Հայաստանի պաշտոնյաների տոնը փչացնողները

Սովորաբար Հայաստանում պաշտոնյաները, հատկապես կառավարության ուժային և ֆինանսական կառույցների ղեկավարները խուսափում են լրագրողների հետ շփումից: Պատճառը ենթադրելի է: Տրվում են անհարմար հարցեր, որոնք վերաբերում են պաշտոնյաների եկամուտներին, լիազորությունների պատշաճ կատարմանը, կոռուպցիայի խնդիրներին և անգամ անձնական կյանքին: Բանն այն է, որ նման հարցեր լրատվամիջոցների ներկայացուցիչները «ռիսկ են անում» բարձրացնել հենց այն պատճառով, որ պաշտոնյաներն արհամարհում են իրենց և հրաժարվում հաշվետու լինել հանրությանը սեփական գործողությունների համար:

Լրագրողները` ոմանք սեփական նախաձեռնությամբ, ոմանք էլ ուղղակի պատվերով, կարողանում են պաշտոնյաներին «բռնացնել» միայն հանրային միջոցառումների ժամանակ և բառացիորեն ընկնել նրանց հետևից: Այդպիսի հանրային վայրեր են դարձել Ծիծեռնակաբերդի, Եռաբլուրի, Սարդարապատի հուշահամալիրները և այլն: Եվ, երբ պաշտոնյաները «հարցախեղդի» են ենթարկվում, սկսում են հանկարծ բողոքել, որ լրագրողները «փչացնում են» օրվա խորհուրդը կամ իրենց տոնը, որ օրվա հետ կապված հարցեր տալու փոխարեն սադրիչ և անիմաստ հարցեր են տալիս:

Հայտնի են նման բազմաթիվ դեպքեր: Այդ պահերին պաշտոնյաները հաճախ համբերությունից դուրս են գալիս և սկսում անգամ վիրավորական խոսքեր հնչեցնել լրագրողների հասցեին: Զայրույթի պահին արված նրանց արտահայտությունները դարձել են անգամ թևավոր խոսքեր: Կարիք չկա հիշեցնել, թե ով ինչ արտահայտություններ է թույլ տվել այդ պահերին, որոնք երբեմն վայել չեն ոչ միայն պետական պաշտոնյային, այլև ցանկացած բարեկիրթ մարդու: Բացառություն չէր նաև մայիսի 28-ին Սարդարապատում Հայաստանի Առաջին Հանրապետության տոնին նվիրված միջոցառումը:

Մեր քննարկման թեման ոչ թե այդ պաշտոնյաների անպարկեշտ և անգրագետ հայտարարությունները մեջբերելն է կամ արձանագրելը, թե ինչպես են նրանք «փախուստի դիմում» լրագրողներից, այլ բուն երևույթի մասին խոսելն է: Ինչո՞ւ են մեր պաշտոնյաները վախենում, այո´, վախենում հանրությանը հաշվետու լինելուց և իրենց պաշտոնի և անձի հետ կապված ցանկացած հարցին պատասխանելուց: Օրենքի տրամաբանությամբ` պաշտոնյան պետական ծառայող է, այլ ոչ թե պետության տերը: Նա կատարում է հանրության պատվերը, նա վարձու աշխատող է և ինչպես ցանկացած վարձու աշխատող, պարտավոր է մանրամասն զեկուցել գործատուին կատարած աշխատանքի մասին:

Իսկ եթե կան լուրեր աշխատողի կողմից փողերի յուրացման և անձնական թերի որակների մասին, ապա նա առավել ևս պետք է պատասխանատու լինի` կա´մ մարդավարի հերքելով այդ լուրերը, կա´մ կամավոր հեռանալով զբաղեցրած պաշտոնից: Գաղտնիք չէ, որ շատ պաշտոնյաներ պարզապես գործարարներ են: Հիմա, եթե իրենց բիզնեսներում աշխատող որևէ մեկը յուրացնի գումարները և կասկածելի գործով զբաղվի, իրենք ինչպե՞ս են վարվում նման աշխատողի հետ: Իհարկե, սկզբում կանչում են հարցուպատասխանի, և եթե այդ աշխատողը չի կարողանում պատասխան տալ իր գործողությունների համար, վռնդում են աշխատանքից, նույնիսկ կարող են դատի տալ:

Հետևաբար, հարց է առաջանում: Ինչո՞ւ մեր պաշտոնյաները նույն կերպ հետևողական չեն իրենց անմիջական պարտականությունները կատարելիս: Այդ հարցի պատասխանն ունի երկու կողմ` մեկը տեխնիկական, մյուսը` բովանդակային: Ընդունենք, որ այդ պաշտոնյաները պրոֆեսիոնալ կադրեր են և բարեխղճորեն իրենց գործն են կատարում: Այդ իմաստով գլխավոր խնդիրը տեխնիկական է: Ցանկացած պետական կառույց ունի ԶԼՄ-ների և հանրության հետ կապերի բաժին կամ պատասխանատու: Առանձին պաշտոնյաներ ունեն մամուլի խոսնակներ:

Արևմտյան երկրներում և անգամ Ռուսաստանում բարձրաստիճան պաշտոնյաների մամուլի խոսնակները, հանրության հետ կապերի պատասխանատուները պարբերաբար անցկացնում են մամուլի ասուլիսներ, գրեթե ամենօրյա ռեժիմով իրենց ղեկավարների փոխարեն պատասխանում են լրագրողների բոլոր հուզող հարցերին: Միշտ չէ, որ պաշտոնյան իսկապես կարող է հասցնել շփվել լրագրողների հետ և ամեն հարցի շուրջ չէ, որ պաշտոնյաները պարտավոր են պատասխաններ տալ: Իրենց փոխարեն այդ ամենն անում են մամուլի խոսնակները:

Կարևոր չէ, թե ինչ պատասխաններ են տրվում, կարևորն այն է, որ մամուլի խոսնակի միջոցով տրվում են պատասխաններ: Եվ տեղեկատվության կարոտ ԶԼՄ-ները, որոնց գլխավոր խնդիրը օրվա լուր հայթայթելն է, ստանում են իրենց հուզող հարցերի այս կամ այն պատասխանը: Դրանից հետո դժվար թե նորմալ լրագրողը հանրային միջոցառման ժամանակ «հարձակվի և հարցախեղդ» անի պաշտոնյային, քանի որ արդեն ավելի վաղ նրա խոսնակից ստացել է շատ հարցերի պատասխանները: Իսկ եթե անգամ որևէ լրագրող «հարձակվի» պաշտոնյայի վրա, ապա վերջինս հանգիստ կարող է ասել, որ այդ հարցի պատասխանն արդեն տրվել է, և ավելացնելու ոչինչ չկա: Իսկ եթե կա ավելացնելու որևէ բան, ապա կարող է շատ հարգանքով պատասխանել:

Բովանդակային խնդիրն էլ այն է, որ մի շարք պաշտոնյաներ պարզապես իրենց տեղում չեն և չպետք է լինեն այդ պաշտոնին: Նրանք իրենց մակարդակով բառացիորեն թքած ունեն ԶԼՄ-ների և հանրության կարծիքի վրա: Նրանցից ավելին ակնկալելը կլինի միամտություն: Այսպիսով, կարող ենք եզրակացնել, որ եթե մեր պաշտոնյաները ցանկանում են տոն օրերին տոն նշել և խուսափել լրագրողների «տեռորից», ուրեմն պետք է խնդրի տեխնիկական կողմը հասկանան և հնարավորություն տան իրենց մամուլի հետ կապերի պատասխանատուներին մարդավարի աշխատել: Իսկ հանրության հետ կապերի ինստիտուտը մեր պետական համակարգի շատ օղակներում` սկսած բարձրագույնից, պարզապես անգործության է մատնված:

Լրագրողը պատշաճ կարգով և պատշաճ վայրում պետք է ուղղի իր հարցերը: Բայց դրա համար պայմաններ ստեղծողը պետք է լինի ոչ թե լրագրողը, այլ պետական պաշտոնյան և նրա թիմը: Հայաստանի պաշտոնյաները պետք է գիտակցեն, որ դա բխում է իրենց իսկ շահերից: Այդ ամենից հետո նրանք կթոթափեն անհարմար հարցերին անհարմար վայրերում պատասխանելու բեռը և գրեթե կկանխեն լրագրողների զավեշտալի «հետապնդումները»: Եթե պետական ծառայողը չի հարգում լրատվության ներկայացուցչին, ով հանրության միջնորդն է, ապա լրագրողը պարտավոր չէ հարգել նման պաշտոնյային:

Տիգրան Խաչատրյան