Ժամկետանց «կախարդական փայտիկն» ու մշուշոտ հեռանկարները․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հայաստանում տնտեսությունը շարունակում է մնալ ծայրահեղ վիճակում։ Այն դեպքում, երբ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը սկսել է կամաց-կամաց նահանջել, աշխարհի տարբեր երկրներում տնտեսությունը վերականգնվում է, իսկ որոշ պետություններում ընթացիկ տնտեսական աճը անգամ գերազանցում է բոլոր սպասումները, մեզ մոտ տնտեսությունը վերակենդանացման նշաններ ցույց չի տալիս։ Ավելին, գնալով վիճակը ծանրանում է: Եվ պատահական չէ, որ այս տարվա համար կանխատեսվող տնտեսական ցուցանիշները գնալով ավելի հոռետեսական են դառնում։ Հենց դրանով է պայմանավորված, որ ԿԲ-ն նվազեցրել է 2021-ի համար տնտեսական աճի՝ ավելի վաղ կանխատեսած ցուցանիշը՝ նախկին 2 տոկոսի փոխարեն արդեն կանխատեսելով 1,4 տոկոս տնտեսական աճ:

Իսկ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը բավարարվում է Հայաստանի համար ընդամենը 1 տոկոս աճ կանխատեսելով։ Սրանք, իհարկե, որևէ կերպ լավատեսություն չներշնչող կանխատեսումներ են՝ հաշվի առնելով, որ անցած տարի համավարակով պայմանավորված սահմանափակումների պատճառով տնտեսական աշխուժությունը հասել էր նվազագույնի, իսկ հիմա տնտեսական գործունեության բոլոր ոլորտները գործում են, սակայն այս պարագայում տնտեսության վիճակի բարելավումը շատ չնչին է, ինչը շատ տարօրինակ է թվում։ Այս իրողությունը փաստում է, որ այս պահին տնտեսության վերականգնման հույսեր ունենալն ուղղակի միամտություն է։ Դրա մասին են վկայում նաև այն փաստերը, որ ահռելի գնաճը այլևս անվերահսկելի բնույթ է ստացել և սահմաններ չի ճանաչում, իսկ մարդկանց եկամուտները հետևողականորեն նվազում են։ Արդյունքում շատ քաղաքացիներ ուղղակի վարկերի հաշվին են շարունակում գոյատևել, իսկ որոշ մարդիկ հուսալքության և գործազրկության պատճառով ձգտում են հեռանալ երկրից։

Ու սա քիչ չէ, ԿԲ-ն էլ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն է բարձրացնում, ինչը, բնականաբար, բերելու է վարկավորման տոկոսադրույքի որոշակի աճի։ Այսինքն՝ քաղաքացիները և կազմակերպություններն այսուհետ ավելի բարձր տոկոսադրույքով են վարկերը ստանալու՝ հաշվի առնելով, որ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը այն վարկի գինն է կամ տոկոսադրույքը, որով բանկերը վարկային միջոցներ են վերցնում կարգավորիչից։ Մյուս կողմից էլ՝ պետական պարտքն է անասելի տեմպերով աճում՝ հատելով վտանգավորության շեմը, և աճի լրացուցիչ խթան ստեղծելու փոխարեն բեռ է դարձել պետության համար, քանի որ պետության միջոցներն այնքան սուղ են, որ կառավարությունը նոր պարտքեր է վերցրել, որպեսզի կարողանա թոշակներն ու աշխատավարձերը վճարել և կանխել սոցիալական բունտի հասունացումը։ Իշխանությունների վարած անհեռատես քաղաքականության ու պատերազմում կրած պարտության պատճառով Հայաստանի տնտեսության նկատմամբ վստահության նվազման միտում է նկատվում, իսկ հայաստանյան ներքաղաքական ճգնաժամը և սպասվող ընտրությունները նոր անորոշություններ են ստեղծում հետագա տնտեսական նախաձեռնությունների տեսանկյունից։

Հիմա այս պայմաններում ինչպե՞ս կարելի է հավատալ իշխանությունների այն հավաստիացումներին, թե տնտեսության վերականգնումը նոր թափ է ստացել, շուտով գնաճային շոկը կզիջի դիրքերը, մարդկանց եկամուտները կավելանան և այլն։ Բնականաբար, ելնելով իշխանությունների նախընտրած տակտիկայից՝ արտահերթ ընտրությունների մոտենալուն զուգահեռ նրանք փորձելու են պետական միջոցների ու վարկային ծրագրերի հաշվին զարկ տալ որոշ նախագծերի իրականացմանը։ Այսինքն՝ պետության հաշվին ընտրողներին «լավություն» անել։ Ու զարմանալի չէ, որ այդ նախագծերի առաջնային տեսանելի հատվածը կարող է լինել հենց ասֆալտապատումը կամ ճանապարհաշինությունը, որը դարձել է իշխանությունների հպարտության հիմնական առարկան։

Դրանով նրանք կփորձեն այնպիսի տպավորություն ստեղծել, թե տնտեսության մեջ էական ակտիվություն է նկատվում։ Սակայն խնդիրն այն է, որ հանրությունը չի կարող հալած յուղի տեղ ընդունել իշխանական հավաստիացումները, քանի որ ընտրությունների շրջանում թափ ստացած ծրագրերը երկարաժամկետ էֆեկտ չեն ունենալու ու կարճ ժամանակ անց փուչիկի պես պայթելու են։ Տնտեսությունը փոսից դուրս հանելու հարցում Փաշինյանի «կախարդական փայտիկն» ի սկզբանե անզոր էր։ Պատահական չէ, որ տնտեսությունը խթանելու ռեալ քայլերի առումով մասնագետները որևէ նոր սպասում չունեն իշխանություններից՝ հաշվի առնելով տնտեսական ոլորտի կառավարման գլխավոր պատասխանատուների պրոֆեսիոնալիզմի ցածր աստիճանը։

Ընտրությունները կանցնեն, կարճաժամկետ տնտեսական աժիոտաժն էլ կավարտվի ու նորից կկանգնենք կոտրված տաշտակի առաջ, եթե չկարողացանք ձերբազատվել ապիկար իշխանություններից ու նոր իշխանություններ ձևավորել, որոնք ի վիճակի կլինեն երկիրը անդունդից դուրս բերել։

Արթուր Կարապետյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում