Ոսկե գլխարկ, որի ծագման ժամանակն ու վայրն անհայտ են. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Բեռլ ինի Նախապատմության և վաղ պատմության թանգարանի բոլոր ցուցանմուշներից այս հնագույն արտեֆակտը՝ Բեռլինյան ոսկե գլխարկը, թերևս ամենաառեղծվածայինն է: Բացարձակ անհայտ է, թե որտեղ է այն հայտնաբերվել, այդ առարկայի ճշգրիտ նպատակը լիովին պարզված չէ, և այդ հարցով կան միայն մի քանի հիմնական վարկածներ, իսկ թանգարանում դրա հայտնվելու հանգամանքները պատված են առեղծվածով։ Բեռլինյան ոսկյա գլխարկը բրոնզե դարի նեկրոպոլիսների՝ գերեզմանների մշակութային արտեֆակտ է, այն պատրաստված է բարակ թիթեղյա ոսկուց, ավելի ճիշտ 87,7 % ոսկու պարունակությամբ համաձուլվածքից, իսկ մնացածը արծաթի և քիչ քանակի պղնձի և ցինկի խառնուրդ է: Ամենայն հավանականությամբ, դա եզրային ձևավորմամբ գլխարկ է, որը կազմված է եղել օրգանական նյութերից և պաշտպանել է իր արտաքին տեսքը ոսկե հենքի օգնությամբ, որն էլ հասել է մինչև մեր օրերը։

Գլխարկի բարձրությունը 745 մմ է: Այդ գլխարկը ներկայում հայտնի չորս կոնաձև բրոնզ-ոսկյա գլխարկների լավագույն պահպանված օրինակն է, որոնք հայտնաբերվել են 19-րդ և 20-րդ դարերում հարավային Գերմանիայում (Բուրգտանի և Շիֆերշտադի գլխարկներ) և Ֆրանսիայում (Ավանտոնի գլխարկ), և որոնք գտնվում են քիչ թե շատ բավարար վիճակում։ Ներկայում ենթադրվում է, որ նման ոսկե գլխարկները ծառայել են կրոնական և պաշտամունքային նպատակների համար և օգտագործվել են Արևի պաշտամունքի քահանաների կողմից, ինչը լայնորեն տարածված է եղել Եվրոպայում ուշ բրոնզե դարում: Այդ տեսակետը հիմնավորվում է Սքանեի (Հարավային Շվեդիա) տարածքում գտնվող Չիվիկ դամբարանում գտնվող քարե սկավառակի վրա հայտնաբերված կոնաձև առարկայի պատկերի համանմանությամբ, որը միանշանակորեն կրոնական և պաշտամունքային համատեքստ ունի:

Բեռլինյան գլխարկի զարդանախշի մասնակի վերծանումից և Շիֆերշտադում հայտնաբերված նմանատիպ կոնաձև գլխարկի հետ համադրելուց հետո այդ իրերին, պաշտամունքային գործառույթներից բացի, վերագրվել է նաև օրացույցի հետ կապված տարբեր գործառույթներ։ Սակայն հայտնի չէ՝ արդյո՞ք դրանք օգտագործվել են հատուկ որպես օրացույց, թե՞ ուղղակի օգտագործվել են միայն հիմնական աստղագիտական գործառույթների համար։ 1996 թվականին է հայտնվել Բեռլինյան ոսկե գլխարկը Բեռլինի Նախապատմության և վաղ պատմության թանգարանում՝ առանց ծագման որևէ բացատրության, ինչը, ըստ երևույթին, անօրինական հնագիտական պեղումների արդյունք էր և ձեռք էր բերվել արվեստի գործերի սև շուկայում հայտնվելուց հետո:

Հիմնվելով այդ գլխարկի զարդանախշերի այլ արտեֆակտների հետ համեմատության վրա, որոնց թվագրումը կարելի է ավելի ճշգրիտ որոշել, Բեռլինյան ոսկե գլխարկի ստեղծման ամենահավանական ժամանակը համարվում է բրոնզե դարի վերջին շրջանը՝ մոտ մ.թ.ա. 1000-ից 800–ական թվականները: Իսկ հայտնաբերման սկզբնական վայրը, ամենայն հավանականությամբ, հարավային Գերմանիան կամ Շվեյցարիան է։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում