Մանիպուլյացիոն խաղերն սկսում են ուժեղանալ, երբ պատերազմը թուլանում է կամ վերջանում. Գևորգ Մելիքյան

Past.am-ի զրուցակիցն է քաղաքական վերլուծաբան Գևորգ Մելիքյանը:

- Օրերս առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ներկայացրեց հոդված, որում հստակեցրեց իր մոտեցումները՝ կապված Արցախի ճանաչման հետ: Ըստ Տեր-Պետրոսյանի՝ միակողմանի ճանաչումը, եթե այն ապահովագրված չէ միջազգային կազմակերպությունների կամ գերտերություններից մի քանիսի կողմից, հղի է անկանխատեսելի ու աղետալի հետևանքներով: Որքանո՞վ են իրատեսական հոդվածում առկա այս և այլ պնդումներն ու թեզերը:

- Տեր-Պետրոսյանը ճիշտ է, բայց նա չի տանում շեշտադրությունն այն ուղղությամբ, որ մենք պետք է ճանապարհ գտնենք, որպեսզի հասնենք մեզ համար ցանկալի արդյունքին, այն է՝ Արցախի անկախության միջազգային ճանաչումը կամ Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակի հստակեցումը: Նրանք այդ հարցը ձգում են 90-ականներից: 90-ականներից իշխանությունը միավորման հետ կապված տեսել է խնդիրներ, որովհետև մտածել է, որ միջազգային հանրությունը կարող է ուղղակի չընդունել միավորումը կամ անկախության ճանաչումը: Մենք կարող ենք անտեսել միջազգային հանրությանը, բայց Հայաստանը բարդություններ կունենա: Միայն միջազգային հանրության համար չէ, որ Հայաստանն անում է իր քայլերը, բայց չի էլ կարող անտեսել միջազգային հանրությանը: Հայաստանը միջազգային իրավունքի սուբյեկտ է, նա չի կարող հրաժարվել պարտավորություններից, դուրս գալ գործընթացներից: Այլ հարց է, որ Հայաստանը պետք է հստակ հայեցակարգ մշակի, որով մենք կհասկանանք, թե ինչ ենք պատկերացնում՝ ասելով ԼՂՀ հակամարտության լուծում: Հայաստանը քաղաքականապես հասունացման կարիք ունի: Նույն Լևոն-Տեր Պետրոսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանն անձամբ բանակցել են: Իրենք տեղյակ են բանակցությունների բոլոր նրբերանգներին: Մենք միայն փորձագետներ ենք: Մենք չունենք այն տեղեկատվությունը, որ ունեն իրենք: Մեր տվյալները ցույց են տալիս, որ որևէ գրանցված արդյունք չկա Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի համար: Հակառակը՝ մենք տեսնում ենք, որ դինամիկան գնում է դեպի բացասականը, կրակոցները սահմանին չեն քչացել: Ո՞վ է կրելու այդ պատասխանատվությունը: Լևոն Տեր-Պետրոսյանն այդ հարցը չլուծեց, Ռոբերտ Քոչարյանը չլուծեց, Սերժ Սարգսյանը չի լուծում: Խնդիրը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թեզերի մեկնաբանման մեջ չէ: Մենք թեզերի և գիտական խնդիրների մասին չպետք է խոսենք: Տեր-Պետրոսյանը պատասխանատվության իր բաժինն ունի հակամարտության չկարգավորված լինելու մեջ:

Իհարկե, հակառակ տեսակետն էլ կա, որ Լևոն Տեր-Պետորսյանն ամեն ինչ արեց, որպեսզի բանակցային գործընթացը հասնի հանգուցալուծման, սակայն դա բերեց 1998-ի նրա հրաժարականին: Բայց մենք կարող ենք ասել, որ այն տարբերակներում, որոնք այդ ժամանակ շրջանառվում էին բանակցությունների սեղանին, անմիջապես դրված չէր ԼՂՀ կարգավիճակի հարցը: Մի կողմ ենք թողնում տարածքների, փախստականների խնդիրները, Լաչինի միջանցքի հարցը: Երբ Քոչարյանը եկավ իշխանության, նույն հարցի առաջ կանգնեց, Սերժ Սարգսյանը էլի խոսում էր շատ մեծ- մեծ, բայց եկավ իշխանության և նորից բախվեց այդ հարցերին: Երբ Լևոն-Տեր Պետրոսյանը նշում է, որ Մադրիդյան սկբունքները խոսում են Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման մասին, այսինքն՝ նրանք մեր կողմից են, այդտեղ բացահայտ մանիպուլյացիա է անում: Մադրիդյան սկզբունքները գալիս ենք Հելսինկյան եզրափակիչ ակտից: Այստեղ հավասարապես դրված են և՛ տարածքային ամբողջականության խնդիրը, և՛ազգերի ինքնորոշման հարցը, և՛ուժի չկիրառումը: Խնդիրն այն է, թե ինչպես ես կիրառում այդ սկզբունքները, ոչ թե նշելը, որ այդպիսի սկզբունքներ կան: Մենք կոնֆլիկտ ունենք՝ ինչպե՞ս համատեղել ազգերի ինքնորոշումն ու տարածքային ամբողջականությունը: Սա կոնֆլիկտ է, որը միայն Հայաստանինը կամ Արցախինը չէ: Դա շատ երկրներում է խնդիր: Պետք է լուծումներ տալ:

Մենք նաև գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանին հարցեր ունենք: 2008-ից նա է բանակցել, մինչև դա էլ, լինելով տարբեր ուժային կառույցների ղեկավար, շատ լավ տեղյակ է եղել բանակցությունների ընթացքի մասին: Նորից զինվո՞րը պետք է իր կյանքի գնով վճարի և մենք ուրախանանք, թե ինչ հերոսներ ունենք, բայց այդ հերոսներն անվերջ չեն: Հայաստանը Չինաստան չէ, որ երեք-չորս օրը մեկ մարդ մահանա: Դա բարոյահոգեբանական ազդեցություններ ունի և լուրջ տնտեսական հարված է: Դա իմիջի հետ է կապված, զբոսաշրջությունն է պակասում, նորից կոռուպցիան կզարգանա, որովհետև փակ է դառնում համակարգը և ավելանում է ռազմական բաղադրիչը: Պատերազմի կամ սրացման անվան տակ մենք կարող ենք շատ տեղեկություններ կրկին չստանալ: Շատ բացասական երևույթներ են կրկին առաջ գալու:

- Դուք խոսում եք փակ համակարգի մասին: Բայց չե՞ք կարծում, որ հակառակ ազդեցությունն էլ եղավ, այսինքն՝ քառօրյա պատերազմի ընթացքում ավելի շատ սկսվեց խոսվել համակարգային թերացումների մասին:

-Այո´, դա երկրորդ կողմն էլ ունի: 90-ականների պատերազմի ժամանակ էլ այդ ֆինանսական կուտակումներն այդքան տեսանելի չէին, հետո հանդարտվեց, սկսվեց զարգանալ օլիգարխիան, խայտառակ պատմություններ՝ կապված սեփականաշնորհման հետ: Այսինքն՝ պատերազմներն իրենց հետ բերում են իմաստնության պահ, ազգերը մոբիլիզացվում են, երբ ամեն ինչ հանդարտվում է, նրանք, ովքեր որոշալի լծակներ ունեն, կրկին սկսում են օգտվել, հայրենասիրություն են խաղում, ոմանք դրա վրա կապիտալ են կուտակում, ընդդիմադիրներն ընդվզում են: Մանիպուլյացիոն խաղերը սկսում են ուժեղանալ, երբ պատերազմը թուլանում է կամ վերջանում:

- Որոշ վերլուծաբաններ լայնածավալ պատերազմական գործողությունների ժամկետներ են նշում՝ դրանք պայմանավորելով որոշակի իրադարձություններով, տոնական օրերով, տնտեսական և այլ գործոններով: Ձեր տեսակետը:

-Ես վերապահորեն եմ մոտենում «փորձագիտական դաշտ» ասածին: Ես չգիտեմ որևէ քաղաքական վերլուծաբան, որը կարողանա ռազմական ճշգրիտ կանխատեսում անել և գուշակել հակառակորդի մոտակա քայլերը: Վերլուծաբանը զբաղվում է քաղաքական պրոցեսները վերլուծելով: Դասական քաղաքական վերլուծությունը չի ենթադրում նման կանխատեսումներ: Այն ցույց է տալիս դինամիկան, միտումները: Ռազմական գործընթացները վերլուծում են զինվորականները և ռազմական փորձագետները: Միշտ չէ, որ սովորական տրամաբանությունն է գործում: Չենք էլ կարող ասել՝ այսօր եղանակը տաք է կամ վաղը ձյուն է գալու, ուրեմն պատերազմ կլինի: Եթե ինչ-որ մեկը կարողանա մաթեմատիկական ճշգրտությամբ հաշվարկել դա, ապա կստանա Նոբելյան մրցանակ:

Այս օրերին շատ հանդիպումներ և զրույցներ եմ ունեցել ռազմական ոլորտի մասնագետների հետ, և նրանք ևս ձեռնպահ են մնում այն կանխատեսումներից, որ հակառակորդի տեղաշարժերը կարող են հանգեցնել ռազմական գործողությունների:

Լևոն Փանոսյան