել է նաեւ ջերմոցային տնտեսության արտադրանքը, ինչը որոշիչ դեր է խաղացել արտահանման աճի մեջ: Իսկ ահա բաց գրունտի կապված լուրջ խնդիրներ կան:

Բանջարեղենի բազմաթիվ տեսակների սպասվող դեֆիցիտը կարող է անցանկալի հետեւանքների հանգեցնել մեր երկրում: Ժողովրդի շրջանում լուրեր են պտտվում, որ թուրքական արտադրանքը (մասնավորապես՝ լոլիկը) վաճառվում է շուկաներում՝ տեղականի քողի տակ: Նման գործելակերպի բացահայտումն ու խոչընդոտումը իրավասու մարմինների խնդիրն է:

Ոլորտի նպատակը շուկայից զուտ տնտեսական միջոցառումներով «կեղծ» ապրանքի դուրսմղումն է: Այլ կերպ ասած՝ պետք է ֆերմերների համար պատշաճ պայմաններ ապահովել արտադրանքի ծավալներն ավելացնելու համար (նաեւ պատշաճ ուշադրություն դարձնել հայրենական արտադրության «Անահիտ» տեսակի լոլիկին): Սրանք գյուղատնտեսության կարգավորողի խնդիրներն են: Եվ ահա այստեղ կանգնում ենք մի զարմանալի փաստի առջեւ՝ արդեն երկու տարի է՝ երկրում չկա գյուղատնտեսության նախարարություն:

Ջորջ Օրուելի «1984» հայտնի հակաուտոպիական վեպի բառերով՝ գերատեսչությունը «փոշացրել են»: Իհարկե, ոչ ամբողջությամբ են «փոշացրել»: «Օպտիմալացման» ընթացքում այն ​​մտել է Էկոնոմիկայի նախարարության կազմի մեջ՝ որպես դեպարտամենտ: Իրականում երկրում փաստացի գործող գյուղատնտեսության կարգավորման համակարգը փլուզվեց:

Արդյո՞ք դա հանգեցրեց ճյուղի արդյունավետության բարձրացման: Այս հարցին ամենից լավ կպատասխանեն հենց իրենք՝ գյուղատնտեսությամբ զբաղվողները: Շարքային ֆերմերներին, իհարկե, չի հետաքրքրում, թե ովքեր կզբաղվեն ոլորտի կարգավորմամբ: Նրանք միայն պահանջում են, որ պետությունը իրենց արդյունավետ աջակցություն ցուցաբերի բարդ խնդիրների լուծման համար:

Աղբյուր