Yerevan, 21.November.2026,
00
:
00
BREAKING

«Ուղղակի չպետք է հայտնվել ուժային կենտրոններից որևէ մեկի շահերի ոլորտում». «Փաստ»

INTERVIEW

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

«Փաստ» թերթի հարցազրույցը «Հենակետ» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Շիրազ Խաչատրյանի հետ: -Այսօր ՀՀ առաջ ծառացած անվտանգային մարտահրավերները գոյություն ունեցող խնդիրներից ամենաառաջնայինն են, ինչպե՞ս եք գնահատում ընդհանուր անվտանգության հետ կապված ռիսկերը, և արդյո՞ք հնարավոր է նոր էսկալացիա: Եթե այո, ապա մենք պատրա՞ստ ենք դիմակայել ադրբեջանական հերթական ագրեսիային։ -Ըստ էության, ՀՀ անվտանգության հետ կապված ռիսկերը գնալով ավելի են սրվում, տեսնում ենք, որ տարբեր ժամանակափուլերում թշնամու կողմից շարունակաբար իրականացվում են ռազմական էսկալացիաներ, ժամանակ առ ժամանակ կարող է նաև հարաբերական դադար լինել, բայց, ընդհանուր առմամբ, աշխարհաքաղաքական իրադրությունը վերլուծելով, կարելի է ասել, դժվարին օրեր են մեզ սպասվում։

ՀՀ իշխանությունները այս պահի դրությամբ և՛ ՌԴ-ի, և՛ մյուս գործընկեր պետությունների հետ անհասկանալի քաղաքականություն են վարում, մեր շուրջ անվտանգային իրադրություններն էլ շատ արագ փոփոխության են ենթարկվում, ինչը պետությանը կանգնեցնում է նոր սպառնալիքների ու մարտահրավերների առաջ։ Լուրջ քաղաքական հմտություններ են պետք, որպեսզի գլոբալ հարցերը չլուծվեն Հայաստանի հաշվին, բայց, ինչպես նկատում ենք, ելնելով տեղի քաղաքական իշխանության խոսույթից, նրանց առաջ քաշած ոչ իրատեսական ձևակերպված օրակարգից, դեռևս դժվարին իրավիճակների մեջ ենք հայտնվելու։ Աշխարհակարգը փոփոխվում է իր դաժան սցենարներով հանդերձ, տարածաշրջանային հնարավոր զարգացումները չեն կարող կանգ առնել այսօր կամ վաղը, իսկ դա իր հերթին ենթադրում է զարգացումների տարբեր ճակատներ, այդ թվում՝ ռազմական նոր էսկալացիաների տեսքով։ Արդյոք պատրա՞ստ ենք դիմակայել ադրբեջանական հերթական ագրեսիային. սեպտեմբերյան վերջին մարտական գործողությունները ցույց տվեցին, որ լոկալ բախումների ժամանակ ադրբեջանական կողմը ևս լուրջ խնդիրների առաջ է կանգնում, բայց այստեղ չպետք է մոռանալ թուրքական գործոնի մասին։

44-օրյա պատերազմի ժամանակ տեսանք, թե թուրքական կողմն ինչ ազդեցություն ունեցավ ընդհանուր պատերազմի ելքի վրա։ Թուրքական և ադրբեջանական բանակների տարբեր ստորաբաժանումներ տարեկան կտրվածքով տասնյակ անգամներ համատեղ զորավարժություններ են անցկացնում, այս օրերին ևս Թուրքիայի տարածքում լայնամասշտաբ մարտավարական զորավարժություններ են, ադրբեջանական բանակի ուսուցումը, ծրագրերը, կառուցվածքը, կառավարումը թուրքական ձևաչափի են անցել, ու թուրք-ադրբեջանական տանդեմին դիմակայելու համար մեր բանակում շրջադարձային փոփոխություններ են պետք։ Միանշանակ է, որ ՀՀ իշխանությունը առաջնագծի ամրապնդման, անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների կառուցման, ռազմական հնարավոր էսկալացիոն սցենարներին ուղղված պատշաճ քայլեր պետք է ձեռնարկի, ինչը տեսանելի չի։ Միայն հայ զինվորի անձնվիրության վրա հույս դնելով՝ մեծ խնդիրներ չես լուծի։

-Ռուս-ուկրաինական պատերազմն իր տրամաբանական ազդեցությունն ունի նաև հարավկովկասյան տարածաշրջանի վրա, արդյոք հնարավո՞ր է տեսնենք մեր տարածաշրջանում ամբողջությամբ ներգրավված նոր ակտիվ խաղացող՝ ի դեմս Թուրքիայի, այդ պարագայում ի՞նչ պատկեր կունենանք, և ինչպիսի՞ դիրքավորում կորդեգրի Հայաստանը։ -Այո, ակնհայտ էր, որ ռուս ուկրաինական պատերազմի ժամանակ հատկապես հետխորհրդային տարածքներում պետք է տեղի ունենային ռազմաքաղաքական ուժային կենտրոնների բախումներ, ու այդ բախումների ընթացքում տեղի էին ունենալու հարաբերությունների, ազդեցության գոտիների ճշգրտման գործընթացներ։ Հարց եք տալիս, թե արդյոք հնարավո՞ր է տեսնենք մեր տարածաշրջանում ամբողջությամբ ներգրավված նոր ակտիվ խաղացող՝ ի դեմս Թուրքիայի: Հակառակ հարցադրումը ձեզ կարող եմ տալ՝ արդյոք մենք չենք տեսնո՞ւմ մեր տարածաշրջանում ամբողջությամբ ներգրավված նոր ակտիվ խաղացողի՝ ի դեմս Թուրքիայի։ Բացի Թուրքիայից, Հարավային Կովկասում նոր ակտիվ խաղացողների շարքին կարելի է դասել նաև Իրանին ու Միացյալ Նահանգներին` հավաքական Արևմուտքի դեմքով։

Որքան էլ ՌԴ-ի համար Հարավային Կովկասը առաջնահերթություն լինի, բայց պայմանավորված ռուսուկրաինական պատերազմով, կարծես իր քաղաքականությունն այստեղ մի փոքր փոխվել է, թուլացել է, դրանից էլ հատկապես Թուրքիան, Արևմուտքը, նաև Իրանը հարմար ժամանակահատվածը որսում են՝ փորձելով ՌԴ ազդեցության գոտիներում իրենց մասնաբաժինները ունենալ։ Հարավային Կովկասում դեռևս խճճված ու վտանգավոր պրոցեսները շարունակվելու են, ռուս-ուկրաինական պատերազմին զուգընթաց, այստեղ բոլոր ուժային կենտրոնները միմյանց հետ ունեն և՛ ընդհանուր շահեր, և՛ հակասություններ։ Ուկրաինական ճգնաժամի ֆոնին Թուրքիան լուրջ դերակատարություն է ստանձնել Հարավային Կովկասում, նրա քաղաքական կշիռն այս պահին և՛ Եվրոպայի, և՛ ՌԴ ի համար զգալիորեն ավելացել է։ Եվրոպան ու ՌԴ-ն ստիպված սիրաշահում են Ադրբեջանին ու Թուրքիային, մեկին՝ որպես էներգետիկ կարևոր ռեսուրս ունեցող պետության, մյուսին՝ որպես էներգետիկ տարանցման կարևոր հանգույց։

Այսինքն, կրկին թուրքական պետությունները շահեկան դիրքերից են հանդես գալիս։ Այս պարագայում, ուղղակի չպետք է հայտնվել ուժային կենտրոններից որևէ մեկի շահերի ոլորտում, նման դեպքում մեր պարագայում կորուստներն ուղղակի անխուսափելի են դառնալու։ -Վերջին շրջանում տարբեր լրատվականներով և իշխանամերձ շրջանակներից հանրային դիսկուրսում տիրաժավորվում են թեզեր և արտահոսքեր՝ կապված ադրբեջանական կողմի ներկայացված պահանջների, մասնավորապես 1918-20 թթ. քարտեզներով սահմանազատում և սահմանագծում իրականացնելու հետ. ի՞նչ է տալու դեմարկացիայի հանձնաժողովը ՀՀին, ինչպիսի՞ սահմանագիծ մենք կունենանք առաջիկայում, և, ընդհանրապես, ի՞նչ է կատարվում այսօր ՀՀ պետական սահմանին՝ սկսած կահավորման մակարդակից մինչև զինտեխնիկայի ապահովվածություն: Գաղտնիության պարիտետը պահելով՝ մի քանի դիտարկում այս մասին։

-Հետաքրքիր է, որ իշխանամերձ շրջանակների, լրատվականների կողմից են հենց տիրաժավորվում ադրբեջանական կողմի ներկայացրած պահանջները, երկրի վարչապետն էլ ԱԺ ամբիոնից ևս խոսում է թշնամու պահանջների մասին։ Առաջին դեպքը չէ, որ մեր իշխանությունները սակարկման են դնում ադրբեջանական կողմի աբսուրդ առաջարկները։ Վերջերս էլ վարչապետի ընտանիքին պատկանող «Հայկական ժամանակ» թերթը, «հավաստի աղբյուրին» հղում անելով, ներկայացրել է Ադրբեջանի պահանջները Հայաստանից։ Զավեշտ է, ուրիշ ոչինչ։ Նշեմ, որ ադրբեջանական այդ նկարած քարտեզի մասին խոսել են և՛ մասնագետները, և՛ պատմաբանները։ Այդ քարտեզը 1919 թվականին Ադրբեջանը ներկայացրել է Ազգերի լիգա, որը, սակայն, մերժվել է Լիգայի կողմից. այսինքն, Ադրբեջանի կողմից ներկայացված այդ նկար-քարտեզը իրավական որևէ հիմնավորում չունեցող թղթի կտոր է։ Ես չեմ կարող ասել, թե այս իշխանությունները ինչ սկզբունքներով կառաջնորդվեն սահմանագծման և սահմանազատման հարցում, սակայն, ըստ իս, մինչև ադրբեջանական զորքերը դուրս չգան ՀՀ սուվերեն տարածքներից, չեմ կարծում, որ մեր օգտին ինչ-որ բան կարող ենք ստանալ։

Արդանիշի, Կութի, Վերին Շորժայի, Ջերմուկի, Իշխանասարի, Սև լճի, Ներքին Հանդի և այլ հատվածներից ադրբեջանական զորքերը պետք է հետ քաշվեն, և նոր միայն սահմանագծման աշխատանքները սկսվեն։ Սակայն դատելով Ալիևի հայտնած մաքսիմալիստական պահանջներից՝ կարող եմ ասել, որ լուրջ պրոբլեմներ կլինեն սահմանագծման հարցի հետ կապված, չեմ պատկերացնում, թե ինչպես են, օրինակ՝ լուծվելու, այսպես ասած, անկլավների, տարբեր ճանապարհների հարցերը, նաև այն, թե իրականում որ թվականների քարտեզի հիման վրա պետք է հստակեցվեն սահմանագծման աշխատանքները։ Իսկ ինչ վերաբերում է սահմանների կահավորման, զինտեխնիկայի ապահովվածության վերաբերյալ ձեր հարցին, ասեմ, որ թույլատրելիության սահմաններում մի քանի կարճ դիտարկում արդեն առաջին հարցադրման ժամանակ արեցի, այս պահին թեմաները շատ դետալացնելու անհրաժեշտություն չեմ տեսնում։

-Ինչպես հայտնի է, հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում տեղի ունեցավ ԵՄ ոչ պաշտոնական գագաթաժողովը, որին մասնակցում էր նաև Նիկոլ Փաշինյանը։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Իլհամ Ալիևի հետ հանդիպումներից ի՞նչ կարող ենք ակնկալել, արդյո՞ք մենք կունենանք նոր իրողություն, թե՞ դա հերթական, շարքային հանդիպումներից էր։ -Դատելով Պրահայում երկրի ղեկավարների միջև տեղի ունեցած ակտիվ շփումներից, հոկտեմբերի 6-ին հրապարակված՝ Փաշինյանի, Ալիևի, Մակրոնի և Շառլ Միշելի հանդիպման հայտարարությունից, ենթադրում եմ, որ հիմնական կետերի շուրջ ընթանում են կոնկրետ բանակցություններ։ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի սահմանած նշաձողերը գրեթե հայտնի են, մերը, ցավոք սրտի, ոչ։ Ինչն էլ հայտնի է ու վարչապետի մակարդակով բարձրաձայնվում է, ուղղակի չի սպասարկում հայկական շահերը։ Փաստացի, արդեն ունենք տեսանելի մեծ խնդիր, այն է՝ երկու կողմերն էլ ճանաչում են միմյանց տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը:

Իհարկե, հիմա կասեք, որ նախկինում էլ են մեր երկրի ղեկավարները այդ սկզբունքներով առաջնորդվել, բայց, ի տարբերություն նախորդ ղեկավարների, որոնք ևս ճանաչում էին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, իհարկե, առանց Արցախի, քանի որ ԼՂ կարգավորման հարցը առանձին էր մնացյալ գործընթացներից, որտեղ դրված էր ազգերի ինքնորոշման հարցը, ներկա քաղաքական իշխանության ղեկավարն իր հայտարարություններով դե ֆակտո հրաժարվում է Արցախից, հայտարարում, թե տեր է ՀՀ 29800 քկմ տարածքին ու վերջ։ Ու այդ համատեքստում մի հատ էլ տարածքային ամբողջականության ճանաչման հայտարարության տակ ստորագրել՝ նշանակում է՝ հրաժարվել Արցախից, երկիրն ու ժողովրդին թողնելով բախտի քմահաճույքին։ Էլ չեմ ասում, թե ինչ խնդիրներ դեռևս կարող են առաջանալ դեմարկացիայի ու դելիմիտացիայի, կոմունիկացիաների բացման հետ կապված հարցերում։

Թուրքիան ու Ադրբեջանը առաջնորդվում են իրենց օրակարգով, հայկական կողմի առաջարկություններն էլ, ոնց հասկանում եմ, հաշվի չեն առնվում, Փաշինյանի՝ տարածաշրջանային կոմունիկացիաների ապաշրջափակման մասին թվիթերյան գրառումն էլ՝ որպես վառ ապացույց, երբ Ադրբեջանը դարձյալ դրական չի արձագանքել հայկական կողմի առաջարկին։ Իրողությունն այն է, որ ամեն անգամ նմանատիպ հանդիպումներում թուրք-ադրբեջանական կողմը մի բան ստանում է, իսկ հայկական կողմը, ցավոք սրտի, անընդհատ կորցնում։

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship Program SoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership