«Սա վկա­յում է ոչ թե կա­ռա­վա­րե­լի­ու­թյան, այլ ճիշտ հա­կա­ռա­կի՝ քա­ո­սի ստեղծ­մա­նը մաս­նակ­ցե­լու մա­սին»

Այսօր Հայաստանում առկա կառավարումը համակարգային չէ: Այն ավելի իրավիճակային է՝ այսպես ասած, հրդեհ հանգցնելու տարբերակով: «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց կառավարման խորհրդատու Բաբկեն Մկրտչյանը: «Հաճախ սխալ է պլանավորվում, պլանավորվածը սխալ է կազմակերպվում, իսկ սխալ կազմակերպածը սխալ է իրականացվում: Մեծ հաշվով, կառավարման չորս հիմնական գործառույթների՝ պլանավորելու, կազմակերպելու, առաջնորդելու ու հսկելու օղակներում լուրջ թերություններ կարելի է նկատել: Առհասարակ, կառավարումով պետք է կառավարիչները զբաղվեն, ինչը ենթադրում է, որ տվյալ անձը պետք է ունենա և՛ համապատասխան կրթություն, և՛ անհրաժեշտ ներքին բնագծեր:

Կարծում եմ՝ մեր կառավարման համակարգում այս պահին քչերը կարող են համապատասխանել այդ չափանիշներին: Լուրջ խնդիրներ կան այդ առումով: Մակրոմակարդակի կառավարիչները, որոնք պետք է զբաղվեն կառավարմամբ, չեն համապատասխանում իրենց ստանձնած պաշտոնների իրական պահանջներին»,-ասաց նա: Մեր զրուցակիցը շեշտեց՝ քանի դեռ վերոնշյալ պահանջների նկատմամբ լուրջ վերաբերմունք չկա, որևէ բան չի փոխվելու. «Այստեղ տեղին է նշել մերիտոկրատիայի՝ արժանիների իշխանության մասին: Այս առումով հիմա լուրջ վակուում է առաջացել. պետական կառավարման համակարգում մարդիկ իրենց ունեցած փորձին, գիտելիքին և պոտենցիալին անհամապատասխան պաշտոններ են ստանձնել: Սա շատ օբյեկտիվ խնդիր է առաջացնում կառավարման իրենց գործառույթներում»:

Նրա խոսքով, կառավարության ղեկավարն էլ այն պրոֆեսիոնալ կառավարիչը չէ, որն անհրաժեշտ էր, ինչը ևս լուրջ հարց է. «Եթե կառավարիչը չունի հստակ կառավարման փորձ ու ունակություններ, իր համար շատ դժվար է նաև ճիշտ վերալիազորել, ճիշտ հանձնարարություններ տալ և պատշաճ հսկել դրանք: Սրանք հմտություններ են, որոնց պետք է տիրապետել: Ցավում եմ, բայց այս պահին մենք այդ ցանկալի իրավիճակը չունենք»: Անդրադառնալով ճգնաժամային իրավիճակում առկա կառավարման որակին՝ Բ. Մկրտչյանը նախ նկատեց, որ ցանկացած ճգնաժամի ընթացքում կարելի է ինչ-որ բաներ սովորել, հասկանալ, հետո սովորածի վրա ճիշտ որոշումներ կայացնել: «Բայց այս դեպքում մի փոքր այլ տեսանկյունից եմ դիտարկում հարցը: Covid-ի հետ կապված այս գլոբալ անհասկանալի իրավիճակն ամբողջովին այլ հարթությունից է:

Եվ այս պարագայում իրավիճակը կառավարելի պահելը շատ բարդ է, քանի որ տիրում է քաոս, և մենք պետք է մտածենք քաոսի կառավարման մասին: Խոսքը ոչ միայն Հայաստանի, այլ գլոբալ տիրույթում առկա քաոսի մասին է: Իսկ ՀՀ-ում, երբ մարդիկ պատրաստ չէին անգամ ոչ ճգնաժամային իրավիճակներում ճիշտ որոշումներ կայացնել, պլանավորել, առաջնորդել, հսկել, բնականաբար, ճգնաժամային իրավիճակներում այդ կառավարումը մի քանի անգամ ավելի դժվար կլիներ և սխալներն ավելի շատ կլինեին: Իրականում պետք չէ այս պահին ենթարկվել գլոբալ թելադրանքներին ու մասնակցել քաոսի ստեղծմանը»,-ընդգծեց նա: Փողոցում ու դպրոցներում դիմակներ կրելու պարտադրանքը, քաղաքացիներին տուգանելը, ըստ մեր զրուցակցի, ամենևին տեղին չեն. «Սա չի խոսում կառավարելիության մասին, սա վկայում է ճիշտ հակառակի՝ այդ քաոսի ստեղծմանը մասնակցելու մասին:

Պետք է դադարեցնել այդ ամենը: Բացի այդ, գլոբալ կենտրոններից կորոնավիրուսի հետ կապված կառավարելիությունը ապահովելու գրավոր կամ բանավոր որևէ հանձնարարություն պետք է վերլուծել ողջամտության սահմաններում և միանգամից չանել այն, ինչ ասվում է: Պետք է դադարեցնել մասնակցել գլոբալ քաոսի մաս կազմելուն՝ հանուն իշխանության պահպանման: Ես չեմ կարծում, որ այն, ինչ կատարվում է աշխարհում, բնական ընթացք ունի: Հստակ նպատակներ կան, աշխարհում շատ լուրջ ու վտանգավոր գործընթացներ են տեղի ունենում: Մենք, մեծ հաշվով, չպետք է ենթարկվենք այդ քաոսին: Պետք է շարունակել ապրել բնականոն կյանքով, դադարեցնել սարսափ տարածել ՀՀ-ում, թե կորոնավիրուսը կգա ու մեզ կկործանի: Պետք է հրաժարվել նաև երեխաների դիմակ կրելու պարտադրանքից: Այս ամենն անթույլատրելի է, կառավարելիություն չի ապահովելու: Սա ճիշտ հակառակին է հանգեցնելու, վստահ եմ՝ դա տանելու է քաոսի: Թեպետ մեր հասարակության մոտ կառավարելիության աստիճանը դիտարկելու չափանիշներն այլ են, ինչ կասեն՝ կանենք: Մեր հասարակությունը չունի կառավարելիության, կառավարման կամ իրական կառավարիչների գնահատման չափանիշներ, մշտապես հարմարվելուն է հակված:

Հասարակության համար դժվար կլինի հասկանալ, թե ինքն ընդհանրապես հիմա ո՞ր փուլում է: Միգուցե մասնագիտական տիրույթում քննարկենք իրավիճակն ու գնահատականներ տանք, բայց չեմ սպասում, որ հասարակությունը կասի, թե կառավարման համակարգը խայտառակ վիճակում է»: Բաբկեն Մկրտչյանի խոսքով, անկախ վերոնշյալ հանգամանքից, կառավարիչները պատասխանատու են իրենց որոշումների համար: «Կառավարվողները մեղավոր չեն, որ սխալ են կառավարվում, մեղավոր են կառավարողները, որ սխալ են կառավարում: Սա շատ խարսխային աքսիոմ է կառավարման տեսության մեջ:

Կառավարիչներն, այո, ճիշտ կառավարման մասին պետք է մտածեն, բայց նրանց ինչ-որ մեկը պետք է ստիպի ճիշտ մտածել: Հիմա խնդիրն այն է, որ հասարակությունն այդ համապատասխան ազդակները չի ուղարկում, իսկ կառավարիչները կարող են շարունակել իրենց, մեղմ ասած, ոչ արդյունավետ ու ոչ պրոֆեսիոնալ կառավարումը: Իրականում ենթակաների կամ հասարակության վրա մեղքը բարդելը շատ հեշտ, բայց ոչ ճիշտ տարբերակ է: Կառավարիչը պետք է գործողությունների հստակ և համակարգված պատկերացում, քայլերի հաջորդականության ընկալում ունենա, գնահատի ռիսկերը և այլն: Կառավարումը լուրջ հարց է. եթե լուծումներ առաջարկելու, որոշումներ կայացնելու ենթադրող պաշտոններում հայտնվում են մարդիկ, որոնք այդ պաշտոնին չեն համապատասխանում, մշտապես լուրջ խնդիրներ են լինելու:

Մենք հիմա այդ վիճակում ենք»,-ասաց Բ. Մկրտչյանը՝ շեշտելով, որ այս ամենի մեջ նաև բարոյական հարց է: «Անձը, որը մտածում է հայրենիքի, երկրի, պետության զարգացման մասին, ինքն իրեն պետք է հարց տա՝ ունա՞կ է կարգավորել ծանր խնդիրները: Եթե բարոյական մարդ է, պետք է գիտակցի, արկածախնդրության չգնա և չնստի այն ինքնաթիռի ղեկին, որն ընդհանրապես վարել չգիտի: Սա ևս լուրջ հարց է, հասարակության որևէ անդամ, կարծում եմ, չի պատրաստվում նստել այն ինքնաթիռը, որի օդաչուն վարել չգիտի: Այս խնդիրը, ցավոք, չի ընկալվում ոչ միայն հիմա, այլ չի ընկալվել դեռ շատ վաղուց:

Ինչպես պաշտոն ստանձնելը, պաշտոնից հեռանալը ևս պետք է գիտակցվի. եթե անձն արդյունքներ չի ապահովել, ի սկզբանե պետք է գիտակցի, թե ինչ պատիժներ են նախատեսված դրա համար և ոչ թե մտածի՝ լավ, չստացվեց՝ չստացվեց, ես գնամ, թող մեկ ուրիշը գա, շարունակի: Երբեմն էլ մտածում են՝ ինչո՞ւ գնամ, մյուսը, որը գա, ինձանից լա՞վը պետք է լինի: Եվ վստահ է, որ մյուսը եկավ, իրենից լավը չի լինի, որովհետև ընդհանուր մթնոլորտն է այդպիսին: Ավելի արմատական խնդիր կա: Մենք կառավարիչ ընտրելու հարցին պրոֆեսիոնալ չենք մոտենում, իրականում չենք էլ կարող, դժվար խնդիր է: Կարծում եմ՝ պետական համակարգ ձևավորելու առկա ընտրական համակարգը չի բավարարում ստանալ այն արժանավորների իշխանությունը, որը կարող է, ունակ է, պատրաստ է կառավարել մեր պետությունը»,-եզրափակեց Բ. Մկրտչյանը: