Հե­տև­ե­լը բա­վա­րար չէ, պետք է ակ­տի­վո­րեն մաս­նակ­ցել. ե՞րբ է Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյու­նը սկսե­լու ակ­տիվ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն վա­րել

Նախօրեին Հայաստանի արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանը պաշտոնական այցով մեկնել է Վրաստան, հանդիպումներ ունեցել այդ երկրի բարձրագույն ղեկավարության հետ: Քննարկվել են երկկողմ օրակարգի մի շարք հարցեր, պայմանավորվել ավելի մեծ ջանքեր գործադրել տնտեսական համագործակցության առկա մեծ ներուժի կիրառման ուղղությամբ, այդ թվում՝ տարածաշրջանային նոր ծրագրերի խթանման միջոցով:

Քննարկվել են նաև տարածաշրջանային անվտանգության, հակամարտությունների հետ կապված հարցեր: ԱԳՆ ղեկավարի՝ Վրաստան կատարած այցը բավական հետաքրքիր ժամանակաշրջանում է տեղի ունենում:

Հայաստանի ներքաղաքական զարգացումները վերջին շրջանում ստվերել են արտաքին քաղաքական խնդիրները, որոնք ոչ պակաս կարևոր են: Անգամ թվում էր, թե Հայաստանի ղեկավարությունն առհասարակ չի զբաղվում արտաքին քաղաքականությամբ` բացառությամբ մի քանի զբոսաշրջային այցերի: Երբ տարածաշրջանում բուռն զարգացումներ էին լինում, սրվում էին ռուս-վրացական հարաբերությունները, Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև լարվածությունը խորանում էր, Հայաստանի վարչապետը մեկնում էր Սինգապուր և Վիետնամ, որտեղից տեղեկանում էինք միայն ծաղիկների հետ արված լուսանկարների և լավ ընթրիքների մասին: Մինչդեռ մեր տարածաշրջանում իրավիճակն իսկապես բավական լարված է:

Եթե Հայաստանը ժամանակին և օպերատիվ չարձագանքի նոր մարտահրավերներին, ապա կրկին հայտնվելու ենք զուտ արձանագրողի դերում: ՀՀ ԱԳ նախարարի՝ Վրաստան կատարած այցն այդ համատեքստում ուշ է արվում, բայց հուսանք՝ ոչ ուշացած:

Հարկ է նկատել, որ բավական լարվել են ոչ միայն ռուս—վրացական, այլև ադրբեջանավրացական հարաբերությունները հայտնի մի խնդրի շուրջ: Ադրբեջանը փաստացի ռազմակայան է կառուցել Վրաստանի սահմանի հարևանությամբ՝ Գարեջիի լեռան վրա:

Երկու երկրների միջև կա բանավեճ Գարեջիի վանական համալիրի պատկանելության շուրջ, որը վերջերս ստացել է առավել սուր բնույթ: Անշուշտ, Վրաստանի համար Ադրբեջանը համար մեկ առևտրային գործընկեր է և ներդրող, Թուրքիան ևս խոշոր տնտեսական գործընկեր է և շարունակում է լինել:

Վրաստանի աշխարհատնտեսական շահերը այսօր առավել քան երբևէ կապված են Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ: Սակայն որքան Վրաստանը շահում է այդ համագործակցությունից, որն արդեն դարձել է ռազմավարական, այնքան մեծացել է կախվածությունը նրանցից, ինչը թույլ չի տալիս Վրաստանին ազատորեն մանևրել: Վրաստանը չափազանց մեծ կախվածության մեջ է հայտնվել Թուրքիայից ու Ադրբեջանից, միակողմանի կախվածություն ունի ադրբեջանական գազից: Լինելով միաժամանակ Ռուսաստանի հետ հակամարության մեջ, որքան էլ տարօրինակ է, Վրաստանի համար էներգետիկ անվտանգության այլընտրանք է դառնում Հայաստանը:

Եթե վրաց-ադրբեջանական հարաբերություններն այն աստիճան սրվեն, որ Ադրբեջանը սպառնա դադարեցնել գազի մատակարարումը, ապա Վրաստանի փրկությունը Հայաստանն է, որի տարածքով կարող է ստանալ իրանական գազը: Եթե Վրաստանը հայտնվում է մի կողմից՝ Ռուսաստանի, մյուս կողմից` թուրք-ադրբեջանական տանդեմի շրջափակման մեջ, ապա Հայաստանը մեխանիկորեն դառնում է առանցքային փրկօղակ վրացիների համար: 

Ոմանք կասեն, որ Վրաստանը ելք ունի դեպի ծով, Եվրոպան կարող է աջակցել: Իհարկե, կարող է, սակայն այսօր Սև ծովը ոչ թե եվրոպական, այլ ռուսական և թուրքական ծով է, այնտեղ գերակայում է մի կողմից՝ ռուսական, մյուս կողմից` թուրքական նավատորմը: Եվ եթե խնդիր լինի Վրաստանին շրջափակելու ծովից, ապա դա շատ արագ կարող են անել: Այս իրողությունները վրացիները լավ հասկանում են:

Հետևաբար Հայաստանը առիթը չպետք է բաց թողնի` հիշեցնելու Վրաստանին, թե որքան կարևոր գործընկերներ ենք, որ շատ կարևոր է արտաքին քաղաքականության մեջ համաձայնեցված գործելը, որքան էլ ունենանք տարբեր առաջնահերթություններ: 

Թեև այսօր Հայաստանն ու Վրաստանը, փաստացի, հայտնվել են տարբեր ճամբարներում, սակայն առանց մեկը մյուսի ի զորու չեն հաղթահարել տարածաշրջանային բարդ մարտահրավերները: Հայ-վրացական համագործակցության օրակարգը պետք է լինի հենց միմյանց կամրջող ծրագրերն ու նախագծերն առաջ տանելը: Մեզ համար շատ կարևոր է դեպի Ռուսաստան տանող Վերին Լարսի ճանապարհին այլընտրանք ունենալը: Եվ ՀՀ արտգործնախարարը հայտարարել է, որ այլընտրանքային ճանապարհ գտնելու շուրջ բանակցությունների նոր փուլ է մոտենում:

Նրա խոսքով՝ այլընտրանքային այդ ճանապարհն առաջին հերթին վերաբերում է Ռուսաստանին և Վրաստանին, և այդ առումով բանակցությունները երկու կողմերի միջև շարունակվում են: Նախարարն ասում է, որ Հայաստանը հետևում է այդ բանակցություններին: Բայց հետևելը բավարար չէ, պետք է ակտիվորեն մասնակցել, անդադար հիշեցնել և փորձել հասնել բանակցությունների հաջող ավարտին:

Այսպիսի հարցերում են երևում, թե ինչպես է աշխատում դիվանագիտությունը: Հայաստանն իր կենսական շահերին վերաբերող հարցերում պետք է լինի չափազանց ակտիվ և նախաձեռնող: Այլապես գրոշի արժեք չունեն նախկին իշխանությունների հասցեին քննադատությունները, երբ այսօրվա իշխանությունը շատ ավելի պասիվ է արտաքին քաղաքականության մեջ:

ՏԻԳՐԱՆ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