«Արամիս ժպիտը մնաց Շուշիում». Արամ Թորոսյանն անմահացել է նոյեմբերի 7-ին Շուշիում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Շատ հետաքրքրասեր տղա էր Արամս։ Մի օր տուն մտա, տեսնեմ, մուրճը ձեռքին մոտենում է հեռուստացույցին։ Իմ հարցին, թե ինչ է անում, արձագանքեց, թե ուզում է կոտրել, որ տեսնի՝ ինչ կա ներսում։ Ցանկանում էր ամեն ինչի մասին իմանալ։ Ամենաշատը սիրում էր մեքենաները, կարող էր մի մեքենա քանդել, հետո հավաքել։ Առհասարակ, բազմակողմանի զարգացած երեխա էր, չկար մի բան, ինչից նա գլուխ չհաներ։ Լուսավոր, ընկերասեր տղա էր, սիրում էր իրենից ավագների հետ ընկերություն անել։ Չէր սիրում բռունցքով հարց լուծել։ Միշտ ասում էր՝ եթե կա խոսքը, կարելի է մարդուն խոսքով ամեն ինչ հասկացնել, ինչո՞ւ կռվել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Արամի մայրիկը՝ տիկին Թագուհին։

Արամը ծնվել է Արագածոտնի մարզի Կաթնաղբյուր գյուղում, սակայն ընտանիքն ապրել է Երևանում։ Այստեղ է Արամը նախ մանկապարտեզ, այնուհետև դպրոց հաճախել։ Սովորել է Միսաք Մանուշյանի անվան ֆրանսիական թեքումով հիմնական դպրոցում։ «Մեկ ամիս հաճախեց առաջին դասարան, տնօրենը և ուսուցչուհին մեզ կանչեցին դպրոց և ասացին, որ մեր տղան առաջին դասարանում անելիք չունի։ Առաջարկեցին դիմում գրել, որ քննություն նշանակեն. եթե համապատասխանի երկրորդ դասարանի գիտելիքներին, կսկսի հաճախել երկրորդ դասարան։ Որպես ուսուցչուհի՝ իր հետ պարապել էի, տղաս էլ ընդունակ երեխա էր։ Քննության արդյունքում սկսեց հաճախել երկրորդ դասարան։ Ունեինք թռիչքային դասարաններ, երկրորդից հետո տեղափոխվեց միանգամից չորրորդ դասարան»։ Արամը դպրոցն ավարտել է գերազանցության վկայականով, այնուհետև՝ 2016 թվականին, ընդունվել է Սուրբ Թերեզայի անվան բժշկական քոլեջի Ատամնատեխնիկական բաժին։ Քոլեջը նույնպես ավարտել է գերազանցությամբ և ընդունվել Երևանի պետական բժշկական համալսարան։ Մայրիկն ասում է՝ որդին ցանկանում էր ատամնաբույժ դառնալ։ «Սիրում էր այդ մասնագիտությունը, մի փոքր էլ մենք ուղղորդեցինք, եղբայրս ևս բժիշկ է, արդյունքում ընտրեց այդ մասնագիտությունը»։

Համալսարանի երկրորդ կուրսն ավարտելուց հետո՝ 2020 թ. հուլիսի 3-ին, Արամը զորակոչվում է ժամկետային զինծառայության։ Ծառայում էր Հադրութում։ Տիկին Թագուհին պատմում է, որ Արցախի հանդեպ սերը որդու սրտում դեռ վաղուց էր ձևավորվել։ «Տասը տարի հաճախել է Ավանի ֆուտբոլի ակադեմիա։ Մասնակցել է տարբեր մրցումների։ Այդ տարիներից է իր մեջ զարգացել սերն Արցախ աշխարհի հանդեպ։ Մեկնում էին Արցախ տարբեր մրցաշարերի։ Հիշում եմ՝ այնտեղից վերադառնալուց հետո ասաց. «Մա՛մ, չես պատկերացնում, թե ինչ դրախտային երկիր է, ես իմ ծառայությունը պետք է այնտեղ անցկացնեմ։ Երբ իմացանք, որ Հադրութում է ծառայելու, շատ էի լաց լինում, ասում՝ մոտիկ լինեիր մեզ, Հայաստանում ծառայեիր, բայց իմ տղան ասաց. «Եթե անգամ վիճակահանության արդյունքում պարզվեր, որ Հայաստանում եմ ծառայելու, դիմում էի գրելու ու գնայի Արցախ»։ Երբեք չի տրտնջացել ծառայությունից, անգամ պատերազմի ծանր օրերին։ Իր ծառայության օրերը համընկան համավարակի շրջանի հետ։ Գնացինք իր մոտ, մեզ ճանապարհի կեսից հետ ուղարկեցին, հանդիպել չկարողացանք։ Իրեն պետք է ուղարկեին Հայաստան վերապատրաստումների՝ որպես ֆելդշեր։ Պետք է զորամասի բժիշկը լիներ։ Բայց շաբաթն ուրբաթից շուտ եկավ»։

Սեպտեմբերի 27-ին սկսվեց պատերազմը։ «Ամեն օր զանգահարում էր։ Իր խոսքն էր՝ լավ եմ։ Երբեք այլ բան չի ասել։ Երբեմն ինքս ինձ ասում եմ՝ գոնե մի օր ասեր, որ մի բան այն չէ։ «Wargonzo»-ն իրեն նկարել էր պատերազմի օրերին, բայց նա չէր սիրում գլուխ գովել, ինչոր բան պատմել։ Ամուսնուս եղբայրը Ռուսաստանից զանգահարեց՝ գիտե՞ք, որ Արամը «հիթ» է դարձել։ Հետո իմացանք, որ ռուսական բոլոր հեռուստաալիքներում, կայքերում Արամի նկարն է պտտվում, նրան անվանել էին «Ժպտացող տղան»։ Երբ իրեն ասացինք, թե ինչու մեզ չի պատմել, որ իրեն նկարել են մարտի դաշտում, արձագանքեց. «Մամա, ի՞նչ ասեմ»։ Գլուխ գովել, պարծենալ չէր սիրում։ Այդ ծանր օրերին անգամ ժպտում էր, ապշելու բան է, չէ՞։ Միշտ ասում եմ՝ իր ժպիտը մնաց Շուշիում։ Հիմա երազում եմ, որ Շուշին կրկին մերը լինի, և գոնե մեկ անգամ գնամ տղայիս նահատակվելու վայրը»։

Պատերազմի բոլոր թեժ կետերում եղել է Արամը՝ Հադրութում, Վարանդայում, Ջրականում և այլուր։ «Մեզ ոչինչ չէր ասում, ավելի շատ մանրամասներ իմացանք իր ողջ մնացած զինակից ընկերներից։ Այնպիսի բաներ էին պատմում, որ ապշում էի, զարմանում, որ իմ 18 տարեկան տղան կարողացել է այդքան բաներ անել։ 23 օր ընկերների հետ մնացել է Քարինտակում՝ շրջափակման մեջ։ Իրենց հրամանատարը զոհվել էր, ու ռացիան մնացել էր Արամիս ձեռքում։ Երբ զանգահարում էր, ամուսինս հարցնում էր՝ ինչո՞ւ է ռացիան քեզ մոտ (որովհետև և՛ մեզ հետ էր խոսում, և՛ տղաների հետ էր կապի մեջ)։ Ասաց, որ իրենք իրենցով են մնացել։ Արդյունքում շատ մեծ դժվարությամբ կարողացել էին շրջափակումից դուրս գալ։ Իրենց տարել էին Խնձորստան։ Տղաներին ասել էին՝ ձեր պարտքը կատարել եք։ Զանգել էր ընկերներին, թե Գորիս եմ գալիս, կգա՞ք ինձ տեսնելու։ Ընկերներն արձագանքել էին՝ գալիս ենք։ Բայց ճանապարհի կեսից տղաներին տարել են Շուշի՝ չգիտենք, թե ում հրամանով»։

Արամի վերջին մարտը Շուշիի մատույցներում էր, որտեղ էլ նա անմահացել է նոյեմբերի 7-ին։ «Նոյեմբերի 7-ի առավոտյան է եղել մեր վերջին զրույցը։ Իր ամենամոտ ընկերն էր վիրավորվել, չէին կարողացել նրան դուրս բերել։ Շտապօգնության մեքենա էին կանչել, այն եկել էր, կանգնել, բայց պայթեցրել էին։ Այդպես էլ ընկերը մնացել էր այդտեղ։ Ժամը երկուսի կողմերը Արամս վիրավորվել էր, բայց այդ տարածքից դուրս չէր եկել, ինքն իրեն վիրակապել էր։ Հետո արդեն նաև կոնքոսկրի շրջանում էր ծանր վիրավորում ստացել։ Զանգել էր եղբորս։ Թե ինչ տանջանքով է եղբայրս Շուշիից Արամիս մարմինը դուրս բերել, միայն ինքը գիտի։ Հակառակ դեպքում՝ գուցե մինչև հիմա ես էլ իմ Արամին փնտրեի։ Ոչ միայն իմ Արամին, այլ շատ շատերին է դուրս բերել։ Զոհվելուց օրեր անց Արամս տանն էր»։

Ապրելու ուժի մասին։ «Պետք է ամուր լինես, եթե թուլանաս, ընտանիքդ էլ կկորցնես։ Արամիցս հետո ամուսնուս էլ կորցրեցի։ Ընտանիքս կիսվեց երկու մասի։ Շատ կապված քույր ու եղբայր էին Արամս ու աղջիկս։ Ամեն անգամ զանգահարում էր. «Մա՛մ, քուրիկը մազերը ներկե՞լ է»։ Սիրում էր քույրիկին միշտ խնամված տեսնել։ Մեկ էլ քրոջը կատակով հարցնում էր՝ հո քեզ չեն նեղո՞ւմ։ Չկա մեկ օր, որ իմ Արամին չհիշենք։ Հպարտ ենք, բայց արցունքն աչքներիս ենք հպարտ։ Միշտ մտածում եմ՝ որտեղի՞ց իմ մեջ այս գերբնական ուժը, որ կարողանում եմ ոտքի վրա մնալ։ Իր ընկերական շրջապատը, գործընկերները, բոլոր իրեն հիշողները կարողացան մեզ ապրեցնել, մեզ հետ միշտ կապի մեջ են։ Արամիս ընկերները նրան չեն մոռանում։ Իր ամենամտերիմ ընկերն առաջնեկին Արամ անվանակոչեց, ինչպես ինքն ասաց, ի պատիվ իր զինվոր ընկերոջ՝ Արամի։ Սովորելուն զուգահեռ նաև աշխատում էր, իր աշխատավայրում «Լավագույն աշխատողի» կոչում էին տվել և մեդալ։ Ուրախ-ուրախ տուն եկավ, թե՝ մեդալ եմ ստացել։ Մինչև հիմա իր գործընկերները, որոնց հետ մի քանի ամիս է աշխատել, մեզ հետ կապ են պահում։ Արամիս հիշող մարդիկ են մեզ ապրեցնում»։

Հ. Գ. - Արամ Թորոսյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն», «Գարեգին Նժդեհ», «Ֆիդայապետ Անդրանիկ», «Մարշալ Բաղրամյան», «Մոնթե Մելքոնյան», «Արծիվ-30 Արարատ» մեդալներով։ Հուղարկավորված է Կաթնաղբյուրի ընտանեկան գերեզմանատանը։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում