Yerevan, 31.May.2026,
00
:
00
English
Հայերեն Русский
BREAKING
Lavrov: Russia intends to outline concrete steps to resolve issues in Karabakh Armenia President signs decree on calling snap parliamentary elections on June 20 Armenia President petitions to Constitutional Court Armenia legislature convenes special session to consider new Electoral Code Latvia parliament recognizes Armenian Genocide 145 new cases of COVID-19 confirmed in Armenia Armenia acting Deputy PM receives Iran Ambassador Azerbaijanis advance in territory of Nor Ghazanchi village of Karabakh's Martakert again, negotiations underway Lebanon official to Armenians: You were killed by sword, we—by famine, blockade, but culprit is one Al-Arabia: 10,000 people parade with torches in Yerevan in memory of 1.5 million Armenians killed in Ottoman Turkey Greek PM expects to meet with Erdogan in the near future Armenia Ombudsman on protest held in front of Prosecutor General's Office


Արցախի 19-րդ դարի հայկական ժառանգությունն՝ ադրբեջանական հայաջինջ քաղաքականության թիրախում

CULTURE
Կիսվել

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Monument Watch-ը ահազանգում է․

«Համաձայն Ադրբեջանի պաշտոնական քարոզչության՝ Ադրբեջանի տարածքում հայկական մշակութային ժառանգության օրինակներ են հանդիսանում միայն 19-րդ դարում և 20-րդ դարասկզբին կառուցված հոգևոր կառույցները: Ադրբեջանական քարոզչամեքենան սա «բացատրում է» նրանով, որ ‹‹Անդրկովկասում հայերը վերաբնակեցվել են վերջին երկու հարյուր տարիներին Ռուսական կայսրության իշխանությունների կողմից, և տարածաշրջանի հայկական հոգևոր կառույցները կառուցված են հայ վերաբնակիչների կողմից: Անդրկովկասում և մասնավորապես ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության և Ղարաբաղի տարածաշրջանում եղած հայկական մշակութային ժառանգությունը հենց այս վերաբնակիչներին է պատկանում և ստեղծվել է վերջին 200 տարիների ընթացքում›› (https://news.day.az/politics/1711203.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1F80Q14pfGeNIkxbE6I-Gz5HyoMoT26eYghJP3etqjYT-9KeSicF7gmkQ_aem_CzrNu9MDE6_siuTSi6JR9A): Ինչպես կարող ենք տեսնել, նման հայտարությամբ պաշտոնական Ադրբեջանը ‹‹յուրացնում և սեփականում է›› ոչ միայն ՀՀ, այլ նաև Արցախի և պատմական հայկական այլ երկրամասերի տարածքում ստեղծված ողջ մշակութային ժառանգությունը: Այստեղ յուրացվում է ոչ միայն չորրորդ դարից ստեղծված քրիստոնեական ժառանգությունը, այլ նաև՝ ավելի վաղ շրջաններինը:

Կարող ենք տեսնել, որ ադրբեջանական քարոզչամեքենան հայկական է համարում միայն 19-րդ դարում կառուցված եկեղեցիները, այն էլ՝ սեփական քարոզչական թեզերից ելներով, որտեղ հայերը համարվում են եկվոր: Այս մասին վերջերս հայտարարեց նաև տխրահռչակ ադրբեջանական քարոզիչ Րիզվան Հուսեյնովը (https://news.day.az/politics/1711203.html?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1F80Q14pfGeNIkxbE6I-Gz5HyoMoT26eYghJP3etqjYT-9KeSicF7gmkQ_aem_CzrNu9MDE6_siuTSi6JR9A):

Հիմք ընդունելով քարոզչական այս թեզը՝ ադրբեջանական կողմը օկուպացված Արցախում հայկական է համարում միայն 19-րդ դարում կառուցված եկեղեցիները, քանի որ ըստ իրենց՝ մինչև 19-րդ դարը հայեր Արցախում չեն եղել: Այս եկեղեցիների շուրջ ստեղծվել է քարոզչական երկակի իրավիճակ՝ մի կողմից դրանք կարծես չպետք է քանդվեն, քանի որ կառուցվել են ոչ «օկուպանտական» տարիներին, բայց դրանք նաև չեն կարող հայտարարվել «աղվանա_ուդիական»: Ուստի հարց է ծագում, թե ինչ անել սրանց հետ: Վերջին չորս տարում ադրբեջանական կողմը քարոզչական տեսանյութեր էր հրապարակում 19-րդ դարավերջի և 20-րդ դարասկզբին կառուցված և Բաքվում, Գանձակում, Շամքորում դեռևս կանգուն հայկական եկեղեցիներ՝ ցույց տալու համար, որ «հանդուրժող» է և խնդիր չունի հայկական ժառանգության հետ (այս մասին ավելի մանրամասն տես՝ Ադրբեջանի «հանդուրժողականության» մասին):

