Գյուղատնտեսությունը և գյուղը՝ որպես ազգային անվտանգության և անկախության կարևոր բաղադրիչ ու երաշխիք․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գյուղատնտեսության առաջնայնության գաղափարը գիտական հիմնավորումներով ներկայացվել է դեռևս ֆիզիոկրատների կողմից՝ հանձին Ֆրանսուա Քենեի, ըստ որի, հարստություն ստեղծում են միայն գյուղատնտեսության մեջ ստեղծված արժեքները: Ժան Ժակ Ռուսսոն էլ ասում էր. «Անկախության պայմաններում պետությունը պահելու միակ միջոցը գյուղատնտեսությունն է: Տիրապետեք թեկուզ աշխարհի ողջ հարստությանը, միևնույնն է, դուք կախված եք ուրիշներից, եթե չունեք ուտելու ոչինչ… Առևտուրը ստեղծում է հարստություն, իսկ գյուղատնտեսությունն ապահովում է ազատություն»։ Անշուշտ, ցանկացած երկրի պարենային անվտանգությունը ազգային անվտանգության կարևորագույն բաղադրիչներից է, որը սերտորեն շաղկապվում է երկրի սոցիալ-տնտեսական կայունության և քաղաքականության հետ:

Հայաստանում այն ապահովում է ՀՆԱ-ի 11 %-ը, հանրապետության զբաղվածների շուրջ 30 %-ն էլ ընդգրկված է գյուղատնտեսության ոլորտում։ Գյուղատնտեսությունը ազգային անվտանգության տեսակետից ոչ միայն ունի պարենային ապահովման ու սոցիալտնտեսական ռազմավարական նշանակություն, այլ նաև պատմամշակութային, ժողովրդագրական, բնապահպանական, բարոյահոգեբանական և հատկապես պաշտպանական կարևոր դերակատարություն: Այն միաժամանակ պետության անկախության ապահովման կարևոր երաշխիք է և միջոց: Մինչդեռ, անտեսելով այս ամենը, 2019 թ. կառուցվածքային բարեփոխումների անվան տակ, առանց որևէ լուրջ հիմնավորման և հանրային քննարկումներ անցկացնելու, ի հակառակ մասնագիտական, փորձագիտական և գիտական շրջանակների կարծիքի, Հայաստանի իշխանությունների կողմից կամայական ձևով լուծարվեց գյուղնախարարությունը։

Ագրարային պետական քաղաքականություն մշակող ու իրականացնող այդ կարևոր կառույցը լուծարվեց՝ հաշվի չառնելով այն հանգամանքը, որ աշխարհում պարենային անվտանգության խնդիրները գնալով դառնում են ավելի հրատապ, որ գյուղատնտեսությունը, լինելով բաց երկնքի տակ վարվող ճյուղ, ավելի շատ է ենթարկվում բնակլիմայական աղետների ազդեցության, աչքի է ընկնում արտադրության սեզոնային բնույթով ու բարձր ռիսկայնությամբ, ինչը ճյուղը դարձնում է ոչ մրցունակ, ցածր եկամտաբեր և քիչ արդյունավետ: Ներդրումներն էլ այստեղ ավելի դանդաղ են հատուցում տալիս, որի հետևանքով ճյուղն առանձնանում է ներդրումների ցածր գրավչությամբ, ինչը ենթադրում է, որ ոլորտի նկատմամբ պետության և հասարակության կողմից յուրահատուկ և համակողմանի վերաբերմունք ու աջակցություն պետք է ցուցաբերել:

Մինչդեռ գյուղնախարարությունը լուծարվեց՝ հաշվի չառնելով, որ գյուղատնտեսության ոլորտում առկա էին հրատապ լուծում պահանջող բազմաթիվ խնդիրներ, ինչպես տնտեսավարման ձևերի կատարելագործումը՝ օպտիմալ չափեր ունեցող ֆերմերային տնտեսությունների և կոոպերատիվների ձևավորումը, դրամավարկային, ապահովագրական, իրավական, խորհրդատվական– տեղեկատվական արդյունավետ համակարգերի ձևավորումն ու կատարելագործումը, շուկայական, արտադրական և սոցիալական ենթակառուցվածքի զարգացումը, պետական աջակցության հիմնարար սկզբունքների ու կառուցակարգերի մշակումն ու իրականացումը, ագրարային ոլորտում ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը, տեխնիկական պարկի վերազինումը, աշխատանքի և արտադրության կազմակերպման առաջադիմական մեթոդների արմատավորումը, գյուղտեխնիկայի, սարքավորումների ու գործիքների սեփական արտադրության ծավալումը, ագրարային գիտության ու կրթության զարգացումը և այլն:

Լուծարվեց այն ժամանակ, երբ դատարկվում են գյուղերը, և առաջին հերթին՝ սահմանամերձ գյուղերը, երբ վարելահողերի ավելի քան 52 տոկոսը չի մշակվում և դուրս է մնացել ակտիվ շրջանառությունից։ Ոլորտում իրականացված կամայական ու անհեռանկար քաղաքականության արդյունքում էլ վերջին 4 տարում գյուղատնտեսության ՀՆԱ-ն նվազել է 9 տոկոսով, իսկ սեփական արտադրության գյուղատնտեսական մթերքներով ինքնաբավության մակարդակը Հայաստանում կազմում է ընդամենը 55-60 տոկոս, չնայած այն բանին, որ Հայաստանն ունի գյուղատնտեսության զարգացման համար նպաստավոր պայմաններ՝ անսպառ արև, որակյալ ջրի հարուստ պաշարներ և բերրի հող: Երկրի ապագայով ու շահերով մտահոգ լինելու դեպքում պետք էր ոչ միայն պահպանել գյուղնախարարությունը, այլև ընդլայնել նրա լիազորությունները և գործառույթների շրջանակն ու իրականացնել կառուցվածքային և կադրային փոփոխություններ և օգտագործել առկա ողջ ներուժը՝ ոլորտում արմատական ու համապարփակ բարեփոխումներ իրականացնելու համար:

Ագրարային ոլորտի կայուն զարգացումն ապահովելու նպատակով պետության առաջնահերթ խնդիրներից անցած տարիներին պետք է լիներ ոլորտը կարգավորող իրավական ամբողջական դաշտի ձևավորումը: Անհրաժեշտ էր կատարելագործել հողի սեփականության և վարձակալության հարաբերությունները կարգավորող իրավական դաշտը: Հաշվի առնելով տեղեկատվական– խորհրդատվական ծառայության կարևորությունը՝ առաջնահերթ կարգով պետք էր ընդունել նաև ՀՀ օրենք «Տեղեկատվականխորհրդատվական ծառայությունների մասին»: «Ագրարային ոլորտի պետական կարգավորման՝ աջակցության մասին» ՀՀ օրենքի ընդունումը կկանոնակարգի ոլորտին պետական աջակցության ուղղությունները, սկզբունքները և առաջնահերթությունները:

«Գյուղացիական՝ ֆերմերային տնտեսությունների մասին» ՀՀ օրենքի ընդունումը կսահմանի գյուղացիական տնտեսությունների իրավական կարգավիճակը և ձևավորման ու գործունեության սկզբունքները: Լուրջ անելիքներ կան ոռոգման ջրերի ամբարման և օգտագործման արդյունավետ տեխնոլոգիաների ներդրման, ինչպես նաև պետական պահուստային ֆոնդի հողերի մակերեսային բարելավման և բարձր նպատակայնությամբ օգտագորման գործում։ Գյուղատնտեսական կոոպերատիվների՝ որպես տնտեսավարման արդյունավետ ձևի, շարժումը խրախուսելու համար այս տարիներին անհրաժեշտ էր մշակել գյուղատնտեսական կոոպերատիվների զարգացման աջակցության պետական համալիր ծրագիր, որը հնարավորություն կտար մասնավորապես պետական բյուջեից հատուցել կոոպերատիվների ստեղծման ծախսերի մի մասը, պետական գնման պայմանագրերը առաջնահերթության կարգով կնքել կոոպերատիվների հետ, տեղական հումքի և ռեսուրսների օգտագործման հարցում տրամադրել արտոնյալ պայմաններ, բյուջեից սուբսիդավորել կոոպերատիվների ապահովագրական վճարների մի մասը, կոոպերատիվների անդամների համար պետական միջոցներով կազմակերպել վերապատրաստման դասընթացներ, անվճար տեղեկատվություն տրամադրել ներքին և արտաքին շուկաների վերաբերյալ և այլն։

Այսօր հայ գյուղացու համար լուրջ խնդիր է արտադրանքի իրացումը: Այդ հարցը կարող է լուծվել պետական գնումների արդյունավետ կազմակերպման, մեծածախ շուկաների և իրացնող կոոպերատիվների և կոոպերատիվների ասոցացիաների ստեղծման, արտահանման խթանման, պետական միջոցներով արտաքին և ներքին շուկաների հետազոտությունների իրականացման ու գյուղատնտեսական կազմակերպություններին անվճար տեղեկատվության տրամադրման միջոցով և այլն: Միաժամանակ անհրաժեշտ է արտադրող-իրացնող գործընկերային հարաբերություններում արմատավորել գործընկերային նոր մշակույթ: Հայաստանն ունի բավարար մտավոր ներուժ՝ գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաներ ներմուծող երկրից դառնալ տեխնոլոգիաներ արտահանող երկիր, կազմակերպել գյուղտեխնիկայի սարքավորումների ու գործիքների սեփական արտադրություն։

Անհրաժեշտ է սերտացնել կապը գիտության, կրթության և արտադրության միջև, ՀՀ գյուղնախարարության կառուցվածքում ստեղծել նոր ստորաբաժանում, որը կկանոնակարգի գիտության, կրթության և արտադրության փոխգործակցությունը։ Անհրաժեշտ է բարձրացնել պետական իշխանության մարմինների պատասխանատվությունը ագրարային քաղաքականության մշակման և իրականացման գործում: Այդ գործում հանրային վերահսկողություն, հրապարակայնություն և թափանցիկություն ապահովելու նպատակով լավ կլինի տարբեր ագրարագյուղացիական միություններին, ասոցացիաներին և հասարակական կազմակերպություններին մասնակից դարձնել ագրարային քաղաքականության մշակման և իրականացման գործընթացին, սերտացնել կապը մամուլի հետ:

                      ՀԱՅԿ ՂԱԶԱՐՅԱՆ

Տնտեսագիտության թեկնածու

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում