Իմ պոեզիայում կգտնեք այն հետևանքները, որոնք թողել է ժամանակը. Վահե Արսենը` «Ինֆեռնո»-ի և իր բանաստեղծությունների մասին

Թարգմանություն կատարելը ստեղծագործական գործընթաց է. համոզված է բանաստեղծ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԳՄ անդամ Վահե Արսենը: Նրա համար թարգմանություն անելը բացահայտումներով լի երկար ու հետաքրքիր շրջան է: Վերջերս «Զանգակ» հրատարակչությունը հանրության դատին հանձնեց Դեն Բրաունի «Ինֆեռնո»-ի հայալեզու տարբերակը` Վահե Արսենի թարգմանությամբ: «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում թարգմանիչը և բանաստեղծը պատմում է «Ինֆեռնո»-ի առանձնահատկությունների, ստեղծագործական ծրագրերի ու բանաստեղծությունների թեմատիկայի մասին:

«Ինֆեռնո»-ն և Դեն Բրաունը

Դեն Բրաունի «Ինֆեռնո»-ն պատվեր էր: Ծանոթացա վեպին, որին մինչ այդ ծանոթ չէի: Բրաունի նախորդ վեպերին էին ծանոթ, մասնավորապես` «Դա Վինչիի ծածկագրին»: Ծանոթանալուց հետո համաձայնեցի, որովհետև վեպն ինձ հետաքրքրեց:

Բնականաբար անգլերենից եմ թարգմանել: Ցավոտ հարց է, գրում են, որ թարգմանությունը բնագրից են կատարել, բայց թարգմանիչը չգիտի այն լեզուն, որով ստեղծագործել է հեղինակը: Այսինքն` մենք գործ ունենք պարզ խարդախության հետ, որը շատ արդիական է այսօր:

Զուգահեռ 5-10 անգամ վերանայել եմ ինձ քաջ ծանոթ և շատ սիրված Դանթեի «Աստվածային կատակերգությունը», ուսումնասիրել, որպեսզի կարողանամ Դեն Բրաունի ծածկագրերը ճիշտ փոխանցել: Ամբողջ վեպը կառուցված է Դանթեի դժոխքի, ստեղծագործության խորհրդանիշների վրա. առանց իմանալու Դանթեին` չես կարող Բրաունին ճշգրիտ թարգմանել:

Թարգմանությունը` երկար, դանդաղ գործընթաց

Ես երկար, դանդաղ եմ թարգմանում: «Ինֆեռնո»-ի թարգմանությունը 1,5-2 տարի տևեց: Սիրում եմ հանգիստ անել. երեք օր կարող եմ ամբողջովին տրվել թարգմանության գործին, հետո մի 10 օր ոչինչ չանել: Պետք է նաև տրամադրվել: Թարգմանելը ստեղծագործական գործընթաց է: Եթե զուտ տեքստի թարգմանություն չէ:

Դեն Բրաունի և Դիլան Թոմասի արվեստը

Դեն Բրաունի արվեստը կառուցված չէ լեզվական հնարքների վրա. թարգմանական առումով կորուստ, կարելի է ասել, գրեթե չկա: Զուգահեռ Դիլան Թոմասի բանաստեղծություններն եմ թարգմանում. մի քանիսը տպագրվեցին «Արտասահմանյան գրականություն» հանդեսում, որի գլխավոր խմբագիրը ես եմ: Ավելի հեշտ է վեպից 10-15 էջ թարգմանել, քան Դիլան Թոմասի բանաստեղծության մեկ քառատողը: Այստեղ արդեն կորուստներ լինում են, բայց հասցնում ես հնարավոր նվազագույնի:

Լավ թարգմանություններ ունենք

Վերջին տարիներին ունենք լավ թարգմանություններ, կարող եմ նշել Արամ Թոփչյանի Շեքսպիրի գործերի, Արամ Արսենյանի արևմտահայ գրականության, ինչպես նաև անգլիացի գրողների մի շարք վեպերի թարգմանությունները, որոնք անչափ կարևոր են:

Թարգմանական ծրագրեր

Կան նոր թարգմանություններ, որոնց մասին չեմ ցանկանում բարձրաձայնել: Բայց կարծում եմ աշնանը հայերենով կունենանք նոր ստեղծագործություն` վեպ, որն, իհարկե, անչափ դժվար է թարգմանելը: Լավ իմաստով` ստեղծագործական տառապանք եմ ապրում:

Բանաստեղծական գործունեություն

Իմ գիրքը վաղուց պատրաստ է, բայց դեռ կարծես իմ մեջ չի հասունանում բանաստեղծություններս շարելը և տպագրելը: Այսօր հասարակությունը կարծես պոեզիայի պահանջ չունի: Երևի ինչ-որ պահ կգա, ինձ կմղի, կդասավորեմ. միգուցե այս տարի: Վերնագրի երեք տարբերակ եմ մտածել:

Բանաստեղծությունների թեմատիկան

Ես սկսել եմ քաղաքական, սոցիալական պոեզիայից, բայց հետո այն դարձավ գոյաբանական, մարդու ներքին խնդիրներին, շարժումներին առնչվող, փոխվեց որակը, ոճը: Իհարկե, այսքան անարդարությունից, անհեթեթությունից հետո դժվար է չստեղծել սոցիալական պոեզիա:

…Իմ պոեզիայում կգտնեք այն հետևանքները, որոնք թողել է ժամանակը, և այն հոգեվիճակը, որով մարդն ապրում է, այն վախերը, ցնծությունները, ուրախությունները, անկումները:

Ցավոք, անկումն է գերակշռում. ոչ մի դարում այսքան ինքնասպանություն չի գրանցվել, որքան մեր դարում: Մեր օրերում մարդու հոգեբանական վիճակը շատ ծանր է: Այսօր մարդը հոգևոր, ծանր ճգնաժամի մեջ է:

Ժամանակակից պոեզիա/արձակ

Նոր գրողներից, երիտասարդ սերնդից Լուսինե Եղյանի բանաստեղծություններն եմ հավանում: Գրիգի արձակն ինձ հետաքրքրում է: Արամ Պաչյանի գործերն եմ սիրում. նա կայացած ստեղծագործող է: Հարենցի պոեզիան է հետաքրքիր: Ունենք հետաքրքիր գրողներ: Բայց դաշտը մեռած է, ստեղծագործում ենք մեր ներքին խղճի, շարժիչի հաշվին, իսկ հասարակությանը ժամանակակից ստեղծագործությունները շատ քիչ են հետաքրքրում:

Վահե Արսենը ծնվել է 1978 թվականին: Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը: Նրա բանաստեղծությունները պարբերաբար տպագրվել են գրական ամսագրերում և մամուլում, ինչպես նաև արտասահմանում: 2003-ին լույս է տեսել «Թռչող հեծանիվ», 2007-ին` «Կանաչ աստվածների վերադարձը» ժողովածուները: 2006-ին ճանաչվել է Միջազգային PEN (ՊԵՆ) կազմակերպության պոեզիայի ամենամյա մրցույթի հաղթող: 2010-ին «Կանաչ ստվերների վերադարձը» բանաստեղծությունների ժողովածուն թարգմանվել է հոլանդերեն և հրատարակվել Հոլանդիայում, որի համար արժանացել է հոլանդական «Jambe-2010&raquo ; ամենամյա պոետական մրցանակին:

Ռոզա Գրիգորյան

Լուսանկարը` Վահե Արսենի ֆեյսբուքյան էջից