Սակայն մյուս կողմից՝ 19-րդ դարի այս ժառանգությունը ևս խնդրահարույց է Ադրբեջանի համար, քանի որ նման  եկեղեցիներ կան Արցախի համարյա բոլոր գյուղերում: Կան այս հուշարձանների կառուցման արձանագրությունները, որտեղ սովոաբար նշված է գյուղական համայնքը, մեկենասը, քահանան, եկեղեցիների մի մասի կառուցման մասին կան նաև փաստաթղթային վկայություններ և նկարագրություններ: Մակար Բարխուդարյանցը, շրջելով ամբողջ Արցախում, նկարագրում էր հայկական գյուղերը, դրանցում գտնվող հուշարձանները, կառուցվող, վեակառուցվող, նորոգվող գյուղական եկեղեցիները:

Կարող ենք տեսնել, որ սկսած 2020 թվականից որոշ դեպքում դրանք պաշտոնապես հայտարարվում են կրկին աղվանա-ուդիական, ինչպես օրինակ Թալիշ գյուղի 1894 թվականին կառուցված սբ. Ամենափրկիչ եկեղեցին, ինչով հակասություն են ստեղծում քարոզչական հիմնական թեզերի հետ (տես՝ Թալիշ գյուղի սբ․ Ամենափրկիչ եկեղեցին ‹‹աղվանա-ուդիական›› հռչակելու մասին):

Որոշ դեպքերում կարող ենք վաերացնել, որ 19-րդ դարով թվագրվող նման եկեղեցիներն ‹‹անհետանում են››, միտումնավոր վնասվում ադրբեջանական կողմի իրականացվող «ենթակառուցվածքային» աշխատանքների ժամանակ, ինչպես դա եղավ Հադրութի շրջանի Մոխրենես գյուղի սբ. Սարգիս, Մադաթաշեն գյուղի սբ. Աստվածածին եկեղեցիների (տես՝ Մոխրենեսի սբ.Սարգիս եկեղեցին, Թշնամին ավերել է Մադաթաշեն գյուղի դպրոցը, մշակույթի տունը, հուշարձանն ու վնասել Սբ․ Աստվածածին եկեղեցին):

Որոշ դեպքերում այս եկեղեցիները ուղղակի պղծվում են, պատվում են գրություններով, ինչպես դա եղավ Քարինտակ, Ջրաղացներ գյուղերի եկեղեցիների պարագայում (տես՝  Քարինտակի սբ. Աստվածածին եկեղեցին ենթարկվում է վանդալիզմի, Ադրբեջանի զինվորականները մահմեդական աղոթք են հնչեցնում օկուպացված Ջրաղացներ գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում):

Հարկ ենք համարում նշել, որ Հադրութի շրջանում ունենք մի իրավիճակ, որ եթե անգամ եկեղեցիները կանգուն են, ապա միտումնավոր վնասվել են, ավերվել գյուղերը, իսկ ամբողջ Արցախում հայ չի մնացել, այսինքն՝ չկա եկեղեցիները կառուցող համայնքը, իսկ նրա բնակավայրերը քանդվում են:

Առավել բարդ իրավիճակը ստեղծված է Շուշիում: Ադրբեջանական քարոզչամեքենան առհասարակ մերժում է քաղաքի հայկական ինքնությունը, ինչի դրևսրումը խորհրդային տարիներից դեռևս մի կերպ պահպանված հայկական գերեզմանոցների հիմնական և վերջնական ավերումն էր վերջին տարիներին: Փաստ է, որ ադրբեջանական կողմը որոշել էր Շուշի քաղաքում չտեսնել, վերացնել անգամ իր քարոզչամեքենայի թեզերով առկա հայկական ժառանգությունը (տես՝ Ադրբեջանը ոչնչացնում է Շուշիի գերեզմանոցները):

Շուշի քաղաքի հայկական սբ. Հովհաննես Մկրտիչ (Կանաչ ժամ) և սբ. Ամենափրկիչ (Ղազանչեցոց) եկեղեցիները պաշտոնապես հայտարարվեցին ռուսական ուղղափառ և ձեռնարկվեցին այդ եկեղեցիների ‹‹նախնական, պատմական›› տեսքին բերելու աշխատանքները, իսկ այնուհետև ‹‹հանկարծակի›› անհետացավ Կանաչ ժամ եկեղեցին (տես՝ Ադրբեջանը հողին է հավասարեցրել Շուշիի Սբ. Հովհաննես Մկրտիչ (Կանաչ ժամ) եկեղեցին):

Այստեղ առավել զարմանալին այն է, որ Կանաչ ժամի չակերտավոր վերականգնումը ցուցադրելու համար Շուշի էին բերվել Ադրբեջանում հավատարմագրված դեսպաններ, կրոնական համայնքների առաջնորդներ (տես՝ Շուշիի Կանաչ ժամ եկեղեցին որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցի ներկայացնելու և այնտեղ կազմակերպված անօրինական ծիսակատարության մասին):

