Փնտրվում է ժողովրդավարության պաշտպան

Հայաստանում սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ քաղաքական դաշտում լարվածությունն աճում է։ Կիզակետում ոչ միայն ներքաղաքական պայքարն է, այլև միջազգային, մասնավորապես՝ Եվրամիության կառույցների դերակատարությունը։ Արդյո՞ք եվրոպական նախաձեռնությունները կծառայեն Հայաստանում բազմակարծության և ժողովրդավարության ամրապնդմանը, թե՞ կարող են կամա թե ակամա օգտագործվել իշխանությունների կողմից՝ որպես լծակ ընդդիմությանը ճնշելու համար։ Այս հարցադրումն այսօր դարձել է նախընտրական դիսկուրսի առանցքային թեմաներից մեկը:

«Մոլդովական սցենարի» ուրվականը և թվային պայքարը

Քաղաքական որոշ վերլուծաբաններ և ընդդիմադիր շրջանակներ ահազանգում են Հայաստանում հնարավոր «մոլդովական սցենարի» կրկնության մասին։ Նախորդ տարի Մոլդովայում տեղի ունեցած ընտրությունների ժամանակ արգելվեց մի շարք ընդդիմադիր ուժերի մասնակցությունը, իսկ նրանց սոցիալական էջերը ենթարկվեցին զանգվածային արգելափակումների, ինչն, ըստ քննադատների, արժանացավ եվրոպական որոշ պաշտոնյաների լուռ հավանությանը։

Նմանատիպ գործընթացներ, ըստ հրապարակումների, արդեն իսկ նկատվում են Հայաստանում: Մասնավորապես, թիրախում է հայտնվել ընդդիմադիր «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը. բոտային հարձակումների հետևանքով արգելափակվել կամ անհասանելի են դարձել կուսակցության և նրա անդամների էջերը տարբեր սոցիալական ցանցերում (TikTok, Instagram, Facebook):

Այս ֆոնին, ընդդիմադիր դաշտում մտահոգություններ և ողջամիտ կասկածներ են հնչում առ այն, որ ԵՄ-ի կողմից Հայաստանին «հիբրիդային պատերազմի» դեմ պայքարելու նպատակով հատկացվող 12 միլիոն եվրոյի աջակցությունը և «Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմի» տեղակայումը կարող են իշխանությունների կողմից շահագործվել։ Առկա է մտավախություն, որ ապատեղեկատվության դեմ պայքարի քողի տակ մեծ ռեսուրսներ կուղղվեն տեղեկատվական դաշտում մենաշնորհ հաստատելուն և ընդդիմության քարոզչական հարթակներն արգելափակելուն:

Ընդդիմության ահազանգը Բրյուսելին. «Խաղադաշտը հավասար չէ»

Այս ռիսկերը կանխելու և ժողովրդավարական ինստիտուտների իրական պաշտպանություն ակնկալելու նպատակով, ընդդիմությունը փորձում է ուղիղ երկխոսության մեջ մտնել եվրոպական կառույցների հետ։ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանի (ով ներկայումս գտնվում է տնային կալանքի տակ) խորհրդական Ռոբերտ Ամստերդամը պաշտոնական նամակով դիմել է ԵՄ Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալլասին։

Նամակում, թեև ողջունվում է ԵՄ հանձնառությունը ժողովրդավարական արժեքներին, հստակ ընդգծվում են Հայաստանում ժողովրդավարական միջավայրի վատթարացման վերաբերյալ մտահոգությունները։ Վկայակոչելով անկախ դիտորդական առաքելությունների զեկույցները՝ նամակի հեղինակը մատնանշում է քաղաքական դրդապատճառներով ձերբակալությունների, դատական համակարգի նկատմամբ ճնշումների և խոսքի ազատության սահմանափակումների դեպքերը։ Որպես օրինակ բերվում է հենց կուսակցության առաջնորդի կարգավիճակը՝ շեշտելով. «Դժվար է պնդել, որ ընտրությունները կլինեն ազատ և արդար, երբ ընդդիմության առաջնորդը շարունակում է մնալ տնային կալանքի տակ»։

Պահանջվում է օբյեկտիվություն և ներառականություն

Որպեսզի միջազգային կառույցների միջամտությունը լինի օբյեկտիվ և չընկալվի որպես կողմնակալ աջակցություն գործող իշխանությանը, ընդդիմությունը ԵՄ-ին առաջարկում է երկու կոնկրետ քայլ.

1. Անկախ փաստահավաք մեխանիզմի ստեղծում. նախընտրական փուլում հատուկ մեխանիզմի ներդրում, որը կգնահատի օրենքի գերակայությունը և ընտրական պայմանների հավասարությունը՝ հետազոտելով քաղաքական գործիչների նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումները և դատական համակարգի անկախությունը:

2. Արագ արձագանքման թիմի չեզոքություն և ներառականություն. ԵՄ Հիբրիդային արագ արձագանքման թիմը չպետք է սահմանափակվի միայն պետական կառույցների հետ համագործակցությամբ։ Այն պետք է բաց լինի ընդդիմության, անկախ լրատվամիջոցների, հոգևորականության և քաղաքացիական հասարակության համար։ Ապատեղեկատվության դեմ պայքարը չպետք է վնասի օրինական քաղաքական խոսքին ու այլակարծությանը։

Եզրափակելով՝ կարելի է արձանագրել, որ առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները լուրջ փորձություն են լինելու ոչ միայն Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտների, այլև արևմտյան գործընկերների հեղինակության համար։ Արդյո՞ք միջազգային մեխանիզմները կգործեն որպես բազմակարծության և ազատ ընտրությունների անաչառ երաշխավոր, թե՞ տեղի կտան աշխարհաքաղաքական կամ քաղաքական նպատակահարմարություններին։ Անկողմնակալ և սկզբունքային «Ժողովրդավարության պաշտպանի» փնտրտուքը Հայաստանում շարունակվում է։