Yerevan, 17.November.2026,
00
:
00
BREAKING

Կտրուկ շրջադարձի առարկայական վտանգները. «Փաստ»

ANALYSIS

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանը ներկայում կանգնած է չափազանց բարդ և բազմաշերտ ռազմաքաղաքական ու տնտեսական երկընտրանքի առաջ, որի էությունը ոչ միայն արտաքին քաղաքական վեկտորների ընտրության, այլև պետական կայունության, տնտեսական կենսունակության և անվտանգային հավասարակշռության պահպանումն է։

Վերջին շրջանում Ռուսաստանի ղեկավարության կողմից հնչող ուղերձները, հատկապես ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի՝ մայիսի 9-ի հայտարարությունները, ըստ էության, ձևավորում են նոր քաղաքական իրականություն, որտեղ Մոսկվան արդեն ոչ թե ակնարկների, այլ բավականին ուղիղ և կոնկրետ ձևակերպումների միջոցով հասկացնում է, որ Հայաստանի ներկայիս արտաքին քաղաքական կուրսը դիտարկվում է որպես ռազմավարական վերադասավորման գործընթաց, որը չի կարող մնալ առանց հետևանքների։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է հասկանալ, որ խոսքը միայն քաղաքական անհամաձայնությունների մասին չէ. հարցը շատ ավելի խորքային է և առնչվում է այն ամբողջ տնտեսական, էներգետիկ, լոգիստիկ և անվտանգային համակարգին, որի վրա տասնամյակներ շարունակ կառուցվել է Հայաստանի պետական և տնտեսական կենսունակությունը։

Ռուսաստանի նախագահի կողմից հնչեցված այն միտքը, թե տրամաբանական կլիներ Հայաստանի քաղաքացիներից հանրաքվեի միջոցով պարզել երկրի հետագա ուղղությունը, առաջին հայացքից կարող է ներկայացվել որպես դիվանագիտական ձևակերպում, սակայն դրա խորքային բովանդակությունը շատ ավելի քաղաքական և ռազմավարական է։ Փաստացի Մոսկվան ցույց է տալիս, որ Հայաստանի՝ միաժամանակ ԵԱՏՄ-ում մնալու և ԵՄ-ին ինտեգրվելու փորձերը դիտարկվում են որպես հակասական և երկարաժամկետ հեռանկարում անհամատեղելի գործընթացներ։ Այստեղ կարևոր է նկատել, որ Ռուսաստանը փորձում է հարցը ներկայացնել ոչ թե որպես ճնշում, այլ որպես «քաղաքակիրթ բաժանման» հնարավոր սցենար, սակայն այդ ձևակերպման ներքո ակնհայտորեն թաքնված է այն ուղերձը, որ ցանկացած նման ընտրություն ունենալու է տնտեսական և քաղաքական հետևանքներ Հայաստանի համար։

Հայ-ռուսական հարաբերություններում նկատվող սառնությունը վերջին ամիսներին չի ձևավորվել, այլ արդյունք է վերջին տարիներին կուտակված անվստահության մթնոլորտի։ Երևանում անցկացված եվրոպական քաղաքական հարթակների գագաթնաժողովը, արևմտյան դերակատարների ակտիվացումը, ինչպես նաև Ուկրաինայի թեմայով հնչող հայտարարությունները Մոսկվայում ընկալվում են ոչ թե որպես բազմավեկտոր դիվանագիտություն, այլ որպես աշխարհաքաղաքական վերադիրքավորման ակնհայտ նշաններ, ինչն ավելի է սրել հակասությունները։ Հատկապես այն պայմաններում, երբ Ռուսաստանը գտնվում է Արևմուտքի հետ դիմակայության մեջ, նրա համար նախկին խորհրդային տարածքում արևմտյան ներգրավվածության ցանկացած խորացում ստանում է անվտանգության և ազդեցության պահպանման համատեքստ։ Այսինքն, Հայաստանի քայլերը Մոսկվայում գնահատվում են ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունների, այլև գլոբալ դիմակայության տրամաբանության մեջ։

Սակայն խնդրի ամենազգայուն կողմը տնտեսական բաղադրիչն է, որովհետև Հայաստանի տնտեսության կառուցվածքն այսօր շարունակում է մեծապես փոխկապակցված մնալ ռուսական և, ընդհանրապես, ԵԱՏՄ շուկաների հետ։ Թվերն այստեղ առավել խոսուն են, քան քաղաքական հայտարարությունները։ Պատահական չէր ՌԴ նախագահի կողմից հնչեցված թիվը, որ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև առևտրաշրջանառությունը 2025 թ. կազմել է 7 միլիարդ դոլար, իսկ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հայաստանի ՀՆԱ-ն 29 միլիարդ դոլար է, սա բավականին մեծ ցուցանիշ է։ Ու այն պայմաններում, որ Հայաստանի արտահանման շուրջ 38,4 տոկոսը բաժին է ընկնում ԵԱՏՄ երկրներին, իսկ ընդամենը 7,9 տոկոսը՝ ԵՄ շուկային, ակնհայտ է դառնում, որ տնտեսական ինտեգրման իրական կառուցվածքը շարունակում է մնալ եվրասիական ուղղության վրա հիմնված։

Սա նշանակում է, որ նույնիսկ քաղաքական մակարդակում եվրոպական ինտեգրման մասին ակտիվ խոսույթը դեռևս չի ուղեկցվում համապատասխան տնտեսական վերակառուցմամբ։ Այստեղ ձևավորվում է կարևոր հակասություն՝ քաղաքական հռետորաբանության և տնտեսական իրականության միջև։ Եթե երկրի տնտեսությունը շարունակում է հիմնված լինել ռուսական շուկայի, ռուսական էներգակիրների, ռուսական ֆինանսական հոսքերի և միգրացիոն կապերի վրա, ապա արտաքին քաղաքական կտրուկ վերադասավորումը կարող է առաջացնել տնտեսական հարվածներ, որոնց ազդեցությունը շատ ավելի արագ և շոշափելի կլինի, քան հնարավոր քաղաքական դիվիդենտները։

Վերջին տարիներին արդեն իսկ եղել են ազդակներ, որոնք ցույց են տվել Հայաստանի տնտեսության խոցելիությունը ռուսական ուղղությամբ։ Լարսի անցակետում պարբերաբար առաջացող խնդիրները, սննդամթերքի ստուգումների խստացումը, որոշ ապրանքների ներմուծման սահմանափակումները, ինչպես նաև էներգակիրների մատակարարման շուրջ առաջացող լարվածությունները փաստում են, որ տնտեսական փոխկապակցվածությունը ուղղակի կենսական հարց է դարձել Հայաստանի համար։

Այս ընթացքում ռուսական կողմից տարբեր պաշտոնյաների մակարդակով հնչել են զգուշացումներ, իսկ հիմա դա կատարվում է ընդհուպ նախագահի մակարդակով։ Այս պայմաններում Հայաստանի համար առավել վտանգավոր կարող է լինել ոչ թե հարաբերությունների կտրուկ խզումը, այլ աստիճանական սառեցումը, երբ տնտեսական խնդիրները սկսում են կուտակվել և աստիճանաբար խեղդել բիզնես միջավայրը, ներդրումային վստահությունը և սպառողական շուկան։

Միաժամանակ, անհրաժեշտ է հասկանալ նաև մյուս կողմը։ Հայաստանը չի կարող ամբողջությամբ հրաժարվել Եվրոպայի հետ համագործակցության խորացումից, քանի որ եվրոպական ուղղությունը կարևոր է ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների, տեխնոլոգիական զարգացման, կրթության, ժողովրդավարական կառավարման և շուկաների դիվերսիֆիկացիայի տեսանկյունից։ Սակայն այստեղ առանցքային հարցը ոչ թե «Արևմուտք կամ Ռուսաստան» պարզունակ երկընտրանքն է, այլ այն, թե ինչպիսի տեմպով, ինչ հաշվարկով և ինչ հավասարակշռությամբ է իրականացվում արտաքին քաղաքական վերադասավորումը։ Փոքր պետությունների փորձը ցույց է տալիս, որ աշխարհաքաղաքական բարդ միջավայրում առավել կենսունակ են այն երկրները, որոնք կարողանում են վարել ճկուն և բալանսավորված քաղաքականություն՝ խուսափելով կտրուկ բևեռացումներից և պահպանելով հարաբերություններ տարբեր ուժային կենտրոնների հետ։

Հայաստանի պարագայում այս անհրաժեշտությունը առավել ընդգծված է, որովհետև երկիրը գտնվում է մի տարածաշրջանում, որտեղ անվտանգային, տնտեսական և տրանսպորտային համակարգերը փոխկապակցված են խոշոր դերակատարների շահերի հետ։ Եթե արտաքին քաղաքականությունը վերածվում է կտրուկ ճամբարային ընտրության, ապա փոքր պետությունը հաճախ հայտնվում է մեծ ուժերի դիմակայության առաջնագծում՝ չունենալով բավարար ռեսուրսներ այդ ճնշումները հավասարակշռելու համար։ Հետևաբար, Հայաստանի համար առավել ռացիոնալ կարող է լինել ոչ թե կտրուկ աշխարհաքաղաքական շրջադարձը, այլ աստիճանական, հաշվարկված և բազմավեկտոր քաղաքականությունը, որտեղ եվրոպական համագործակցության խորացումը չի ուղեկցվում Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների սրմամբ։

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan "The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representative Rate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic future Ucom Service Center in Artashat Reopens at a New Address Ucom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfers Ucom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics Olympiad IDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological Development IDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference BACEE International Conference Kicks Off with Converse Bank as Lead Sponsor