Թուր­քի­ան և Ադր­բե­ջա­նը վե­րած­վել են ահա­բեկ­չա­կան պե­տու­թյուն­նե­րի

Մեր տարածաշրջանում ակտիվ աշխարհաքաղաքական գործընթացներ են տեղի ունենում, որոնք նոր մարտահրավերներ են ստեղծում ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ համաշխարհային մակարդակով։ Տարիներ շարունակ մերձավորարևել յան տարածաշրջանում ահաբեկչությունը դիտվել է որպես հիմնական սպառնալիք ընդդեմ գլոբալ անվտանգության և խաղաղության, սակայն այդ սպառնալիքը մեր օրերում նոր չափեր և տեսք է ստանում։ Ահաբեկչության տարբեր բնորոշումներ կան։ Հաճախակի է հնչում այն ձևակերպումը, թե ահաբեկչությունն ամենալայն իմաստով դիտավորյալ բռնության կիրառումն է քաղաքական կամ կրոնական նպատակներով։

Ահաբեկչությանը տրվում է նաև հետևյալ բնորոշումը, թե այն ներառում է քաղաքացիական հաստատության նկատմամբ ցանկացած բռնարարք, որի նպատակը խուճապի, վախի և հասարակության անպաշտպանվածության զգացողություն առաջացնելն է, հասարակական ինստիտուտների բնականոն գործունեությունը խաթարելը: Ըստ բնույթի ահաբեկչությունները կարող են լինել անկազմակերպ կամ անհատական, երբ այն ընդամենը մեկ կամ երկու անհատի գործողությունների արդյունք է, իսկ կազմակերպված կամ խմբային ահաբեկչական գործունեությունը նախատեսվում և իրականացվում է կազմակերպությունների կամ խմբավորումների կողմից։

Այդպիսի ահաբեկչական կազմակերպություններ են Ալ-Քաիդան, Թալիբանը, Բոքո Հարամը, Ալ Շաբաբը և այլն։ Եվ վերջին տարիների ընթացքում մարդկությունն ականատես է եղել, թե ինչպես կարող են ահաբեկչական կազմակերպությունները մեծ տարածքներ գրավել ու վերցնել իրենց վերահսկողության տակ, անգամ ձևավորել պետական կազմավորման ատրիբուտներ։ Հենց այդպիսին էր Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետությունը, որին հաջողվեց վերահսկողություն սահմանել Սիրիայի և Իրաքի հյուսիսային հատվածների վրա և դառնալ ահաբեկիչների այնպիսի կենտրոնատեղի, որտեղ էթնիկ և կրոնական լուրջ զտումներ իրականացվեցին, խաղաղ բնակչությունը հայտնվեց սպառնալիքի ներքո։

Միջազգային հանրության համար Իսլամական պետության կազմավորման առկայությունը դարձավ գլոբալ սպառնալիք, և մի շարք երկրների կոալիցիաներ ստեղծվեցին դրա դեմ պայքարելու համար։ Սակայն կային պետություններ, որոնք սերտորեն համագործակցում էին ահաբեկչական այս խմբավորման հետ։ Իսլամական պետության հետ Թուրքիայի համագործակցությունն ապացուցող բազմաթիվ փաստեր կան։ Թուրքիան փորձում է օգտվել Իրաքում և Սիրիայում ահաբեկչական կազմակերպությունների առկայությունից իր շահերը տարածաշրջանում առաջ տանելու համար։ Ադրբեջանը ևս հետ չի մնում Թուրքիայից։ Քիչ չէ, որ մեծ թվով ադրբեջանցիներ ներգրավվում էին Իսլամական պետության զինյալների շարքերում, որոշ ժամանակ անց պարզվեց նաև, որ Ադրբեջանը Իսլամական պետություն խմբավորման ահաբեկիչներին զենք մատակարարելու սկանդալի մեջ է ներքաշված։

Մեծ հաշվով միջազգային հանրությունը տարբեր պատճառներից ելնելով՝ լռությամբ տարավ Թուրքիայի և Ադրբեջանի՝ ահաբեկչական կազմակերպությունների հետ համագործակցության փաստը։ Ճիշտ է՝ դաշնակից երկրների հարվածների արդյունքում Իսլամական պետությունը՝ որպես ահաբեկչական խոշոր խմբավորում, դադարեցրեց իր գոյությունը, սակայն Սիրիայում և Իրաքում ահաբեկչական գրոհայինների մնացուկները դեռևս կան։ Եվ իրենց գործողությունների նկատմամբ միջազգային հանրության լռությունն ու ճնշումների բացակայությունը թևեր տվեցին թուրք-ադրբեջանական տանդեմին, որ Սիրիայում գործող գրոհայիններին վարձկանների տեսքով կարելի է ներդնել Արցախյան հակամարտության գոտում ընթացող ռազմական գործողություններում։

Եվ այդպես թուրքական և ադրբեջանական կողմերն անցան գործի։ Այս դեպքում մենք գործ ունենք Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից միջազգային ահաբեկչության՝ արդեն պետական մակարդակով հովանավորության, իսկ ավելի կոնկրետ՝ փաստացի կիրառման հետ. այս երկու երկրները ոչ միայն ֆինանսավորում են ահաբեկչությունը, այլև ահաբեկչություն են արտահանում։ Սրանով Թուրքիան և Ադրբեջանը ցույց են տալիս, որ բացահայտորեն վերածվել են ահաբեկչական պետությունների։ Ճիշտ է՝ միջազգային մամուլում բազմաթիվ հրապարակումներ եղան գրոհայիններին Արցախի դեմ ռազմական գործողություններում ներգրավելու մասին, և մի շարք երկրներ ևս անհանգստություն հայտնեցին դրա հետ կապված, սակայն, ըստ էության, տեսանելի միջազգային ճնշում չկա Թուրքիայի և Ադրբեջանի վրա։

Եվ Հայաստանի կարևորագույն խնդիրը ահաբեկչությանը դիմագրավելու հետ մեկտեղ թուրք-ադրբեջանական ահաբեկչական գործողությունների մասին տարբեր միջազգային հարթակներում բարձրաձայնելն է։ Միջազգային հանրությունը պետք է քաջ գիտակցի, որ եթե Թուրքիան և Ադրբեջանը կարողացան անվնաս դուրս գալ այս գործընթացից, ապա մոտ ապագայում նրանց կողմից հովանավորվող գրոհայինները մուտք են գործելու այլ երկրներ ևս և ապակայունացնելու են դրանք։