Ադրբեջանը շարունակում է անտեսել նախկին բանակցային հարթակները․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գերմանական dw.com-ը «Բերբոկի այցն Ադրբեջան և Հայաստան. մեկ քայլ ավելի մո՞տ խաղաղությանը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ վերջերս Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության ղեկավար Անալենա Բերբոկը բանակցություններ է վարել Հարավային Կովկասի հակամարտող պետությունների՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի մայրաքաղաքներում։ Ուղևորության հիմնական նպատակը, Բեռլինի տեսանկյունից, կողմերին համոզելն է, որ անհրաժեշտ է վերադառնալ բանակցությունների սեղան խաղաղության համաձայնագիր կնքելու համար։ Բերբոկը Հարավային Կովկասում «հստակ ուրվագծել է Բեռլինի դիրքորոշումը», նա արդյունավետ բանակցություններ է վարել և կարողացել է հստակորեն փոխանցել Բեռլինի առաջարկը Հայաստանին և Ադրբեջանին, DW-ին ասել է Հարավային Կովկասում Ֆրիդրիխ-Էբերտ հիմնադրամի գրասենյակի ղեկավար Մարսել Ռոթիգը:

Նախարարի այցի արդյունքը DW-ի հետ զրույցում դրական է գնահատել նաև ARD-ի լրագրող, Հարավային Կովկասի հարցերով փորձագետ Սիլվիա Ստյոբերը, որն այցի ընթացքում ուղեկցել էր Բերբոկին։ Նա նշել է, որ Գերմանիայի ԱԳՆ ղեկավարին հաջողվել է բանակցություններ վարել «շատ դիվանագիտորեն, զգուշորեն բառեր ընտրել, խուսափել պատժամիջոցների մասին հիշատակելուց, և ընդգծել, որ ինքը երկու պետությունների կողքին է»։ Ըստ երևույթին, պատժամիջոցների մասին խոսելուց հրաժարվելը ակնարկ է Ֆրանսիային, որը Հարավային Կովկասում իրեն այլ կերպ է դիրքավորում։ «Հակադրությունն ակնհայտ է: Բերբոկը երկու երկրներին է փոխանցել համագործակցության առաջարկներ, քննարկել Հայաստանի եվրոպական հեռանկարը, իսկ Ադրբեջանում նա օգնություն է առաջարկել տարածքների ականազերծման հարցում»,- շարունակել է Մարսել Ռոթիգը։

Միաժամանակ, գոնե պաշտոնապես, Գերմանիայի կողմից զենքի մատակարարման շուրջ բանակցություններ չեն եղել։ «Ֆրանսիան այդ հարցում բոլորովին այլ ուղի է բռնել: Նա շատ հստակ պատժամիջոցներով սպառնացել է Ադրբեջանին՝ Հայաստանի տարածքային ամբողջականության խախտման դեպքում սպառազինության երկկողմ պայմանագրեր կնքել Երևանի հետ և իր ռազմական կցորդին ուղարկել Հայաստան»,- բացատրել է Ռոթիգը: Անալենա Բերբոկը հեռու է մնացել Հայաստանին միակողմանի աջակցությունից և իրեն որպես բանակցությունների միջնորդ է ներկայացրել, նշել է Սիլվիա Ստյոբերը, թեև Բաքվում ընդունելությունը «ոչ այնքան բարեկամական» է եղել: Նա խոստովանել է դա՝ մասնավորապես նշելով Բերբոկի և Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի համատեղ մամուլի ասուլիսը, որտեղ վերջինը մի շարք հարցեր է ներկայացրել Գերմանիայի դեմ։

Ադրբեջանը շարունակում է անտեսել նախկին բանակցային այն հարթակները, որոնք գործում էին ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ, DW-ի հետ զրույցում նշել է Միջազգային ճգնաժամային խմբի փորձագետ Օլեսյա Վարդանյանը և հավելել, որ Բերբոկի այցի հիմնական նպատակը, ինչպես ինքն է հասկանում, Ադրբեջանին խաղաղության գործընթաց վերադարձնելն էր: Հարցին, թե ինչու են մինչ այժմ ձախողվել Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև բանակցություններ սկսելու փորձերը, փորձագետները պատասխանել են, որ դա, իրենց կարծիքով, առաջին հերթին պայմանավորված է Բաքվի՝ առավելագույնին հասցնելու ցանկությամբ։ Օբյեկտիվորեն Ադրբեջանին մնում է միայն թղթի վրա ամրագրել ռազմական ճանապարհով ձեռք բերված հաջողությունները, պարզաբանել է Սիլվիա Ստյոբերը, և Բաքուն չի շտապում բանակցությունների սեղան վերադառնալ, քանի որ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը, ինչպես ինքն է ասում, փորձում է հնարավորին շատ զիջումներ ստանալ Հայաստանից։ Փորձագետները նաև կարծում են, որ Բաքուն օգտագործում է ներկա պահը ուժ դրսևորելու համար:

«Մասնավորապես Բաքուն հայտարարում է, որ կարող է «անել դա՝ առանց ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդության, ստեղծելով բանակցային ձևաչափ Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի հետ», - հավելել է Ստյոբերը։ Վերջին երեք տարվա ընթացքում հենց Ադրբեջանն է որոշում, թե Հայաստանի հետ բանակցային որ հարթակներում են բանակցություններ վարվելու, հիշեցրել է Օլեսյա Վարդանյանը։ «Հիմա տրամաբանական կլիներ ենթադրել, որ լավ կլիներ ավարտել այդ գործընթացը (ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ), բայց կան հարցեր, որոնք չեն քննարկվում Ադրբեջանին ձեռնտու ձևով»,նշել է փորձագետը։ Ըստ նրա, կա բանակցությունների երկու թեմա, որոնք Բաքուն կցանկանար լուծել իր պայմաններով: «Դա սահմանազատումն է, որը նշանակում է ադրբեջանական զորքերի դուրսբերում այն շրջաններից, որտեղ նրանք գտնվում են Հայաստանի ներսում, ինչպես նաև դեպի Նախիջևան միջանցքի խնդիրը, որտեղ Բաքուն պաշտպանում է այն տեսակետը, որ այնտեղ անվտանգությունը պետք է ապահովի Ռուսաստանը, ինչի հետ Հայաստանը համաձայն չէ»,- ասել է Վարդանյանը:

Ռոթիգը, ինչպես և Վարդանյանը, բանակցությունների մեկնարկի հետաձգման պատճառը համարում է այն, որ ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ը Բաքվին առաջարկում են այնպիսի զիջումներ, որոնք այնքան էլ գրավիչ չեն Ադրբեջանի համար, իսկ Թուրքիան, Ռուսաստանը և Իրանը կարող են նման պայմաններ չդնել։ Եթե նույնիսկ կողմերը միջնորդներ փոխեն բանակցությունների համար, «խնդիրների էությունը չի փոխվի», վստահ է Վարդանյանը։ Նա հիշեցրել է, որ երեսուն տարվա հակամարտության արդյունքում Հայաստանն ու Ադրբեջանը չունեն դիվանագիտական հարաբերություններ, չկա առևտուր, քաղաքացիները չեն կարող ազատորեն այցելել միմյանց երկրներ։ Ռոթիգը և Ստյոբերը վստահ են, որ, ի վերջո, Բաքուն կշարժվի ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի հետ մերձեցման ուղղությամբ։ Երկու փորձագետներն էլ կարծում են, որ նախագահ Ալիևը, որպես փորձառու խաղացող, կգա այն եզրակացության, որ ԵՄ-ն Ադրբեջանին որպես միջնորդ «այս կամ այն ձևով» դեռ ավելի հարմար է:

Օլեսյա Վարդանյանն էլ ասել է, որ եթե միջնորդները փոխվեն, «սրացման և թյուրիմացությունների հավանականությունը կավելանա»։ Խաղաղության բանակցությունների հնարավոր ձախողումը կմեծացնի Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև նոր զինված սրացման վտանգը. DW-ի հետ զրուցած փորձագետները միակարծիք են այդ հարցում, թեև ներկայում նրանք բավականին լավատես են խաղաղության համաձայնագրի հեռանկարների վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, դեպի Նախիջևան ցամաքային միջանցքի զարգացման շուրջ վեճը շարունակում է պայթյունավտանգ մնալ, զգուշացրել են նրանք։ Կարճաժամկետ հեռանկարում սրացումն անհավանական է թվում, բայց դա չի կարելի բացառել 2024 թվականի ձմռան վերջին, եզրափակել է Ռոթիգը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում