Խաղաղության պայմանագրի գինը Լեռնային Ղարաբաղի գոյությունն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

 ng.ru–ն գրում է, որ չճանաչված ԼՂՀ մայրաքաղաքը կրկին անհանգիստ է: Այս անգամ Ստեփանակերտում զանգվածային դժգոհության պատճառ է դարձել վերջերս Պրահայում Ֆրանսիայի և Ադրբեջանի նախագահների, Եվրոպական խորհրդի ղեկավարի և Հայաստանի վարչապետի ընդունած հայտարարությունը։ Խոսքը, մասնավորապես, վերաբերում է Հայաստանի և Ադրբեջանի կողմից միմյանց տարածքային ամբողջականության և ինքնիշխանության փոխադարձ ճանաչմանը։ Ի՞նչը դուր չի գալիս ղարաբաղցիներին այդ հայտարարության մեջ։ Չճանաչված հանրապետության արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Բաբայանը իրավիճակը բնութագրել է այսպես. «Մենք դեմ չենք խաղաղության պայմանագրերին, խնդիրը նման խաղաղության պայմանագրերի գինն է։ Մենք կարծում ենք, որ չի կարող լինել խաղաղության պայմանագիր ո՛չ Արցախը Ադրբեջանի կազմում ճանաչելով, ո՛չ էլ ժխտելով 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը, քանի որ դա կբերի աղետի, և մենք կկորցնենք մեր պետականությունը»։

Դավիթ Բաբայանը վստահ է, որ Արցախն ապագա չունի Ադրբեջանի կազմում: Բացի այդ, «չպետք է հույս ունենալ, որ դա ինչ-որ կերպ կարող է երաշխավորել Հայաստանի անվտանգությունը»,- ասել է ԼՂՀ արտգործնախարարը։ Իր հերթին, Լեռնային Ղարաբաղի խորհրդարանի նախագահ Արթուր Թովմասյանը վստահ է, որ «Արցախն այսօր կանգնած է ոչ միայն մշակութային ժառանգության ոչնչացման, այլ նաև գոյության վտանգի առջև»։ Այսինքն, ղարաբաղցիներն ուղղակի սպառնալիք են տեսնում Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման հարցում։ Գրեթե ամեն օր Ստեփանակերտի կենտրոնում հանրահավաքների դուրս եկած մարդիկ ասում են, որ իրենք Ադրբեջանի կազմում ապագա չունեն և չեն կարող ունենալ։ Նրանց մտահոգությունը հասկանալի է: Ինքը՝ Ալիևը, նույն Պրահայում հայտարարել է, որ եթե Ղարաբաղի հայերը չեն ցանկանում դառնալ Ադրբեջանի քաղաքացի, ապա կարող են այնտեղից հեռանալ։ Ղարաբաղցիների բացարձակ, ճնշող մեծամասնությունը չի պատկերացնում կյանքը որպես Ադրբեջանի քաղաքացի։

Նրանք վստահ են, որ նման պարագայում անիմաստ է խոսել հայերի անվտանգության ու իրավունքների պահպանման մասին, իսկ եթե ռուս խաղաղապահները հեռանան տարածաշրջանից, ապա նրանց կյանքին ուղղակի վտանգ կսպառնա։ Մինչդեռ ռուսական խաղաղապահ առաքելության ժամկետը լրանում է երեք տարուց էլ քիչ ժամանակ հետո։ Հայաստանն, իհարկե, ամենևին դեմ չէ այդ առաքելության մանդատը ևս հինգ տարով երկարաձգելուն, սակայն Ադրբեջանն արդեն իսկ պահանջում է ռուս խաղաղապահներին անհապաղ դուրս բերել Ղարաբաղից։ Նման դեպքում հայերը մնում են դեմ առ դեմ նրանց հետ, որոնք 30 տարվա առճակատման ընթացքում չեն էլ մտածել ոչ միայն նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ և պարզապես խոսել մարդկանց հետ, ինչպես, օրինակ՝ Մոլդովայի իշխանությունները պրիդնեստրովցիների, կամ Վրաստանինը՝ Աբխազիայի հետ: Լեռնային Ղարաբաղի 44-օրյա պատերազմում կրած ծանր պարտությունից հետո Հայաստանին գործնականում ոչ մի լծակ չի մնացել ներկա իրավիճակի վրա ազդելու համար։ Տարիներ շարունակ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի պահանջներից հետո Երևանում այժմ փորձում են պարզապես երաշխավորել ղարաբաղցիների իրավունքների պահպանումն ու անվտանգությունը։

Սակայն նույնիսկ այդ խոսակցությունները Բաքվում զայրույթ են առաջացնում։ Նրանք վստահորեն հայտարարում են, որ Ղարաբաղի խնդիրը լուծված է, նման խնդիր այլևս չկա, ինչը նշանակում է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կարիքը չկա։ Ավելին, Բաքվում վերացվել է անգամ Լեռնային Ղարաբաղ աշխարհագրական հասկացությունը։ Հայաստանն ինքն է հիմա մահացու վտանգի տակ: Թե՛ Ադրբեջանի, թե՛ Թուրքիայի հետ բանակցությունների ֆոնին ադրբեջանական զինուժը փաստացի օկուպացրել է հենց Հայաստանի տարածքի մի մասը և մոտեցել առողջարանային Ջերմուկ քաղաքին և Սևանա լճի ափին։ ՀԱՊԿ-ում իրավիճակի կարգավորման հարցում Երևանի օգնության կոչը հանգեցրել է «խոր մտահոգության» արտահայտման և կազմակերպության՝ երկու կողմերին ուղղված «զսպվածության» անիմաստ կոչերին։ Երևանում սկսել են խոսել ՀԱՊԿ-ի լիակատար մեռելածնության ու անարժեքության մասին, նաև կոչեր են հնչել անհապաղ լքել այդ կազմակերպությունը։ Իհարկե, Հայաստանի իշխանությունները ծավալվող իրադարձությունների ֆոնին կտրուկ շարժումներ չեն անի, բայց նստվածքը դեռ երկար կմնա։ Փաստացի ոչնչի չեն հանգեցրել նաև Երևանի՝ օգնություն ցուցաբերելու կոչերը ռազմաքաղաքական գործընկեր Ռուսաստանին։ Միջազգային պատժամիջոցների ծանրության տակ մաշված և Ուկրաինայում լուրջ խնդիրներով զբաղված Մոսկվան պարզապես լռում է, և այստեղից կրկին կոչեր են հնչում իրավիճակը կարգավորել դիվանագիտական ճանապարհով։

Պարզվել է, որ եթե Ադրբեջանին լիովին աջակցում է իր ռազմավարական դաշնակից Թուրքիան, ապա Հայաստանին փաստացի Մոսկվայում չեն աջակցում։ Անհնար է չհասկանալ, որ այդ ֆոնին ԱՄՆ-ն ու ԵՄ–ն ակտիվ են լինելու, և դա պայմանավորված է, իհարկե, տարածաշրջանում սեփական շահերով։ Արդյո՞ք իրադարձությունների նման զարգացումը ձեռնտու է Մոսկվային աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից, ցույց կտա ժամանակը։ Վերջին շրջանում աշխարհում և հատկապես կովկասյան տարածաշրջանում ամեն ինչ շատ արագ է ընթանում։ Իսկ այդ ընթացքում արդիականացվում է հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման ու սահմանագծման հարցը՝ կա՛մ ըստ Ադրբեջանի առաջարկած քարտեզների, կա՛մ Հայաստանի տրամադրության տակ գտնվող քարտեզներով, կա՛մ էլ ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի քարտեզներով, որոնք Մոսկվան է առաջարկում օգտագործել։

Մի բան պարզ չէ. ինչպե՞ս են իրականացվելու այդ աշխատանքները, եթե Ադրբեջանի զինված ուժերը գտնվում են Ջերմուկի մոտ, շտապում են դեպի Սևանա լիճ և, կարծես թե, չեն պատրաստվում լքել Հայաստանի տարածքը։ Ավելին, Բաքվում չեն հոգնում կրկնել, որ «Զանգեզուրը, Սևանը և Երևանը Ադրբեջանի պատմական հողերն են», և վաղ թե ուշ իրենք կլինեն այնտեղ։ Դժվար է մոռանալ նաև Ադրբեջանի նախագահի այն հայտարարությունը, թե իբր եկել են, տեսել են, որ սահմանը բաց է, խորացել են։ Զավեշտն այն է, որ այդ կերպ նրանք կարող են գնալ ու կանգնել Երևանի մոտակայքում։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում