Yerevan, 09.April.2026,
00
:
00
English
Հայերեն Русский
BREAKING
Lavrov: Russia intends to outline concrete steps to resolve issues in Karabakh Armenia President signs decree on calling snap parliamentary elections on June 20 Armenia President petitions to Constitutional Court Armenia legislature convenes special session to consider new Electoral Code Latvia parliament recognizes Armenian Genocide 145 new cases of COVID-19 confirmed in Armenia Armenia acting Deputy PM receives Iran Ambassador Azerbaijanis advance in territory of Nor Ghazanchi village of Karabakh's Martakert again, negotiations underway Lebanon official to Armenians: You were killed by sword, we—by famine, blockade, but culprit is one Al-Arabia: 10,000 people parade with torches in Yerevan in memory of 1.5 million Armenians killed in Ottoman Turkey Greek PM expects to meet with Erdogan in the near future Armenia Ombudsman on protest held in front of Prosecutor General's Office


Ո՞ր դեպքում է ավելի շատ ստում՝ պատերազմի ընթացքո՞ւմ, թե՞ պատերազմից հետո. «Փաստ»

ANALYSIS
Կիսվել

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Վերջերս շատ է բարձրացվում այն հարցը, թե պատերազմն արդյո՞ք անխուսափելի էր, մի՞թե հնարավոր չէր այն կանխել։ Այս հարցադրումը լուրջ վերլուծության առարկա կարող է դառնալ պատերազմի պատճառների քննության և հետագայում պատմությունից դասեր քաղելու տեսանկյունից։ Գաղտնիք չէ, որ ողջ բանակցային գործընթացի ընթացքում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներն իրենց հայտարարություններում, որպես կանոն, ընդգծում էին ուժ կամ ուժի սպառնալիքի կիրառման բացառման սկզբունքի պահպանման անհրաժեշտությունը, որը համաձայնեցվել էր նաև հակամարտող կողմերի միջև։

Բայց բազմաթիվ հարցերի տեղիք է տալիս այն հանգամանքը, որ երբ անցյալ տարվա աշնանը Ադրբեջանն ագրեսիա սկսեց Արցախի նկատմամբ, միջնորդները ոչ միայն չշտապեցին դատապարտել Ադրբեջանի գործողությունները, այլև սկսեցին լուռ հետևել, թե ինչպես է Բաքուն փորձում ցեղասպանության ենթարկել արցախահայությանը։ Ու հետաքրքիրն այն է, որ միջնորդ երկրների գործողությունները, կարծես, սահմանափակվում էին հրադադար հաստատելու միջնորդությամբ։ Եթե հիշում եք, նախքան նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության ստորագրումը՝ հերթով հրադադար հաստատելու միջնորդությամբ հանդես եկան համանախագահող բոլոր երկրները՝ Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան։

Սակայն նրանց միջնորդած հրադադարն այդպես էլ չէր պահպանվում, քանի որ Ադրբեջանը շարունակում էր հարձակումը։ Պարզ է, որ այս երեք հզոր համանախագահող պետությունները տարբեր լծակների կիրառմամբ ի վիճակի էին ցանկացած պահի Ադրբեջանին ու Թուրքիային ստիպել, որ կանգ առնեն ու նստեն բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ի կողմից պատժամիջոցներ սահմանելու վերաբերյալ մեկ հայտարարությունը բավարար էր դրա համար։

Բայց, կարծես թե, միջնորդ պետությունները բավարար ջանքեր չէին գործադրում այդ հարցում։ Իսկ ավելի ճիշտ՝ համանախագահող երկրներն ուղղակի շահագրգռված էլ չէին պատերազմն անընդունելի հայտարարել ու անհրաժեշտ պահին հարկադրանք գործադրել։ Այստեղ հարցն այն է, որ եթե ռազմական գործողություններն ընդունելի էին հակամարտության կողմերի համար, ինչո՞ւ պետք է միջնորդների համար անընդունելի լինեին։

Համենայն դեպս, պատերազմի սանձազերծումն անընդունելի համարելու վերաբերյալ Փաշինյանը երբևէ հասցեական և հրապարակային հայտարարություններ չի արել։ Դրա փոխարեն Հայաստանի իշխանությունները և նրանց հարող շրջանակները խոսում էին «նոր պատերազմ, նոր տարածքներ», «պատերազմ եք ուզում, պատերազմ կստանաք» տրամաբանության շրջանակներում։ Հենց այսպիսի հռետորաբանության արդյունքում է, որ Հայաստանը միջազգային հանրության առաջ լեգիտիմացրել է Ադրբեջանի կողմից պատերազմ սանձազերծելու քայլը։ Ըստ այդմ, ստացվում է, որ հայկական կողմը պատերազմը համարում էր հակամարտությունը լուծելու տարբերակներից մեկը։ Այսքանից հետո մի՞թե պատրանքներ կարելի էր ունենալ, թե պատերազմը կանխելու ու դադարեցնելու հարցում պետք է համանախագահ երկրները «Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ լինեին»։

Մեկ այլ հարց էլ վերաբերում է նրան, թե արդյոք հայկական կողմը անհրաժեշտ պատրաստություն տեսե՞լ էր՝ կանխատեսելով մոտալուտ պատերազմը, թե՞ ամեն ինչ, ինչպես միշտ, ինքնահոսի էր մատնել։ Պատերազմի օրերին Փաշինյանը հայտարարում էր, թե իրենք գիտեին, որ պատերազմ է սկսվելու, ուղղակի միայն տեղն ու ժամը չգիտեին։ Իսկ արդեն վերջերս, պատասխանելով պատգամավորներից մեկի՝ պատերազմի սկսվելու վերաբերյալ հարցին, Փաշինյանը նշել էր, թե ՀՀ համապատասխան ինստիտուտները իրենց զեկույցներում մինչև 2020 թ.-ի սեպտեմբերի 25-ը ներառյալ պատերազմի վերսկսումը համարել են քիչ հավանական։ Այստեղ է, որ հարց է առաջ գալիս՝ հիմա ո՞ր դեպքում է ավելի շատ Փաշինյանը ստում՝ պատերազմի ընթացքո՞ւմ, թե՞ պատերազմից հետո, նայած՝ ինչպես է իրեն ձեռնտու։

Ի դեպ, պատերազմի սկսվելու վտանգի մասով նույնիսկ համապատասխան ծավալուն զեկույցների կարիքը չկար։ Եթե հաշվի ենք առնում անցած տարվա սեպտեմբերին ստեղծված միջազգային մթնոլորտը և հնչող հայտարարությունների տրամաբանությունը, ապա անգամ հասարակ քաղաքացիների համար էր պարզ, որ շատ շուտով պատերազմը պայթելու է՝ մանավանդ որ զորավարժությունների արդյունքում թուրք-ադրբեջանական ուժերը համապատասխան պատրաստության էին բերվել։ Թվում է, թե Փաշինյանը պատերազմից հետո իր կողմից արված հայտարարություններով փորձում է կրկին մեղքը գցել համապատասխան ինստիտուտների վրա։

Բայց նույնիսկ պատերազմի հավանականությունը քիչ համարելու դեպքում Փաշինյանը չի ազատվում պատասխանատվությունից, քանի որ այնպիսի տարածաշրջանում ենք ապրում, երբ հայկական բանակը պետք է միշտ պատրաստ լինի դիմակայելու ցանկացած սադրանքի։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Կիսվել
Timeline
“A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient EquipmentUcom Offers Virtual Cloud Server (VPS) ServiceIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME SectorUp to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium CardsAcba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreementIDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGOIDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of ArmeniaConverse Bank Receives STP Excellence Award Once AgainUnibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offerAraratBank in Lori: Competitive Solutions for Business and Economic DevelopmentIDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSUUnibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)Safe environment – Equal opportunitiesAraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank AGWorld Autism Awareness Day reminds us: culture is how we learn to see and embrace one anotherIDBank Receives Commerzbank’s STP Excellence Award 2025IDBank Presented a Special Offer at TOON EXPO 2026FINTECH360 International Conference to Bring Together 500 Participants in YerevanUcom Supports the DemArDem 2026 Regional Youth Forum Prominent Armenian Statesman Levon Sahakyan Passes Away at 89Ucom’s Unity Packages with the Best Fixed Network in Armenia Get 1% idcoin at TOON EXPO with Idram&IDBankOlympic sport should unite people, not become an arena for political campaigns USD 60 Million: Ameriabank Joins Financing of Firebird’s AI Data Center Construction in ArmeniaStatement by Archbishop Bagrat Galstanyan Financial Literacy Course at YSU: Idram and IDBankAmeriabank named the Best Bank in Armenia for 2026 by Global Finance magazine IDBank warns about scams disguised as remote workAraratBank Donates Proceeds from "Armenian Legends and Poems" to the City of Smile Foundation The Power of One Dram Joins the Final Phase of the Symphonic Forest ProjectIdram&IDBank’s Special Offer at Dalma Garden MallUcom’s Management Team Marks International Client’s Day with Subscribers IDBank and Idram Continue Cooperation with the “ZARK” Educational FoundationIDBank issued the 2nd and 3rd tranches of bonds of 2026Ucom Issues Warning on New Wave of Phone Scams IDBank Launches Special Campaign for SWIFT TransfersConverse Bank shares its capital market expertise at the IV Conference Capital Markets ArmeniaUcom’s Level Up+ Packages with the Fastest Mobile Internet in Armenia The Badalyan Brothers Group of Companies Paid about 33.2 Billion AMD in Taxes and Duties to the State in 2025IDBank Announces the Launch of the IDDistributor Financial ToolSafe Workplace as a Guarantee of DevelopmentSpring Promotion at Megamall from Idram&IDBank“We want to buy your item, please provide your card details.” IDBank warns about fraud on classified platforms Ucom Fellowship 2025 Concludes as Top Eco-Startups Secure FundingIDBank Goes International: Mher Abrahamyan's Interview with the Los Angeles TimesAraratBank Earns RIA Money Transfer’s Partner of the Year in Armenia for the Seventh Consecutive YearUcom Supports the “DemArDem 2026” Regional Youth Forum ZCMC еstablishes Sustainability, ESG and Risk Committee
All Timeline »
Most Popular
1 AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank AG 2 IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSU 3 IDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGO 4 Safe environment – Equal opportunities 5 Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)
Poll