Ակնհայտ է, որ Ղազանչեցոց եկեղեցին արտաքնապես արդեն նմանեցվել է ուղղափառ եկեղեցու՝ հանվել է նրա վեղարը, գմբեթին տրվել է կիաագնդի տեսք, ներկվել դեռնա-ոսկեգույն: Շուշի քաղաքի եկեղեցիները հարուստ էին հայերեն արձանագրություններով, որտեղ որպես պատվիրատու հանդես էր գալիս քաղաքի հայկական թաղամասերի բնակչությունը: Քաղաքի մասին առկա են մեծ թվով արխիվային, պաշտոնական փաստաթղթեր, որոնք Ռուսական կայսրության գավառական իշխանությունների կողմից էին կազմված:

Այսպիսով, կարող ենք տեսնել, որ անգամ 19-րդ դարում կառուցված և որպես հայկական ճանաչվող ժառանգության ֆիզիկական գոյությունը նույնպես խիստ մտահոգում է օուպանտներին և այս հուշարձանները ևս ենթակա են ավերման»:

 Հետևեք մեզ՝ այստեղ

Կիսվել
Timeline
On May 30, "Unisport" will compete for the title of the Armenian championWith IDBank’s Support, Ian Gillan and Tony Iommi Awards Established at Gyumri Music School No. 6An unforgettable day instead of toys: June 1st guide from Idram&IDBankUnibank Issues Perpetual Bonds with a 13.25% Annual Yield for Shareholders IDBank Presented It’s Vision for Social Responsibility at Impacture 2026Unibank will not increase fixed-adjustable interest rates on loans secured by real estate Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in the Impacture 2026 Conference“We are switching you to 5G, type a command”: IDBank warns about a fraud disguised as a “network update”Ucom and staff.am Bring Together Armenia’s Business Leaders at Executive Offsite Vol.1 Ameriabank and ADB Signed a $100 Million Agreement to Expand Micro, Small, and Medium-Sized Enterprise and Green Finance in ArmeniaLove Is… card from Unibank can win a trip to Paris Learn by Playing. A Series of Financial Literacy Games with Idram, IDBank and “Novosti-Armenia”Ucom and the Microsoft Innovation Center Collaborate on Cybersecurity EducationUnisport – Armenian Futsal Cup holderSummer starts with iced coffee, what if it brings bonuses too? Idram&IDBank AraratBank reduces loan interest rates for around 400 reliable SME customersTeam Holding Announces the Launch of the Third and Final Placement Phase of USD Bonds. Underwriter - Freedom Broker Armenia Unibank Launches Biometric Identification in UNIMobile App Unisport reaches the finals of the Futsal Armenian Cup and Premier League IDBank was the strategic partner of the “Women in Leadership Forum & Awards 2026”Unibank Launches Fee-Free Online Payroll Card IssuanceUcom Supported the First-ever Western Asia Regional FPV Drone Race in Armenia Protect Yourself from Fraud: Safety Tips from AraratBankUnibank Offers 50% Discount on Cards During WeekendsPlanning your trip from a scratch: tips from IDBankIDBank supports the Opening Event of Wizz Air’s “Let’s Get Lost” CampaignUnibank provided cashback to more than 2 000 reliable SME borrowers AraratBank Supports Another Successful Entry into the Capital Market“Cannot deliver your package”. IDBank warns about fake messages from ‘’HayPost’’Ucom and SunChild Continue Joint Initiatives for a Greener Future Grant Akopian has been elected to the AmCham Board Unibank was a partner of the international forum “Yerevan Dialogue” EIB Group and Ameriabank strengthen support for Armenian businesses through EU-backed guarantee The Power of One Dram to ‘’Vahe Meliksetyan’’ FoundationThe international chess tournament supported by IDBank has concludedAraratBank and Urartu Football Club Team Up to Promote Financial LiteracyFINTECH360 International Conference Held in Armenia Ucom Upgrades Internet Speed for Unity Packages Two Milestones, One Celebration: Moneytun Turns 20, Partnership with AraratBank Marks 10 YearsBell Ringing Ceremony at the London Stock Exchange marks Ameriabank’s inclusion in the FTSE 100 as part of LFG AraratBank Announces Change in Executive Leadership Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian GenocideAraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar “Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone ScamsSoft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26 Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with OracleInternational Mother Earth Day. Idram&IDBankUcom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management ProgramUnibank issues USD bonds with a 5.6% yield
All Timeline »
Most Popular
1 Unibank will not increase fixed-adjustable interest rates on loans secured by real estate 2 IDBank Presented It’s Vision for Social Responsibility at Impacture 2026 3 Ucom and staff.am Bring Together Armenia’s Business Leaders at Executive Offsite Vol.1 4 Ucom General Director Ralph Yirikian Participated in the Impacture 2026 Conference 5 “We are switching you to 5G, type a command”: IDBank warns about a fraud disguised as a “network upd...
Poll