Պատերազմը հետաձգվում է. իրավիճակի բացարձակ թելադրողը կարող ենք մենք լինել

Հաճախ շատերի մոտ հարց է առաջանում, թե իչպես կարող է սահմանին ստեղծված լարվածությունն ազդել երկրի տնտեսության վրա: Չէ՞ որ սահմանային իրավիճակից հեռու՝ երկրի խորը թիկունքում, կրակոցները չեն կարող ազդել ցանկացած տեսակի արտադրության կազմակերպման վրա: Պարզվում է, որ կարող են և այն էլ շատ, ինչի վառ օրինակին ականատես ենք լինում հարևան երկրում: Բան այն է, որ վերոնշյալ հարցի պատասխանը կտրուկ փոխվում է, երբ արտադրական մակարդակից անցում է կատարվում տնտեսության մակրոտնտեսական մակարդակի:

Հարևան Ադրբեջանում մանաթի լողացող կուրսի անցնելը կաթվածահար է արել երկրի՝ առանց այն էլ միայն նավթի վրա հիմնված տնտեսությունը: Ազգային արժույթի փոխարժեքի նման տատանումը բերեց ինչպես բնական, այնպես էլ անկանխատեսելի հետևանքներ: Արդեն իրականություն դարձած գնաճին, սպասվող գործազրկության ավելացմանը լրացնելու եկան միջազգային պահուստների և սպառման ծավալների կրճատումը: Փակվեցին տարադրամի փոխանակման կետերն ու առևտրի խոշոր կենտրոնները: Իրավիճակը կայունացնելուն չօգնեց անգամ պահուստային հիմնադրամից իրականացվող ինտերվենցիաները (ինտերվենցիայի միջոցով կառավարությունն արհեստականորեն արտարժույթ է «սրսկում» տնտեսության մեջ, այդպիսով փորձ անելով կարգավորել փողի առաջարկն ու պահանջարկը՝ նպատակ ունենալով կայունացնել արժութային կուրսը): Միայն հունվարի 18-ին տարբեր հիմնադրամներից իրականացրած ինտերվենցիայի ծավալը գերազանցել է 500 մլն դոլարը, սակայն դրական տեղաշարժ դեռևս չի նկատվում: Ստեղծված իրավիճակի լրջությունն էլ ավելի խորացրեց Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների չեղարկումը: Այսօր արդեն բոլորը, այդ թվում՝ հարևան երկրի ղեկավարությունը, քաջ գիտակցում են, որ կես միլիարդ բարել իրանական նավթի հայտնվելը շուկայում իր հետևից բերելու է հարվածային նոր ալիք, որին առանց այն էլ անբարենպաստ մակրոտնտեսական վիճակում գտնվող ադրբեջանական տնտեսությունը հազիվ թե դիմանա: Իսկ այս պարագայում արդեն մնում է կիրառել տնտեսական զինանոցի վերջին զենքերից մեկը, ինչի մասին ադրբեջանական լրատվամիջոցների միջոցով հունվարի 18-ին հայտարարել էր Ադրբեջանի կառավարությունը: Հայտարարության առանցքային մեսիջը հետևյալն էր՝ պետք է արտերկրից նոր ֆինանսական միջոցներ ներգրավվել տնտեսության մեջ: Դեռ հին դասական տնտեսագիտության մեջ հայտնի oտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) միջոցով տնտեսական վիճակի կայունացումը սակայն, մեր արևելյան հարևանները հաշվի չեն առել մի կարևոր հանգամանք:

ՕՈւՆ-ի ներգրավման համար կա մի կարևոր պայման, այն է՝ վստահություն միջազգային մակարդակում: Որևէ ներդրող կամ կազմակերպություն երբեք չի ներդնի իր միջոցները այնպիսի երկրում, որը չունի վստահության համապատասխան մակարդակ, քանի որ ներդրողի համար առավել կարևոր է իր ներդրած միջոցների վերադարձելիության ապահովումը, շատ կարևոր է բարձր վստահության մակարդակ ունենալը, ինչը մեր հարևանը սպառել է անցնող տարիների ընթացքում: Պատկերացրեք իրավիճակը. ո՞ր խելամիտ գործարարը կցանկանա ներդրումներ անել մի երկրում, որի բարձրագույն ղեկավարությունը տարբեր բարձր ամբիոններից պատերազմի հայտարարություն է անում: Դուք կցանկանայի՞ք ներդնել ձեր փողերը պատերազմող երկրում … Վստահաբար, ոչ, և հենց այդպես էլ մտածում են օտարերկրացի ներդրողները:

Որպես ասվածի վառ ապացույց՝ բավական է նշել ադրբեջանական իշխանությունների վերջին օրերի քար լռությունը Ղարաբաղի հարցում, ինչպես նաև սահմանային հատվածում լարվածության նվազումը: Բնական է, որ պատերազմ հոխորտալու փոխարեն ալիևյան ղեկավարությունը կփորձի միջազգային մակարդակներում ցույց տալ, որ ամեն բան կարգին է և իր երկրում ամեն բան նորմալ է: Թե որքանով կհաջողվի հավատացնել արտասահմանցի ներդրողներին այդ նորմալության հարցում, ցույց կտա ժամանակը, իսկ այս վերջին պրոցեսից անմասն չպետք է մնա նաև մեր երկիրը, արժե մի փոքր մտածել սահմանային լարվածության մասին: Չէ՞ որ ստեղծվել է մի դրություն, երբ իրավիճակի բացարձակ թելադրողը կարող ենք մենք լինել: Այսօրվա տնտեսական իրավիճակը պայմանավորելու է վաղվա ռազմաքաղաքական եղանակը և արժե խելամիտ քայլերով ապահովել խաղաղությունը, գոնե առաջիկա մեկ տասնամյակի համար:

Հայկ Բեջանյան

Past.am, վերլուծաբան