Ճանաչե՛լ Արցախի անկախությունը. բայց ո՞ր սահմաններով

ANALYSIS 6 May, 2016 23:27

Հայաստանի կողմից Արցախի Հանրապետության անկախությունը ճանաչելու մասին ընդդիմադիր պատգամավորներ Հրանտ Բագրատյանի և Զարուհի Փոստանջյանի ներկայացրած օրինագիծը, պարզվեց, կառավարությունն առայժմ չի հաստատել: Կառավարության եզրակացության մեջ գրված է.

«ՀՀ կառավարությունը ներկայացված օրենքի նախագծի ընդունումը կպայմանավորի Հայաստանի և Արցախի միջև քննարկումների արդյունքներով՝ հաշվի առնելով հետագա զարգացումները, այդ թվում՝ նաև արտաքին գործոնները»: Այլ կերպ ասած` Հայաստանը պաշտոնապես կճանաչի Արցախի անկախությունը, եթե դրան կտրուկ դեմ չլինեն գերտերությունները, եթե Ադրբեջանը լայնամասշտաբ պատերազմ սկսի, իսկ Հայաստանն այլ ելք չունենա:

Հարց է առաջանում: Ո՞րն էր այս նախաձեռնության իմաստը, որը բավական մեծ աժիոտաժ առաջացրեց ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Ադրբեջանում: Ի դեպ, Բաքվից արձագանքեցին բավական հիստերիկ կերպով` ուղղակիորեն սպառնալով լայնածավալ պատերազմ սկսել, եթե Հայաստանը ճանաչի Արցախը: Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն հայտարարել է, որ Արցախի անկախության ճանաչումը կնշանակի Մինսկի խմբի շրջանակում բանակցային գործընթացի տապալում: Միջնորդներն էլ արձագանքեցին շատ զուսպ` ակնարկելով Հայաստանին, որ չեն ողջունում այդ նախաձեռնությունը:

ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովն ասաց, որ խուճապի մատնվելու կարիք չկա: Ըստ նրա` Արցախի հակամարտությունը չի կարող լուծվել Արցախի կարգավիճակի միակողմանի ճանաչմամբ, որ դա պետք է որոշվի ընդհանուր համաձայնությամբ: Գրեթե նույն կերպ արձագանքեց ԱՄՆ պետքարտուղարությունը, որի փոխխոսնակ Մարկ Թոները հայտարարել է. «ՄիացյալՆահանգները, ամբողջ միջազգային հանրության հետ միասին, չի ճանաչում Լեռնային Ղարաբաղը: Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակը պետք է որոշվի միայն համապարփակ կարգավորմամբ»:

Կարելի է ենթադրել, որ Հայաստանի խորհրդարանում Արցախի անկախության ճանաչման օրինագծի շրջանառման նպատակն է եղել թե՛ Ադրբեջանի, թե՛ միջազգային հանրության ռեակցիան ստուգելը: Հայաստանը ցույց տվեց, որ եթե պատերազմ է, ապա թող լինի պատերազմ, իսկ եթե խաղաղ ճանապարհով ենք ուզում լուծել հարցը, ապա բանակցենք: Օրինագիծը ներկա պահին չհաստատելը նշանակում է, որ Հայաստանը դեռ ակնկալում է խաղաղ բանակցային գործընթացի վերսկսում, որի ուղղությամբ Մինսկի խմբի միջնորդները, կարծես, ջանքեր են գործադրում: Ապրիլի սկզբի պատերազմական գործողություններից անցել է ավելի քան մեկ ամիս, իսկ Ադրբեջանը լայնամասշտաբ պատերազմ դեռ չի սկսել:

Բայց, ամեն դեպքում, ենթադրենք, որ եկել է մի պահ, որ Հայաստանը պետք է ճանաչի Արցախի Հանրապետության անկախությունը: Երբ ճանաչում են որևէ երկրի անկախությունը, ապա ճանաչում են հստակ սահմաններով: Հիմա որո՞նք են իրավաբանորեն Արցախի Հանրապետության պետական սահմանները: Պարզվում է, որ հայտնի չէ, թե որոնք են այսօրվա Արցախի Հանրապետության պետական սահմանները: Մանրամասնեմ: Փաստացի, Արցախը ինքնորոշվել է երկու անգամ` մեկը՝ 1980-ականներին՝ ԼՂԻՄ-ի սահմաններով, մյուսը` 2006թ. Սահմանադրական հանրաքվեով, որի վերջին` 142-րդ հոդվածում գրված է հետևյալը. «Մինչև Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պետական տարածքի ամբողջականության վերականգնումը և սահմանների ճշգրտումը հանրային իշխանությունն իրականացվում է այն տարածքում, որը փաստացի գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության իրավազորության ներքո»:

Սահմանադրության այդ հոդվածը, ըստ երևույթին, գրվել է այն նպատակով, որ բանակցային գործընթացում դեռ խնդիր կա ոչ միայն որոշակի տարածքներ զիջել Ադրբեջանին, այլև պահանջել Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Մարտակերտի, Մարտունու և Շահումյանի շրջանները: Հետևաբար, ԼՂԻՄ-ի սահմաններով ինքնորոշված Արցախի անկախությունը ճանաչելը կնշանակի համաձայնել 7 շրջանների հանձնմանը: Իսկ 2006թ. հանրաքվեով ընդունված Սահմանադրությամբ Արցախի անկախությունը ճանաչելը կնշանակի ճանաչել Արցախի ժամանակավոր սահմանները, իսկ այդպիսի ճանաչում չի լինում: Երկրի անկախությունը ճանաչում են կոնկրետ սահմաններով: Խորհրդարանում ներկայացված օրինագծում խոսվում է 2006թ. Սահմանադրության մասին:

Ուստի, քանի դեռ Արցախը չի ճշգրտել, հստակեցրել իր սահմանները, ապա Հայաստանը ճանաչում է Արցախի անկախությունը, որ ի՞նչ անի: Քանի դեռ Արցախը չի հստակեցրել, թե որոնք իր պետական սահմանները, ապա Հայաստանը չի կարող օդի մեջ ճանաչել Արցախի անկախությունը, իսկ սահմաններն իրավաբանորեն հստակեցնել կարելի է կա՛մ նոր հանրաքվե անցկացնելով, կա՛մ Արցախի խորհրդարանի համապատասխան օրենսդրական նախաձեռնությամբ:

Տիգրան Խաչատրյան

Past.am, վերլուծաբան